کوخرد

مختصات: ۲۷°۰۵′۱۲″ شمالی ۵۴°۲۹′۲۶″ شرقی / ۲۷.۰۸۶۶۷° شمالی ۵۴.۴۹۰۵۶° شرقی / 27.08667; 54.49056

کوخرد
اطلاعات کلی
کشور  ایران
استان هرمزگان
شهرستان بستک
بخش کوخرد
دهستان کوخرد
نام‌های قدیمی سیبه
سال بنیاد پیش از اسلام
کوخرد
۲۷°۰۳′۰۴″ شمالی ۵۴°۱۷′۳۴″ شرقی / ۲۷.۰۵۱۲۰۶° شمالی ۵۴.۲۹۲۶۸۸° شرقی / 27.051206; 54.292688
مردم
جمعیت ۳۱۴۴
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۲۷۸ متر
اطلاعات روستایی
کد آماری ۲۵۳۲۴۱
پیش‌شمارهٔ تلفن ۰۷۶۴۳۳۴
وب‌گاه رسمی kookherd.net
جملهٔ خوش‌آمد بر تابلوی ورودی روستا خُوَش أنُدِسِش

روستای کوخِرد، مرکز بخش کوخرد از توابع شهرستان بستک است که در غرب استان هرمزگان در جنوب ایران قرار دارد. کوخرد در پسکرانه‌های بندر لنگه قرار گرفته‌است. نام روستای کوخرد در زمان پیش از اسلام سیبه بوده‌است.

روستای کوخرد در طول جعرافیایی ۵۴٫۲۹۲۶ شرقی و عرض جغرافیایی ۲۷٫۰۵۱۲ شمالی واقع شده‌است. بخش کوخرد به مرکزیّت روستای کوخرد، شامل دهستان‌های کوخرد و هرنگ است. در پیرامون بستک چند روستای بزرگ کهنسال و اصیل وجود دارد که کوخرد یکی از آنهاست. زمین‌های روستای کوخرد از شمال به کوه ناخ، از جنوب به رودخانه مهران و کوه خآب، از مغرب به هرنگ واز سمت مشرق به روستای چالهٔ کوخرد محدود می‌گردد.

کوخرد بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ خورشیدی، ۳٬۱۴۴ نفر جمعیّت داشته‌است.

آب وهوای کوخرد

هوای کوخرد و اطراف آن به علت دوری از دریا (این منطقه با رشته کوه‌هایی از دریا جدا شده)، خشک بوده و به علت نزدیکی به خط استوا مانند سایر مناطق جنوب، گرم است. در تابستان بر اثر محصور بودن به وسیلهٔ کوه‌ها، شب‌های گرم، خفه و ناراحت‌کننده‌ای دارد. گاهی اوقات در شب‌های تابستان از ساعت ۱۰ شب به بعد هوا شرجی می‌شود. از اوایل ماه خرداد تا اواسط ماه شهریور بادهایی می‌وزند که چون از کوه‌های گرم و خشک عبور کرده‌اند، فوق‌العاده گرم بوده و پوست بدن را سوزانده و سیاه می‌کنند. اهالی کوخرد این باد را تش‌باد می‌گویند، که مخفف آتش باد است. در تابستان، درجهٔ حرارت در جلو آفتاب به ۵۵ تا ۶۰ درجه سانتیگراد و در سایه به ۴۰ تا ۴۵ درجه سانتیگراد می‌رسد.

در کوخرد یک نوع باد دائمی وجود دارد که اغلب به صورت نسیم و در تمامی فصول به جز روزهای قبل از بارندگی می‌وزد و مشهور به باد شمال است. مسیر این باد، غربی - شرقی است و نام آن ارتباطی به جهت شمال ندارد. اما در زمستان، چند روز قبل از بارندگی، بادی به عکس باد فوق می‌وزد که مشهور به باد قوس است که به لهجهٔ محلی به آن باد کوش گفته می‌شود. باد قوس یا کوش اگر از یک شبانه‌روز بیشتر بوزد، حتماً پشت سر آن ابری که منشأ آن دریای مدیترانه است ظاهر و باران می‌بارد.

باد دیگری که به صورت گردباد و طوفان محلی است در تابستان‌هایی که باران قبلی می‌بارد در اثر اختلاف درجهٔ حرارت مجاور ایجاد شده و درختان نخل را به سبب مرطوب بودن پای آنها از ریشه می‌کند و آنهایی را که بلند و کهن‌سال هستند می‌شکند.

