استراتژی سرمایه‌گذاری در حوزه مواد پیشرفته و کامپوزیت‌ها

مصرف سرانه کامپوزیت در کشور ژاپن معادل ۲۹/۵ کیلوگرم است و این در حالی است که میانگین مصرف سرانه کل قاره آسیا معادل ۲۹/۰ کیلوگرم است. در حال حاضر مصرف سرانه کامپوزیت در کشور ایران معادل ۳/۰ کیلوگرم به ازای هر فرد است. در حالی که نقطه مطلوب در این خصوص، مصرف سرانه‌ای معادل با ۳ کیلوگرم است و این میزان، مطابق با تعریف توسعه‌یافتگی بین‌المللی در فناوری کامپوزیت‌ها می‌باشد.  


استراتژی سرمایه‌گذاری در حوزه مواد پیشرفته و کامپوزیت‌ها - آکا

به منظور تدوین استراتژی توسعه و سرمایه‌گذاری در حوزه مواد پیشرفته، "سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران" شرکت "گسترش مواد پیشرفته" را مامور نمود تا در ۴ زیر گروه ذیل اقدام نماید:
۱. سرامیک پیشرفته
۲. کامپوزیت پیشرفته
۳. فلز پیشرفته
۴. پلیمر پیشرفته
در این خصوص، "موسسه کامپوزیت ایران" در قالب یک قرارداد مشاوره، تدوین این استراتژی را در گروه "کامپوزیت پیشرفته" عهده‌دار گردید. این پروژه از ابتدای مهرماه سال ۱۳۸۳ آغاز شده است و در انتهای سال به پایان رسید. از آنجا که در حال حاضر ۹۵ درصد بازار کامپوزیت در دنیا را کامپوزیت‌های پایه پلیمری به خود اختصاص داده‌اند و انواع پایه سرامیکی و فلزی بیشتر در بسترهای نظامی به کار گمارده می‌شوند، توجه ویژه در این تحقیق معطوف به کامپوزیت‌های پایه پلیمری شد و بر همین مبنا انواع این کامپوزیت‌ها از سه دیدگاه مختلف به شرح زیر تقسیم‌بندی شد:
۱ – مواد اولیه شامل الیاف تقویت‌کننده (الیاف شیشه، کربن، آرامید و الیاف طبیعی) و زمینه تقویت‌شونده (رزین‌های ترموپلاستیک و ترموست)
۲ – حوزه‌های کاربردی صنعتی (صنایع هوا و فضا، حمل و نقل جاده‌ای، ریلی و دریایی، ساختمان و شهری، نظامی، ورزشی و انرژی شامل تولید و انتقال انرژی برق و صنعت نفت، گاز و پتروشیمی)
۳ – فرآیندهای مختلف ساخت (چیدمان دستی، چیدمان به وسیله اسپری، قالب‌گیری به روش محفظه خلا و فشار، روش اتوکلاو، پیچش الیاف، پالتروژن، ریخته‌گری گریز از مرکز، روشهای قالبگیری مایع و قالبگیری تطبیقی. در این تحقیق، جهت انتخاب حوزه‌های جذاب با توجه به صنایع منتخب در سطح کشور، زیر حوزه‌های جذاب کامپوزیت‌ها از میان تقسیم‌بندی‌های فوق استخراج شدند. به منظور تحقق این امر ابتدا اهداف فناوری در سطح بین‌المللی، منطقه‌ای و کشورهای اسلامی مورد مطالعه قرار گرفت. اهداف عام و افق‌های قابل حصول در به‌کارگیری کامپوزیت‌ها را می‌توان در قالب مواردی چون رقابت‌پذیری مواد کامپوزیت، افزایش سطح استاندارد محصول، افزایش ارزش افزوده، افزایش مقبولیت در بازار مصرف، افزایش عملکرد و کارایی، کاهش قیمت تمام شده، کاهش مصرف انرژی، بهینه‌سازی و جایگزینی مواد اولیه، کاهش حجم سرمایه‌گذاری به ازاء واحد محصول، رعایت ملاحظات زیست‌محیطی و ایجاد تنوع در محصولات خلاصه نمود.همچنین با توجه به پتانسیل‌های بالقوه موجود در کشور می‌توان به اهدافی همچون بالا بردن ارزش افزوده منابع معدنی نظیر نفت و سیلیس، مبارزه با موضوع خوردگی، بازسازی سازه‌ها و تجهیزات فرسوده ابرسازه‌ای و صنعتی، امکان قطعه‌سازی و صادرات و پر کردن خلاهای سنتی تکنولوژیک با فناوری کامپوزیت به عنوان اهداف خاص قابل دسترسی در ایران اشاره نمود. پس از مشخص شدن معیارهای بین‌المللی عام و خاص کشور، حوزه‌های صنعتی جذاب به منظور استخراج حوزه‌های صنعتی منتخب مورد ارزیابی قرار گرفتند و زمینه‌های مختلف کاربرد اولویت‌بندی شدند. در این خصوص چهار زیر گروه صنعت ساختمان، صنعت نفت، صنعت گاز و پتروشیمی، صنایع حمل و نقل (حمل و نقل جاده‌ای در درجه اول، حمل و نقل ریلی و دریایی در رتبه دوم و سوم) و صنعت برق به ترتیب رتبه‌های نخست الی چهارم را به خود اختصاص می‌دهند. از آنجایی که انتخاب حوزه‌های صنعتی جذاب کامپوزیت‌ها تنها منحصر به حوزه‌های کاربرد مذکور فوق نیست و باید روش‌های ساخت، مواد تقویت‌کننده (الیاف) و مواد تقویت‌شونده (رزین یا ماتریس) نیز در نظر گرفته شوند، این تقسیم‌بندی‌ها نیز می بایستی امتیازدهی