لثوی

شکل زبان
جایگاه تولید (فعال و غیرفعال): ۱. برون‌لبی، ۲. درون‌لبی، ۳. دندانی، ۴. لثوی، ۵. پس‌لثوی، ۶. پیش‌کامی، ۷. کامی، ۸. نرمکامی، ۹. ملازی، ۱۰. حلقی، ۱۱. چاکنایی، ۱۲. برون‌چاکنایی، ۱۳. ریشه‌ای، ۱۴. پس‌پسینی، ۱۵. پیش‌پسینی، ۱۶. تیغه‌ای، ۱۷. نوکی و ۱۸. زیرنوکی

لثوی (به انگلیسی: Alveolar) اصطلاحی است در آواشناسی تولیدی که به جایگاه تولید یک همخوان اشاره دارد. در همخوان‌هایی که در جایگاه لثوی تولید می‌شوند، تیغه زبان (یا تیغه و نوک زبان) با لبه لثه تماس برقرار می‌کند، یا نزدیک به آن قرار می‌گیرد. لبه لثه قسمت برجسته استخوانی‌ای است که بلافاصله پس از دندان بالایی قرار دارد. اگر زبان کمی عقب‌تر، در ابتدای کام و پشت لثه تماس ایجاد کند، چنین همخوانی پس‌لثوی خواهد بود.

انواع لثوی

همخوان‌های لثوی در زبان‌های جهان به صورت‌های زیر ظاهر می‌شود:

IPA نام همخوان زبان مثال واج‌نگاری معنا
خیشومی لثوی انگلیسی run دویدن
انسدادی لثوی بیواک انگلیسی stop توقف/ایست
انسدادی لثوی واکدار انگلیسی debt بدهی/دِین
سایشی لثوی بیواک انگلیسی suit مناسب
سایشی لثوی واکدار انگلیسی zoo باغ‌وحش
انسایشی لثوی بیواک آلمانی Zeit زمان
انسایشی لثوی واکدار ایتالیایی zaino کوله‌پشتی
سایشی کناری لثوی بیواک ولزی llwyd خاکستری
سایشی کناری لثوی واکدار زولویی dlala بازی کردن
t͡ɬ انسایشی کناری لثوی بیواک تسزی элIни زمستان
d͡ɮ انسایشی کناری لثوی واکدار اوکیالایی نیازمند مثال - -
ناسوده لثوی انگلیسی red قرمز
ناسوده کناری لثوی انگلیسی loop حلقه
مثال ناسوده کناری لثوی نرمکامی‌شده انگلیسی milk شیر
زنشی لثوی انگلیسی better بهتر
زنشی کناری لثوی وندایی - بازکردن
لرزشی لثوی اسپانیایی perro سگ
برونسوی لثوی گرجی لاله
سایشی برونسوی لثوی امهری ظرافت
سایشی برونسوی کناری لثوی آدیغی плӀы چهار
درونسوی لثوی واکدار ویتنامی đã -
کلیک کناری لثوی نامایی ǁî بحث

همخوان لثوی در زبان فارسی

در زبان فارسی پنج همخوان در جایگاه لثوی تولید می‌شوند:

IPA نام همخوان مثال واج‌نگاری نویسه‌های دیگر
سایشی لثوی بیواک سبز «ص» و «ث»
سایشی لثوی واکدار زیبا «ض»، «ظ» و «ذ»
خیشومی لثوی واکدار نور -
لرزشی لثوی واکدار روز -
کناری لثوی واکدار لب -

جستارهای وابسته

پانویس

  1. Kenstowicz (1994), 27
  2. Crystal (2008), 22
  3. ثمره (1388)، 80
تبلیغات