در زمستان اختلاف دمای روز و شب بسیار زیاد است و با آنکه روزها هوا خوب و آفتابی است، شب‌ها سردند و گاهی به صفر و زیر صفر درجه سانتیگراد هم می‌رسند. این اختلاف دمای شب و روز زمستان، بهره‌برداری زمستانه در کشاورزی را دچار اشکال نموده است.

پیشینه

ظاهراً ساکنان اولیه کوخرد زرتشتی بوده‌اند و قدمت کوخرد به پنج هزار سال قبل از ظهور اسلام می‌رسد. نام قدیم کوخرد سیبه بوده‌است. و حاکمان این محل، مناطق بسیاری را زیر نظر داشته‌اند به طوری که خرما و محصولات کشاورزی، از بستک و روستاهای اطراف آن که تحت تصرف آنها بوده به سیبه (کوخرد) انتقال داده می‌شده‌است. مردم سیبه پس از ورود دین اسلام در عهد خلیفه دوم عمربن خطاب مسلمان می‌شوند و نام سیبه را به «کُویِ خِرَد» تغییر می‌دهند که به معنای دیار عاقلان و دانایان و خردمندان و هوشیاران است که در اثر کثرت استعمال و با گذشت زمان به کوخرد تبدیل می‌شود

داستان‌های عامیانه‌ای روایت می‌شود مبنی بر اینکه مردمانی در شهر بزرگی بنام شهر سیبه زندگی می‌کردند که این مردمان بر اثر سیلی عظیم که از آبراه‌های کوه‌های شمال آن (کوه ناخ) به وجود آمده، از بین رفته‌اند و تعدادی باقی‌مانده‌اند که بنای روستای جدید کوخرد را نهادند.

نقاط دیدنی کوخرد

در پیرامون کوخرد تخته سنگ‌های شگرفی وجود دارند که از زمین بیرون زده‌اند. یکی از آن سنگ‌ها به نام «سنگ نازبُن» که شکلی عجیب و دیدنی دارد در جایی به نام «تال مد اودلی» (تال محمد عبدلی) قرار دارد.

کانال آبراه ترنه، کوخرد

همچنین کانالی به نام ترنه در این آبادی وجود دارد که با معماری خاص خود و مصالح سنگ و ساروج، باعث هدایت و انتقال آب شیرین قنات به آن سوی رودخانه شور مهران می‌شده‌است. آرامگاه چند تن از بزرگان علم و شریعت نیز در بدو ورود به‌آبادی قرار دارد که با معماری سنّتی خود نشان از قدمت دیرینه این دیار دارد.

در اطراف کوخرد بیمارستانی با معماری جالب بومی قرار دارد به نام «بیمارستان رازی کوخرد».

مخابرات کوخرد

منطقه بستک و کوخرد از نظر درصد نفوذ تلفن ثابت و همراه در وضعیت مناسبی قرار دارند. هم اکنون تعداد ۹ مرکز تقویت امواج برای تلفن همراه در شهرستان بستک وجود دارد که عبارت‌اند از: بستک، جناح، کوخرد، کوهیج، هنگویه، چاه بنارد، دهستان دهتل، فتویه و ارتفاعات کوه انوه.

به گفته کارشناسان شرکت مخابرات ایران، با توجه به قرار گرفتن دکل موبایل کوخرد نسبت به رادار کوه جناح، مرکز موبایل کوخرد بهترین گیرندگی را در بین مراکز موجود دارا است. هم اکنون امکان ارتباط هم‌زمان تعداد ۶۰ خط ورودی و ۶۰ خط خروجی در این مرکز وجود دارد که تا چند سال آینده کفاف مردم بخش کوخرد و روستاهای تابعه را می‌دهد. امواج این مرکز از طرف شمال تا کوه ناخ و از طرف جنوب نیز تا «کوه زیر» به خوبی وجود دارد. به گفته استفاده کنندگان از این سرویس، در بالای کوه معروف به کوه لاور از طرف مشرق نیز این امواج قابل دریافت هستند.