شوند. لذا تفکیک و انتخاب موارد جذاب در هر کدام از زیرگروه‌های روش ساخت، الیاف و رزین انجام و سپس انتخاب نهایی از میان تعامل تمامی اعضای جذاب به دست آمده، ارائه شد. در این قسمت امتیازدهی به روش SMART و بر اساس شاخصهای نه‌گانه‌ای مشتمل بر ضریب نفوذ و کاربرد در صنایع مختلف، ارزش افزوده محصولات فناوری، رشد بازار محصولات فناوری، امکان انتقال فناوری، وضعیت فناوری در چرخه عمر، زیرساختهای علمی کشور، زیرساختهای فناوری کشور، چشم‌انداز صادراتی و توان جذب سرمایه‌ خارجی صورت پذیرفت. الیاف شیشه، کربن و الیاف طبیعی با امتیازی بسیار نزدیک در یک رتبه از اهمیت قرار گرفتند و رزین‌های پلی استر و اپوکسی نیز با امتیاز برابر از سایر رزین‌ها پیشی گرفتند. جمع‌بندی ناشی از این روش منجر به رتبه‌بندی ذیل شد:
صنعت ساختمان:کامپوزیت‌های تولید شده به روش چیدمان دستی و پالتروژن.
صنعت نفت و گاز: کامپوزیت‌های تولید شده به روش چیدمان دستی و پیچش الیاف.
صنعت حمل و نقل: کامپوزیت‌های تولید شده به روش چیدمان دستی، RTM و چیدمان اسپری.
صنعت برق: کامپوزیت‌های تولید شده به روش پالتروژن و چیدمان دستی.
در این تحقیق، جهت انجام مطالعات تطبیقی، کشورهای مرجع در حوزه‌های منتخب کامپوزیت و برنامه‌های استراتژیک آنها به منظور توسعه این فناوری مورد مطالعه قرار گرفت و گزینه‌های مهم و استراتژیک آنها که باعث توفیقشان شده است استخراج شد. در این راستا کشورهایی همچون ایالات متحده، فرانسه، انگلیس،‌ استرالیا، ژاپن، هندوستان، مالزی، چین، ترکیه و کره جنوبی به عنوان جلوداران فناوری کامپوزیت در حوزه‌های منتخب به تفصیل مورد بررسی قرار گرفتند و رویکردهای استراتژیک آنها ارائه شد. مطابق آمار اخیر، تولید کامپوزیت‌ها در جهان برابر ۶ میلیون تن در سال و معادل با ۱۴۵ میلیارد دلار می‌باشد که به صورت نشان داده شده در نمودار مقابل در بین قاره‌ها توزیع شده است. آمریکا بزرگترین تولیدکننده محصولات کامپوزیت است و از همین حیث بزرگترین تولیدکننده الیاف شیشه نیز هست. مصرف سرانه کامپوزیت در امریکا معادل ۸/۷ کیلوگرم در سال است. فرانسه که مقام اول تولیدکنندگان کشورهای اروپایی را دارد، تولید پنج درصد از کامپوزیت‌های کل جهان را به خود اختصاص داده است و به ازای هر شهروند، سالانه مقدار ۷/۱ کیلوگرم الیاف شیشه تولید می‌کند. این کشور با استفاده از کامپوزیت‌ها در اغلب صنایع، میزان ۱/۵ کیلوگرم را به عنوان مصرف سرانه کامپوزیت به خود اختصاص داده است. انگلستان چهارمین کشور اروپایی در صنعت کامپوزیت پس از فرانسه، ایتالیا و آلمان است. چهار درصد از کامپوزیت‌های جهان در این کشور تولید می‌شوند و مصرف سرانه در این کشور ۵/۳ کیلوگرم است. استرالیا غالبا از کامپوزیت‌ها در صنایع حمل و نقل، ساختمان و تجهیزات استفاده می‌کند و ۳/۳ درصد بازار آسیا – اقیانوسیه را از آن خود کرده است. کشور چین رشد ۴ درصد را در فناوری کامپوزیت نشان می‌دهد. این کشور عمده‌ترین صادرکننده قطعات کامپوزیتی در قاره آسیا می‌باشد. کشور هند نیز از ۸۵ درصد پتانسیل‌های کامپوزیت در صنایع مختلف استفاده می‌کند و از ۲۵ سال پیش برنامه‌ریزی دقیقی را به منظور توسعه این فناوری دنبال می‌نماید. مصرف سرانه کامپوزیت‌ها در هند ۰۵/۰ کیلوگرم است و علت کم بودن مصرف را می‌توان در جمعیت زیاد این کشور جستجو کرد. کشور کره جنوبی با توجه به میزان جمعیت خود در آسیا و همچنین مصرف سرانه ۵۲/۱ کیلوگرم کامپوزیت، یکی از کشورهای مهم آسیایی در این صنعت به شمار می‌آید. مالزی نیز از جمله کشورهایی است که با مصرف سرانه ۱/۱ کیلوگرم، در آسیا قابل توجه می‌باشد. کشور ترکیه که یکی از صادرکنندگان الیاف شیشه به ایران می‌باشد، از کامپوزیت‌ها به میزان ۳۸ درصد در ابرسازه‌ها، ۲۷ درصد در ساختمان، ۱۳ درصد در صنایع الکتریکی و ۱۲ درصد در صنعت خودرو استفاده می‌کند و مصرف سرانه‌ای معادل با ۲/۲ کیلوگرم دارد. کشور ژاپن با سهم تولید ۱۱ درصد کامپوزیت‌های جهان از پیشگامان این فناوری محسوب می‌شود و سالانه به تجارت ۱۶ میلیارد دلار در این صنعت می‌پردازد. 
 مجله گسترش صنعت 

تبلیغات