loading...

انسان، خانواده، تربیت


در دیدگاه سنتی، عموماً برداشت از تربیت عبارت بود از رام کردن، عادت دادن، مطیع بی چون و چرا بار آوردن، بردن ، و شکوفا کردن استعدادها ؛ ولی در دیدگاه مطلوب امروزی، تربیت به منزله رها کردن آگاهانه، ترک عادت دادن، رفتن و زمینه سازی شکوفایی استعدادهاست.

انسان | خانواده | تربیت - آکا

- تربیت  چیست؟

- عوامل تأثیرگذار در تربیت  کدامند؟

- اصول تربیت  کدام است؟

- هدف غایی از تربیت اسلامی چیست؟

- روش های نوین تربیت در عصر جدید کدام است؟

- در دیدگاه سنتی، عموماً برداشت از تربیت عبارت بود از رام کردن، عادت دادن، مطیع بی چون و چرا بار آوردن، بردن ، و شکوفا کردن استعدادها ؛ ولی در دیدگاه مطلوب امروزی، تربیت به منزله رها کردن آگاهانه، ترک عادت دادن، رفتن و زمینه سازی شکوفایی استعدادهاست.

همواره نهادهایی وجود داشته اند و دارند که هر عضو جامعه، به ویژه نسل های نورس ارزش ها، باورها، مهارت ها، دانش ها را از آنها فرا می گیرند و تحت تأثیر فرآیند آن نهادها، تربیت می پذیرند که آن نهادها عبارت اند از:

1 - نهاد خانواده که از قدیمی ترین نهادهای بشری است و مهمترین هدف و کارکردش تربیت فرزندان است.

2 - دین که مجموعه برنامه ها و رهنمودهای الهی است برای چگونه زیستن آدمی.

3 - آموزش و پرورش که با پیچیده شدن مشاغل و حرفه ها در جوامع به وجود آمده است.

4 - سازمان های رسانه ای که با پیشرفت فنون و علوم در چند دهه اخیر پا به عرصه وجود گذاشته و با پدیده هایی همچون ماهواره و اینترنت از شتاب بیشتری برخوردار شده است.

اتفاقاً امروز شاهدیم جوامعی که در دهه های گذشته با ایجاد مراکز نگهداری کودک بسیار پیشرفته ، تخصصی و لوکس، فرزندان را از دامن خانواده جدا کردند، اکنون با دادن امتیازات گوناگون به والدین آنها را تشویق به ماندن در خانه و در کنار فرزندان، به ویژه در هنگام تولد می کنند.

هر نهاد جدید با رشد و توسعه خود ، سعی کرده است کارکردهای نهادهای قبل از خود را به نحوی تحت الشعاع قرار دهد و از متن به حاشیه براند ، ولی دید امروز دنیا به خانواده ، «دید به مرکز تربیت» است؛ و اتفاقاً امروز شاهدیم جوامعی که در دهه های گذشته با ایجاد مراکز نگهداری کودک بسیار پیشرفته ، تخصصی و لوکس، فرزندان را از دامن خانواده جدا کردند، اکنون با دادن امتیازات گوناگون به والدین آنها را تشویق به ماندن در خانه و در کنار فرزندان، به ویژه در هنگام تولد می کنند.

از منظر تربیت اسلامی  اگر خانواده نباشد، دین هم نیست. اگر خانواده  را بپاشانند، بعد فرزندان را ببرند در مراکز علمیه آموزش دینی هم بدهند، دیندار نخواهند شد، چون اثر دینداری درونی است و بین «دین داری» و «دین دانی» تفاوت وجود دارد!

اگر فرد در خانواده اصیل تربیت نشده باشد، به دست بهترین مربی و معلم و متخصص هم بسپارندش، تربیت مطلوب حاصل نخواهد شد.

- تربیت بایستی هدفمند و با برنامه باشد و در پیمودن مسیر تربیت، توجه به اصول تربیت نیز امری اجتناب ناپذیر است که آن اصول عبارت اند از:

1- تدریجی بودن: هیچ فردی نمی تواند در مدت کوتاهی، دوران کودکی را سپری کند؛ به نوجوانی قدم بگذارد و به طور جهشی به مراحل بعدی برسد. پختگی در هر مرحله، ضمانت تربیت صحیح در مرحله بعدی است.

2 -مستمر بودن:انسان تا پایان عمر رشد می کند و با این که رشد طبیعی در دوره جوانی به پایان می رسد، ولی رشد اکتسابی یا تربیت تا آخر زندگی ادامه می یابد. در تربیت تعطیلی و توقف روا نیست و فراغت از تربیت، معنا ندارد.

3 - مسئله نگر بودن: هر دوره سنی، مسائل مربوط به خود را دارد. مثلاً گرایش به گروه همسالان و سستی پیوند ارزشی با خانواده، از مسائل دوره نوجوانی است که اگر مربی نتواند با ظرافت و زیرکی با مسائل هر دوره برخورد نماید و همدلی ایجاد کند، مشکلات تربیتی زیادی به وجود می آید.

4 - همه جانبه بودن:انسان کامل، انسان جامع الاطراف است، انسانی که در ابعاد گوناگون عقلانی ، اجتماعی ، سیاسی ، عاطفی ، جسمانی و معنوی تربیت شده باشد. در تربیت انسان، بایستی افق دید خود را وسعت بخشیم و تک بعدی و گلخانه ای فکر نکنیم، چرا که در خارج از گلخانه پژمرده می شویم و از بین می رویم.

5 - تفاوت های فردی: انسان ها از نظر وراثت ، نوع خانواده، نوع ارتباطات، وضع اقتصادی، توانایی ها و تجربیات ، متفاوت از یکدیگرند و کار مربی توجه به تفاوت های فردی است، همان توجهی که بزرگترین مربی بشریت نبی مکرم حضرت محمد مصطفی (ص) در انجام رسالت خود در نظر داشتند. خداوند در سوره حدید می فرماید: «لقد ارسلنا رسلنا بالبینات و انزلنا معهم الکتاب و المیزان...»

چرا خداوند به همراه قرآن که به تعبیر خدای منان «تبیان لکل شیء» یعنی تبیین کننده و روشن کننده همه چیز و «هدی للناس» یعنی هدایت کننده همه مردم است، رسول عظیم الشأن خویش را می فرستد؟

اگر قرآن، خودش کتاب هدایت و روشن کننده همه چیز است (که هست) پس نقش پیامبر چیست؟ آیا غیر از این است که او ظرفیت انسان ها را بشناسد و بداند که از این منبع و جام پرمایه وحی الهی به ابوذر چقدر، به سلمان چقدر، به بلال چقدر و به دیگری چقدر باید بنوشاند تا تربیت صورت پذیرد و این، دقیقاً همان توجه به تفاوت های فردی است.

ایفای نقش متربی نیز به هدایت و پیگیری مربی نیاز دارد و مربی برای توفیق در ایفای نقش متربی، نیازمند توجه به یافته های علمی و آموزشی و هنجارهای مربیگری است. پس مربی نیز باید دائم در توسعه خود و دانش خود کوشش کند تا هنجارها را بشناسد و رعایت نماید.

6 - نقادی فرهنگی:انتقال میراث فرهنگی به متربیان نیز، از جمله وظایف مربیان است؛ اما این انتقال، به تنهایی کافی نیست و آموزش فرهنگی، باید نقادی فرهنگی را نیز در برداشته باشد. منظور از نقادی، بررسی فرهنگ و تعیین و تفکیک عناصر مطلوب از نامطلوب است.

7 - رعایت هنجارها:ایفای نقش متربی نیز به هدایت و پیگیری مربی نیاز دارد و مربی برای توفیق در ایفای نقش متربی، نیازمند توجه به یافته های علمی و آموزشی و هنجارهای مربیگری است. پس مربی نیز باید دائم در توسعه خود و دانش خود کوشش کند تا هنجارها را بشناسد و رعایت نماید.

- هدف غایی از تربیت اسلامی، ساختن انسانی است متعادل، انسانی به دور از افراط و تفریط و انسانی با فضیلت ؛ همانگونه که علمای اخلاق بیان می دارند هر آنچه که در حد اعتدال باشد، فضیلت است و هر چه که از حد وسط و اعتدال خارج شود (خواه به افراط کشیده شود، خواه به تفریط) هر دو رذیلت است.

- در تربیت، امروز، هدف تشنه کردن است، نه سیراب کردن؛ هدف پروراندن است، نه بار آوردن؛ دید به تربیت، کاستنی (پیرایش) است، نه افزودنی (آرایش).

- روش های تربیتی در دیدگاه سنتی عموماً مستقیم، کلامی، استفاده از نصایح، وعظ و خطابه و امری اکتسابی بوده است و مربی القاء کننده محسوب می شده و تربیت را از آنجایی شروع می کردند که مربی دوست دارد؛ در صورتی که در دیدگاه امروزین، تربیت مؤثر غیرمستقیم، عملی و در حین کار و بازی است. امروزه تربیت، امری اکتشافی است و مربی باید خلاق و ابداع کننده باشد و تربیت را از آنجایی شروع کند که متربی دوست دارد و به جایی ختم کند که مربی دوست دارد.

- الگوی خانواده در اسلام، خانواده مولی الموحدین علی(ع) است. این انسان بزرگ همانطور که خود در همه ابعاد و خصوصیات انسانی اش برجسته و ممتاز و الهام بخش است، همسر و فرزندانش نیز چنین هستند. زندگی کردنش، شکست و پیروزیش، جنگ هایش، تحمل و سکوتش، سخن و ایمانش، همه خاص خود اوست، بی نظیر و بی شبیه؛ و این خانواده، خانواده کاملی است که تنها متعلق به شیعه و مسلمانان نیست، بلکه متعلق به همه انسانهاست، به طوری که یک نویسنده اروپایی گفته است: «علی هزار سال زودتر از زمان واقعی خود متولد شده است.» و آن نویسنده توانای مسیحی می گوید: «کمالات علی بن ابی طالب، در کلمات بشری نمی گنجد » و از نامیدن او به عنوان «صوت العدالة الانسانیه، علی آوای عدالت انسانی» چندان راضی نیست.

در دیدگاه امروزین، تربیت مؤثر غیرمستقیم، عملی و در حین کار و بازی است. امروزه تربیت، امری اکتشافی است و مربی باید خلاق و ابداع کننده باشد و تربیت را از آنجایی شروع کند که متربی دوست دارد و به جایی ختم کند که مربی دوست دارد.

این خانواده که مردش این چنین الگوی خاص و عام است و زنش حضرت فاطمه (س) که الگوی زنان عالم است، زنی است که به نقل از مرحوم دکتر علی شریعتی «بهترین زن است برای همسرش، بهترین مادر است برای فرزندانش، بهترین دختر است برای پدرش ، و نمونه بهترین زن است برای مسئولیت های اجتماعی اش» ، فرزندانش نیز آئینه الهام بخش آرزوها و حرکت های حساب شده رهبران بزرگ بشری بوده اند. گاندی می گوید: «من آزادی کشور خود را از پرچمدار کربلا، حسین بن علی(ع)، الهام گرفتم.»

امید است تمامی اندیشمندان و صاحبنظران و دست اندرکاران تعلیم و تربیت با یافتن راهکارهای اجرایی در تبلیغ و توسعه علمی تربیت اسلامی در خانواده ، توفیق مصونیت سازی نسل های نورس را بیش از پیش فراهم آورند.


شما احتمالا با جستجوی کلمات زیر وارد مقاله شده اید چنانچه مطلب مرتبط با جستجوی شما نبوده همان کلمه را در جستجوی سایت وارد کنید

تربیت انسان ها

گردآوری توسط بخش عشاق موفق سایت آکاایران
تبلیغات