ملاقات با کالیبان: انواع مواجه انسان و موجودات بیگانه -

ملاقات با کالیبان: انواع مواجه انسان و موجودات بیگانه -

ملاقات با کالیبان: انواع مواجه انسان و موجودات بیگانه - -آکاعلمی تخیلی

آکاایران: ملاقات با کالیبان: انواع مواجه انسان و موجودات بیگانه

آکاایران: سینمای علمی تخیلی همیشه با موجودات بیگانه اش بیاد آورده می شود. با فضانوردانی که در فضایی ناشناخته با موجودی غریبه روبرو می شوند، یا آدم های بسیاری که به انتظار فرود سفینه ای بیگانه هستند، سفاین غول پیکری که بر فراز شهرها سایه افکنده و آدمهای نگران به آسمان خیره شدند. خیر یا شر؟ خوب یا بد؟ دوست داشتنی یا تنفر آمیز؟ بیگانه ها چیستند؟ از کجا می آیند؟ معنای حضور آنها چیست؟ چرا در هر زمانی در تاریخ سینما چهره و هیبت این موجودات به شدت تغییر می کند؟ نیاز ما به موجودات بیگانه به چه دلیل است؟

به گزارش آکاایران: یک دایره المعارف علمی تخیلی، موجود بیگانه را این گونه تعریف می کند: «موجودی غیر انسانی متعلق به جایی خارج از زمین.» معنای لاتین بیگانه هم دیگری، متفاوت و چیزی تغییر یافته است. با وجود اینکه هنوز هیچ موجود بیگانه در فضای خارج توسط دانشمندان کشف و مشخص نشده و وجود آنها در حیطه ی گمانه زنی علمی است، اما باید گفت حضور آنها در سینما و ادبیات زاییده ی یک نیاز است، انسان همواره دوست دارد چیزی را خلق کند که از اساس با او فرق داشته باشد. موجودی که ارتباطی با انسان ندارد جز بی ارتباطی. اما بی ارتباط بودن با انسان فقط گام اول است. بنا به عقیده یک منتقد «موضوع درخور پژوهش برای انسان، خود انسان است.» براین اساس می توان گفت که موجودات بیگانه برای ما حکم آینه را دارند؛ آینه ای که ما در آنها خود را باز می شناسیم، آینه برای رجوع و بازگشت به خودمان. دیدن خودمان از زاویه ای متفاوت. اما به عقیده ی بسیاری این موجودات غریب چیزی فراتر از آینه هستند.

در ژانر علمی تخیلی(چه فیلم، چه داستان) دو نوع  داستان عمده در مورد برخورد انسان با موجود بیگانه وجود دارد: ماجرایی که در آن بیگانگان ما را ملاقات می کنند، و ماجرایی که ما در تلاش برای تماس با آنها هستیم.

 در حالت اول عموماً به عنوان یک قانون بیگانگان مهاجمانی نامهربان هستند؛ مانند مریخ های ویرانگر دو اقتباس سینمایی از رمان جنگ دنیاهای هربرت جرج ولز، و موجودات بیگانه فیلم روز استقلال ساخته ی رولند امریش و مریخی های هجویه ی تیم برتون یعنی مریخ حمله می کند. در اینگونه فیلم ها بیگانه ها نمادی از یک وضعیت اجتماعی و یا یک نوع اخلاق  فرهنگی رایج و منفی بشر هستند و مانند هشداری در مورد  غرور آدمی که خود را حاکم دنیا می داند، و بهانه ای هستند برای بیان هجویه ای سیاسی درباره ی دموکراسی و دولت های غرب. مثلاً در دهه ی پنجاه میلادی این بیگانگان مهاجم نمادی بودند از ترس های جنگ سرد میان آمریکا و شوروی، و در دهه ی نود مثلاً در اثر برتون وسیله ای برای هجو ارزش های سفیدپوستانه اند. در فیلم سپاهیان فضاپیما ساخته ی پل ورهوفن هجوم حشرات بیگانه و غول پیکر بهانه ای است برای نقد گرایش های نظامی و فاشیستی. در فیلم ناحیه ۹ با موجودات بینوای فضایی همان برخوردی می شود که با مهاجرین کشورهای جهان سوم.

  در نوع دوم یعنی وقتی ما در تلاش برای میعاد با بیگانگان یا برقراری ارتباط با آنها هستیم، بیگانگان برخوردی دوستانه دارند، به دعوت ما پاسخ می گویند، و عموماً حامل پیام صلح هستند. چنین برخوردی را معمولا در حیطه ی تماس نخست می گنجد. تماس نخست یا first contact نوعی داستان یا فیلم است که به تجسم نخستین ملاقات میان دوگونه هوشمند می پردازد و یکی از این گونه ها معمولا نژاد انسان است. هرچند به لحاظ فنی آن تعداد ماجراهایی که درباره هجوم بیگانه ها هستند و به این قاعده شباهت دارند، به طور معمول تحت عنوان بالا طبقه بندی نمی شوند. این نوع فیلم ها در دوران بحران های بین المللی رواج می یابند. یعنی زمانی که کلمه ی صلح در وضعیتی متشنج به واژه ای بیگانه ای مبدل می شود. مثلا در دوران تنش های هسته ای دهه ی پنجاه، کلاتو قهرمان فیلم روزی که زمین از حرکت ایستاد، ساخته ی رابرت وایز پیام آور صلح است. در فیلم های برخورد نزدیک از نوع سوم(و همچنین ئی تی) هردو ساخته ی استیون اسپلبرگ، آنها نماد کودکی از دست رفته ی انسان هستند. در اوج تنش های دفاع موشکی استراتژیک دهه ی هشتاد میلادی در فیلم ورطه ساخته ی جیمز کامرون این موجودات در اعماق اقیانوس پنهان هستند و به آدمی در مورد استفاده از جنگ افزارهای هسته ای و نبردهای خونبارش(از جنگ ویتنام گرفته تا جنگ های منطقه ای) هشدار می دهند.

 اما براین دو نوع داستان و فیلم رایج استثنایی وجود دارد؛ بیگانه ای مخفی در اعماق فضا(یا به ندرت در جایی از خود زمین) که بشر به طور تصادفی با آن ملاقات می کند. این فیلم ها فضای تیره و تاری می گذرند و دریافتن معانی همراه بیگانه آنها دشوارتر است. تعیین هویت و منشأ این بیگانه نیز سخت است. معمولاً حضور این موجود به صورت گذرا و ناگهانی، کاملاً تسخیر کننده و مخرب است. اگر در دو مورد قبل ما با سوء تفاهم و اخلال در ارتباط دو گونه ی هوشمند به دلیل تفاوت های فرهنگی و ژنتیکی مواجه هستیم، با این بیگانه از اساس نمی توان هیچگونه ارتباطی برقرار کرد. اگر دو نوع قبل نماد آینه هستند، این موجود نماد نیرویی کور، نماد امیال مخرب ناخودآگاه ذهن آدمی است. اشاره ای به حفره ای در ذهن انسان. ترس و تردید انسان نسبت به  موجود دیگری که متفاوت با اوست و گاهی دریافتن معنی پیام های رفتارهایش او برای ما سخت می شود. این همان جایی است که فیلم علمی تخیلی با فیلم وحشت ملاقات می کند و مرزهای آنها غیر قابل تشخیص می شود. آغازگر این نوع فیلم ها سیاره ی ممنوعه ساخته مک لئود ویلکاکس است. ماجرای فیلم داستان  بقایای تمدنی پیشرفته در سیاره ای متروک است که سالها بدون حضور کسی به طور خودکار اداره می شود و موجود غریب و نامرئی تمام ساکنان آن را  از بین برده است و موازی با آن، داستان پروفسری را داریم که مانع ارتباط دخترش با دیگران است. فیلم سولاریس ساخته ی آندره ی تارکوفسکی بر اساس رمانی از استانیسلاو لم(نویسنده ی علمی تخیلی که داستان های فراوانی در مورد برخورد انسان با موجودات بیگانه نوشته است) از جنبه ای دیگر به این موضوع پرداخته است، اقیانوسی هوشمند که می تواند زخم ها و خاطرات تلخ آدمی را به شکل واقعی پیش چشم او مجسم می کند. اما قصد اقیانوس از اینکار هیچ گاه مشخص نمی شود. فیلم سازی که بیش از همه به موضوع بیگانه پنهان پرداخته جان کارپنتر است. در فیلم ستاره ی  تاریک این کارگردان عده ای فضانورد که قصد تخریب سیاره ای مستعمره را دارند، حین خواب مصنوعی با موجود بیگانه ای غریب مواجه می شوند. در فیلم چیز باز هم ساخته همین فیلم ساز دانشمندان در قطب جنوب با بیگانه ای مواجه می شوند که خود را به شکل کسی که به قتل رسانده در می آورد و در فیلم آنها زنده اند، کسی عینک آفتابی مرموزی می یابد که نشان می دهد بیگانگان دنیای مارا تسخیر کردند.

ملاقات با کالیبان: انواع مواجه انسان و موجودات بیگانه -

هنر و رسانه

اما شاید سمبل بیگانگان در فیلم های علمی تخیلی سری فیلم های بیگانه ساخت چهار کارگردان متفاوت باشد. در این فیلم ها  اراده ی شرکتی سرمایه دار حین زمین گونه سازی سیارات پای موجودی بیگانه و تکامل یابنده ی را به دنیای انسان ها باز می کند. این موجود کریه و بسیار خطرناک و باهوش به کابوس اصلی قهرمان این سری فیلم ها یعنی زنی به نام ریپلی مبدل می شود.

چه خوب و چه بد، چه آینه باشند، چه خلأِ ذهن آدمی، همیشه در سینمای علمی تخیلی شاهد حضور آنها خواهیم بود. حضور آنها در سینمای علمی تخیلی و ادبیات همراه است با بیگانه شدن انسان از طبیعت. دور افتادن انسان از طبیعت. یکی از ترس های دیرینه ی انسان مار است؛ مار به اژدها استحاله یافته و اژدها در عصر تکنولوژی به بیگانگان فضایی. از عصر رنساس به این سو بشر در کار کاوش ناشناخته ها و نقشه برداری از مکان های ناشناخته بوده، از آمریکا گرفته تا قطب جنوب، تا اعماق فضا و کیهان و ژانر علمی تخیلی به خصوص در عصر حاضر مجسم کننده ی ترس ها و تردیدهای  او حین این کاوش است. هر عصر اسطوره های خاص خود را می طلبد و بیگانه ها هم اسطوره عصر تکنولوژی در سینما هستند.

[۱] کالیبان: هیولای وحشی و بدقیافه ی نمایشنامه ی توفان اثر ویلیام شکسپیر ، فرزند جادوگری به نام سیکوراکس  حاکم جزیره ای در دریای مدیترانه است و توسط پراسپروی ساحر که با دخترش  تنها در آن جزیره زندگی می کند اجیر می شود. فیلم سیاره ممنوعه اقتباسی از این نمایشنامه است.


پرونده: بیگانه ها همیشه… هیولایند
ملاقات با کالیبان: انواع مواجه انسان و موجودات بیگانه -

برگزیده ها

شاید بدن های ما آماده ی رفتن از زمین نباشند. ولی چنین به نظر می رسد که مغزها و خواهش و امیدمان بی قرار و آماده ی کنده شدن از زمین است. پس بعید نیست یکی از همین قرن هایی که خواهد آمد، بالاخره همه ی دعواها را کنار بگذاریم و به سان ذهن و دستی منسجم از زمین بلند شویم و بین ستاره ها دنبال خانه های جدید برای بشر بگردیم و درست است که این وسط ممکن است دشمن هایی پیدا کنیم، ولی شاید رفیق های شفیق هم پیدا کردیم. کسی چه می داند.

باقی مقدمه را بخوانید

.

منبع :

فیلم فضایی

تبلیغات