بزرگان کوخرد

برخی از افراد معروف منطقه کوخرد عبارت‌اند از:

  • حاجی جعفر پالاش (۱۳۴۱ ه.ق. - ۱۴۱۱ ه. ق) (نخستین دکتر داروساز کوخرد): وی فردی سرشناس و مؤثر در زمینه وارد ساختن درمان و پزشکی مدرن به مناطق شهرستان بستک و بخش‌هایی از هرمزگان و همچنین شرق عربستان و امارت شارجه بوده‌است.

وی در سال ۱۳۴۱ هجری قمری در امارت شارجه امارات متحده عربی به دنیا آمد، تحصیلات علمی خود را در زادگاه خود، و زیر نظر دکتر ویلیام ادامه داده و بعد از سه سال تحصیل زبان انگلیسی خود را به پایان رسانده و به مدرک دکتر داروساز نایل گردید. حاجی جعفر پالاش در سال ۱۴۱۱ هجری قمری برابر با ماه اکتبر ۱۹۹۰ میلادی در سّن ۷۰ سالگی در کوخرد درگذشت.

  • حاج محمد صالح مباشر (کدخدای قدیم کوخرد)
  • ملا محمد علی کوخردی (عالم کوخرد)
  • سید محمد قتالی (قاضی کوخرد)
  • حاج ملا محمد شریف شاکر (عالم کوخرد)
  • شیخ ملا مصطفی العالم (عالم کوخرد)
  • ملای أربابی (شاعر کوخرد)
  • جلودار مهران (سردار چریک‌ها) گفته می‌شود که «جلودار مهران» که رودخانه و محل به نام او به یادگار مانده‌است، درمحل پاسگاه ژاندارمری مِهران کنونی از توابع بخش کوخرد شهرستان بستک استقرار داشته‌است و به تدریج کاروان‌ها (قافله‌ها) اطرافش جمع می‌شدند. جلودار مهران، سردار چریک‌ها بود که از کاروان‌ها در برابر دزدان حمایت می‌کرد. چون قدیمی‌ها می‌گویند که تهیه مایحتاج زندگی به وسیله قافلهٔ الاغ و قاطر و شتر بوده و برای اینکه از ناامنی بین‌راه مصون باشند قافلهٔ بزرگی به صورت دسته جمعی حرکت می‌کردند، و با گروه زیادی از افراد مسلح از طریق بندرعباس به یزد مسافرت می‌نمودند تابستان حرکت می‌کردند و زمستان برمی‌گشتند. خشکبار وانواع پارچه‌ها و پرده‌های یزدی می‌آوردند و از اینجا هم خرما، بادام کوهی و مواد غذایی و عبای گوده‌ای همراه می‌بردند.

طبیعت کوخرد

پانویس

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵، جمعیت تا سطح آبادی بر حسب سواد»(فارسی)‎. وب‌گاه رسمی مرکز آمار ایران. بازبینی‌شده در دی ۱۳۸۷. 
  2. دکتر:القاسمی، سلطان، بن محمد، «(سرد الذّاتْ)»، المؤسسة العربیة للدراسات والنشر ۲۰۰۹ میلادی.
  3. Geographic and Geospatial Information
  4. الکوخردی، محمد، بن یوسف، (کُوخِرد حَاضِرَة اِسلامِیةَ عَلی ضِفافِ نَهر مِهران Kookherd, an Islamic District on the bank of Mehran River) الطبعة الثالثة، دبی: سنة ۱۹۹۷ للمیلاد.
  5. ذکرت کوخرد فی واحد من اهم المراجع الاجنبیة التاریخیة عن ایران فی سنة ۱۶۴۹ للمیلاد، وهو کتاب: (کامبریدج عن تاریخ ایران)، فی المجلد السادس.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ محمدیان، کوخردی، محمد، “ (به یاد کوخرد) “، ج۱. ج۲. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۳ میلادی.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ محمدیان، کوخردی، محمد، (شهرستان بستک و بخش کوخرد) ، ج۱. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۵ میلادی.
  8. Peter Jackson and Lawrence Lockhart (Ed) (1986), Vol. 6th, The Cambridge History of Iran: Cambridge University Press
  9. اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران (Gitashenasi Province Atlas of Iran)
  • ^ منبع آمار جمعیت: «کتاب بستک در گذرگاه تاریخ»
  • ^ کتاب: محمدیان، کوخردی، محمد، “ «به یاد کوخرد» “، ج۲. چاپ ششم، دبی: سال انتشار ۲۰۰۳ میلادی.

روستاها

روستاهای دهستان کوخرد: