آداب مکتب خانه، سیری در آداب مکتبخانه - آکا

در این مقاله از سایت آکاایران مطلبی در مورد آداب مکتب خانه، سیری در آداب مکتبخانه ارائه شده است ، همچنین برای مشاهده مقالات بیشتر لینک +آداب +مکتب +خانه را کلیک نمایید و یا در دسته از سایت اطلاعات عمومی آکاایران مقالات بیشتری را مشاهده نمایید

در این بخش از سایت آکاایران مطالبی درمورد آداب مکتب خانه را برای شما آماده کرده ایم ، امیدواریم که مورد توجه شما قرار گیرد.

به نقل از آکاایران: مکتب خانه های قدیم، پایه های مدارس امروزی هستند. اگرچه بین مکتب و مدرسه فاصله زیادی است و این فاصله ماهیت این دو را بکلی از هم تفکیک می کند، اما ریشه های «مدرسه»های امروزی به نحوی در مکتب خانه های از یاد رفته دیروز است و شناخت این ریشه ها، شناخت شاخه بزرگی از فرهنگ گذشته ماست. مکتب خانه تا دو سه نسل پیش تنها کانون آموزش اجتماعی بود، از این رو مجموعه ای از حال و هوای جامعه و آداب و سنت های اجدادی ما در آن منعکس بود. سیری در رسوم و ارزشهای مکتب خانه از دیدگاه های بسیاری می تواند ثمربخش و هم پرجاذبه باشد.

آداب مکتب خانه، سیری در آداب مکتبخانه
آداب مکتب خانه,مکتب خانه,سیری در آداب مکتب خانه

آداب مکتب خانه

مکتب خانه در ازمنه ای نه چندان دور، در ولایات و قصبات و حتی آبادی های دورافتاده دایر بود. این کانون های عجیب و در عین حال جالب برای خود آئین ویژه ای داشت و در بعضی مناطق مسجد نامیده می شد. مسجد یا مکتب خانه در هر مکانی می توانست پیدایش یابد: در گوشه یک مسجد قدیمی و کوچک، یا حیاطی در جوار آن... و چه بسا در زیر چند سقف بی قواره که قبلاً دکان یا حجره بود... مکتب خانه از وسایل و مقدورات تحصیلی، فقط فضای مسقفی داشت که شاگردان را از گرما و سرما و باد و باران حفظ می کرد. چند حصیر یا نمد مندرس کف مکتب را می پوشانید و شاید ضرب المثل معروف «حصیری بود و ملانصیری» که نوعی فقر و بی برگی تمام عیار را توصیف می کند، برای توصیف مکتب خانه های قدیم بوجود آمده است. گرداننده یا مدیر مکتب را «آخوند» و یا «میرزا» می گفتند. او علاوه بر کار تدریس امور تحریری محل را از قبیل تنظیم قباله و اجاره نامه و اسناد ذمه و شرطی که آنروز «حجت» نامیده می شد به عهده داشت. و بعضاً اجرای عقد ازدواج و طلاق و یا خواندن صیغه برادری و خواهری از کارهای او بشمار می رفت.
او گاه با نوشتن تعویذی «تب نوبه» می بست و برای بی سوادان محل نامه می نوشت و یا نامه های رسیده ایشان را می خواند. «میرزا» دستیاری داشت که او را «خلیفه» می گفتند و اجرائیات مکتب و احیاناً از قسمت تدریس و تعلیم خط بعهده او بود خلیفه مکتب دار را در وظایف متنوع و بی شمارش تا حدود توان یاری می داد.

 

وسایل تحصیل
برای تحصیل غالباً شهریه ای پرداخت نمی شد، چرا که گرفتن دستمزد برای تدریس از دید اعتقادی مردود بود. تنها مکتب داری که سمت یا عنوان مذهبی نداشت از این قاعده مستثنی بود و ضرورتهای معاشی او از راه مکتب داری فراهم می شد. هرکس که قصد تحصیل داشت، می بایستی تشکچه بیاورد و جای مناسبی را در مکتب آماده نشستن کند. همین که ساعت تعطیل می رسید، هرکس تشکچه خود را برای امان ماندن از دستبرد احتمالی، همراه خود به خانه برمی گرداند. علاوه براین دانش آموز خورجین کوچکی نیز از نوع جاجیم می آورد و کتاب و قلمدان و غذای خود را در آن جای میداد که در اصطلاح مکتب به «هیبه» معروف بود. این گویش یا اصطلاح، ناشناخته است و معلوم نیست که چه ریشه ای دارد و با چه تحولی به این صورت درآمده، بهر صورت «هیبه» را مخصوصاً برای استفاده شاگردان مکتب خانه می بافتند و گاهی از نوع زمخت آن نعل بندها و بناها هم برای حمل و نقل وسایل و ابزار کار استفاده می کردند.
در فصل سرما سوخت مکتب را به نوبت یکی از شاگردان تأمین می کرد. گاهی که توافقی نبود هرکس منقل کوچکی مملو از آتش همراه می آورد و تا وقت درس از گرمای آن مدد می گرفت. آن روزها بیشتر بخاری دیواری متداول بود و در انتهای محل مکتب در منظر آنان فروغ و روشنائی می داد و مرتباً هیزم یا تپاله آن بوسیله خلیفه یا شاگردان بزرگ جابجا می شد و همین که آتشی بدست می آمد، آنرا می کشیدند و در یک منقل فلزی یا سفالی پیش مکتب دار می گذاشتند.

برای ورود به مکتب و ادامه یا شروع درس هیچ گونه قاعده سنی نبود. از یک کودک هفت ساله تا جوان سرآمد، می توانست شاگرد مکتب باشد. همه اینها دورادور مکتب می نشستند و هریک به تنهایی با صدای بلند و آهنگ مخصوصی به تمرین و تکرار درس مشغول می شدند. اگر فردی ساکت بود و صدایش درنمی آمد، دلیل آن بود که او تکاهل می کند و علاقه به درس و تحصیل ندارد و ناگهانی چوب تنبیه آخوند یا خلیفه سزایش را کف دستش می گذاشت. تصور این صحنه که گروهی ناهمرنگ، هریک با لحنی و هرکدام مضمون جداگانه ای را به آهنگ بلند در زیر سقف کوچکی می خواند، دشوار و در نهایت حیرت انگیز و خنده آور است. اما این نوع صحنه ها، بهترین تصویر مکتب خانه است. آخوند یا میرزا همچنان در آن محیط پر سر و صدا بدون احساس ناراحتی بکار روزمره مشغول بود و چه بسا به داشتن چنان بازار پرهیاهوی دانش مباهات میکرد.


پیش دستی مکتب دار
همین که شاگردی برای اولین مرتبه وارد مکتب می شد، میرزا برای انکه او را متوجه طرز رفتار و کردار خود کند، او را احضار می کرد و با یک نگاه غیرعادی و شاید غضب الود اسم شخصی و نام پدرش را می پرسید و او را به اصطلاح امروزی از نظر روانشناسی می سنجید تا ببیند آیا آثار و علائم خونسردی و سرکشی در تازه وارد هست یا نه؟ اگر نسبت به تازه وارد احساس محبت نمی کرد، چوب تنبیه را از زیر زیرانداز پوستی خود بیرون می کشید و در ضمن نشان دادن آن، یکی دو ضربه تهدیدآمیز به کف مکتب میزد و می گفت: «بدان که اینجا را مکتب می گویند شرارت و فضولی را در اینجا راهی نیست، اگر دستت از پا خطا کند، با این چوب ناخن هایت را میریزم.» بیچاره شاگرد از همان ساعت اول غرق ترس و واهمه ای زایل نشدنی می شد و مانند گنجشکی که اسیر گربه شده باشد، خود را می باخت.
در پستوی مکتب یا زیرزمین آن چوب و فلق در جای نیمه تاریکی دهن کجی می کرد. گاهی درهای ورودی مکتب را به دستور «میرزا» می بستند و شنجره ها را که مشرف به بازار یا معبری بود می انداختند و یکی از متخلفان سرسخت را به وسیله خلیفه و چند نفر از شاگردان بزرگ سال به فلق می بستند. بستن در و پنجره برای این بود که از بیرون مکتب کسی به شفاعت نیاید و «میرزا» بتواند کیفری را که لازم است بدون مانع و مطابق خواسته خود اجرا کند. اعتقاد تربیتی عموماً بر مبنای نظر سعدی شیرازی بود که: «استاد و معلم چو بود بی آزار - خرسک بازند بچه ها در بازار».

در چند سال قبل که در صدد تهیه یادداشتها و فیشهائی درباره مکتب خانه بودم و از معمرین و محصلین مکتب های گذشته تحقیق می کردم، به یکی از منسوبین نزدیک خود برخوردم که عمری از او گذشته بود. مردی بود تقریباً هفتادساله و سوادی نداشت. گوش راستش هم بکلی ناشنوا بود. از او پرسیدم که چرا با وجود امکاناتی که داشته و با آنکه برادرهایش باسواد بودند، او درس نخوانده است؟ در جوابم گفت: «هفت یا هشت ساله بودم که مرا به مکتب گذاشتند. ملاحیدر نامی بود که مکتبی در محل ما دایر مرده بود. مرا به دست او سپردند. پس از مدت کوتاهی از آنجا که نتوانستم درسی را که داده بود مطابق منظور او پس بدهم، با یک سیلی بی رحمانه چنان بگوش من زد که مادام العمر از نعمت شنوایی محروم شدم و درس و مشق و مکتب را هم با این ضرب شست ترک کردم.»



تعاون بجای شهریه
شاگردان مکتب به تناسب سن و سال و مهارتشان علاوه بر درس، کارهای شخصی و خانوادگی آخوند را نیز روبراه می کردند. گندم او را آرد می کردند، هیزمش را می شستند، برف روبی پشت بامش را انجام میدادند و اگر برای زراعت و برداشت محصول او کمکی لازم بود به یاری اش می شتافتند. علاوه بر اینها هرچند گاه در فرصت های مناسب، برای «میرزا» ولیمه می آوردند تا جبران حق تدریس او به عمل آید. خلاصه ابر و باد و مه و خورشید و فلک برای تأمین معاش میرزا درکار بودند.
مکتب ها را عموماً نام بخصوصی نبود. در هر محل، مکتب به نام میرزائی که آنرا اداره می کرد، شهرت می یافت. مانند مکتب ملا رجبعلی یا مسجد میرزا محمدعلی. در مکتب خانه اولین کتابی که به دانش آموز می دادند «سه پاره» نام داشت و متضمن حروف الفبا به اشکال مختلف و قسمتی از سوره های کوچک قرآن بود و بدون اینکه اشکال حروف را برای او بنویسند. شاگردان را روی همین کتاب وادار به شناختن حروف می کردند و همین که برنامه شناخت حروف تمام شد، کلمات ساده را شروع به هجی می نمودند. هجی کردن آنقدر پیچیده و بغرنج بود که تقریر و بیان آن دشوار است.
سالخوردگانی که در مکتب خانه تحصیل کرده اند هنوز هستند، میتوان به ضبط انواع شیوه های هجی توسط نوار اقدام کرد. اگر از این فرصت برای حفظ و نگاهداری این شیوه آموزش کهن استفاده نشود، بیم آن می رود که پس از مدتی امکان دستیابی به اسن قبیل منابع و مآخذ بکلی از بین برود. مکتب هر سال تقریباً شش ماه دایر می شد و غالباً اوقات آموزش از نیمه پائیز تا نیمه بهار بود. چون روز چهارشنبه می رسید شوق استفاده از تعطیل بعداز ظهر پنشنبه و روز جمعه جمعی را که از مکتب گریزان بودند وادار به زمزمه یا ترنم بحر طویل مانندی می کرد و چنین می خواندند:

«چهارشنبه روز فکر است. پنج شنبه روز ذکر، جمعه روز بازی. ای شنبه ناراضی - تا بر فلک اندازی.»

صرف میر و تاریخ وصاف، گلستان سعدی، جامع عباسی، دیوان حافظ، نصاب الصبیان فراهی از کتابهائی بودند که پس از خواندن سه پاره و جزو عمه تدریس می شد. به موازات آموزش این کتب «سیاق» که نوعی حساب مقادیر اوزان و نقود وقت بود، می آموختند که فعلاً می توان نمونه هایی از آنرا در لغت نامه ها و فرهنگ نامه ها مطالعه کرد.
نامه نگاری و نوشتن اسامی ذکور و اناث، جزو برنامه درسی بشمار می رفت. نامه نگاری را هم «کتابت» می گفتند و اگر کسی میزان تحصیل و سیر مراحل درسی فردی را می پرسید، به جای مدت تحصیل جوابی را که می شنید نام کتابی بود که می خواند. مثلاً می گفت: جامع عباسی خوانده ام و یا گلستان میخوانم. در اوقات فراغت مشاعره یکی از سرگرمی های مکتب می شد و وقتی مابین دو نفر مشاعره می شد آنکه برنده بود بطرف مشاعره می گفت: «برو که تو را به دم آخوندت بستم».



هدفهای تحصیلی
خط زیبا اعم از درشت یا ریز که اولی به نام «مشق» و دومی بنام «متابت» موسوم بود، معیار و ملاک برداشت تحصیلی بود. هرکس بهر اندازه از تحصیل، چنانکه خط خوبی نداشت، طرف توجه نبود. در واقع خط خوب استتار مناسبی برای بی دانشی بود. آنچه را که می نوشتند با قلم نی و مرکب سیاه بود. سرقلم فلزی و مرکب های رنگی، مخصوصاً مرکبی که از جوهر گرفته بودند، نه تنها مردود بود، بلکه اگر دانش آموزی از چنین وسیله ای استفاده می کرد، تنبیه جانانه ای را به رایگان می خرید.
نوشتن هر مطلبی در ابتدای امر، روی زانوی راست صورت می گرفت و زمانی به اوج و کمال خود می رسید که کسی میتوانست ایستاده قلمدان و دوات را در شال کمر خود گذارد و بدون پیش نویسی کتابت کند، بی آنکه قلم خوردگی پیدا شود. ضمناً قواعد و نظم سطور نوشته را نیز به نحو مطلوب به اصطلاح آن روز «من البدو الی الختم» رعایت کرده باشد و آن وقت است که نویسنده از دید تحصیلی در درجه عالی قرار داشت و عنوان «میرزا» می گرفت.

مسلم است که مکتبها نمی توانستند تمامی مراحل تحصیل را برای دانش آموز بگذارند و هر کدام به تناسب موقعیت محلی، تعلیم داشتند و ارائه خدمتشان مختص طبقات متوسط می شد. آنهائی که بهره تمکن مالی داشتند معلم سرخانه برای اطفال خود می گرفتند و استفاده از مکتب کسر شأن مقام آنان بود.


رسوم تحصیلی
سیر مراحل تحصیلی و اتمام هر کتاب یک مرحله از تحصیل را رسومی متداول بود که به نسبت اهمیت و ارزش آن فرق می کرد. اگر به فرد نوآموزی می خواستند سرمشق بدهند تا وی از روی آن شروع به نوشتن کند، تقریباً ده الی پانزده روز قبل مراتب را به اطلاع شاگرد و کسان نزدیک او می رساندند، تا ضمن تهیه وسائل تحریر از قبیل قلمدان و دوات قلم و کاغذ، بیاد آخوند و میرزا هم باشند. بر حسب یک سنت کهن در این روز باید هدیه ای به آخوند داد و دهان او را شیرین کرد. معمولاً برای این منظور اهدا یک کله قند روسی بیشتر رایج بود تا هدایای دیگر. قیمت یک کله قند در حد دو قران و نیم تا سه قران می شد. کله قند لفاف کاغذ کبود رنگی داشت که با علامت کارخانه سازنده همراه بود و گرداگر آن را با نخ کنف می بستند. این هدیه را به خانه «میرزا» می فرستادند و گاهی بخاطر آنکه درسی به دیگران باشد، آنرا در مکتب به استاد می دادند. وصول هدیه از همه دانش آموزان به این سهولت و سادگی نبود. جمعی در دادن آن دفع الوقت و مسامحه می کردند، ولی مکتب دار نیز باین سادگی دست برنمی داشت در نتیجه بدون اینکه موضوع برملا شود، به یک کشاکش پنهانی منتهی می شد، تا غالب و مغلوب که باشد.
روز تعلیم سرمشق فرا می رسید. آخوند با سابقه ذهنی که از وصول مرسوم داشت، یکایک شاگردان خود را می خواست و بعد از آنکه مختصراً از طرز نوشتن سزمشق می گفت، و تعلیم لازمه را می داد، برای آنانکه قند مرسوم را آورده بودند، این سرمشق را می نوشت: «با ادب باش پادشاهی کن» اما همینکه به شاگردانی می رسید که هنوز در دادن کله قند تعلل می ورزیدند، بدون اینکه آنان را محروم کند و یا تذکری دهد، عنوان سرمشق را تغییر میداد می نوشت: «مشق بی قند بی بنا باشد» و بدین وسیله به شاگرد و اولیای او اخطار اخلاقی می کرد که گرفتن سرمشق بدون قند عاقبت خوبی نخواهد داشت.
اولین سرمشق مدتی تکرار می شد و چه بسا یک دو نفر هم متنبه شده و قند مرسوم را می آوردند تا نوبت سرمشق دوم می رسید که باز دو سه نفری ادای خدمت نمی کردند و خود را به کوچه نافهمی میزدند ولیکن آخوند نیز منصرف نمی شد. این دفعه آنانکه قند را داده بودند، باز مورد توجه واقع می شدند و سرمشقی که می گرفتند اندرزی بود که پند خردمندان را نگه دارند: «نگهدار پند خردمند را» که البته یکی از آن خردمندان خود آخوند بود!
اما همینکه نوبت بی وفایان می رسید که با وجود تذکرات کتبی هنوز تحاشی می کردند، سرمشق آنان مکمل اخطار اولیه با تأکید و سرسختی بیشتری بود باین مضمون: «گرچه اولاد مصطفی باشد» که گذشته از تأکیدی که داشت مشکل بزرگی در آن مستتر بود و در واقع آخوند عمداً به اصطلاح پوست خربزه زیر پای نوآموز می انداخت زیرا که نوشتن کلمه مصطفی آنهم برای نوآموز با خط درشت خالی از اشکال نبود. قدر مسلم اینکه چنین شاگردی در فردای روز مشق گرفتن برای اینکه نتوانسته است منظور را بمحو مطلوب برآورد، تنبیه می شد. با آگاهی از این سرنوشت محتوم، شاگرد بلافاصله به فکر چاره می افتاد و پدر و مادرش را متوجه می کرد که تقریباً گرفتار خشم و غضب استاد شده است. به این ترتیب، قند میرزا پیش از آنکه لحظه پس دادن تکلیف مشقی فرارسد، به او می رسید و میرزا نیز در اولین فرصت سرمشق را تغییر می داد: «نگهدار پند خردمند را».



مدرک تحصیلی
اعطای گواهینامه تحصیلی را ابداً موضوعی نبود. محصل هر یک از کتابهائی را که از آنها یاد کردیم، مطابق میل آخوند تمام می کرد و به اصطلاح مکتب «قطعه می کشید» و بدین وسیله تشویق می شد. قطعه عبارت بود از یک نقاشی تخیلی از چهره ائمه و یا یاران آنها که در حال دعا و عبادت و یا عزیمت به جهاد بودند. قطعه، اندازه و قطع مشخصی نداشت. گاهی در حواشی آن مطالبی می نوشتند (با خط رنگی) که مناسبتی با ترسیم و نقش قطعه داشت و تقریباً گویای نقش آن بود. علی الرسم قهرمانان قطعه را بدون چهره یعنی با نقاب سفیدی نشان می دادند، تا قیافه ناشناخته را به جای آنان نگذارند و از این طریق گناهی متوجه نقاش نشود. البته قطعه ای که به شاگرد داده می شد، مجانی نبود. قیمت آنرا که از دو سه قران بیشتر نمی شد می گرفتند و دانش آموز آن را مانند گواهی نامه دریافت می کرد و زیب و زینت اطاق خود می ساخت. این برای شاگرد مکتب خانه افتخاری بود که فی المثل تا بحال سه قطعه کشیده و بینندگان هم با دیدن آن به موقعیت تحصیلی دانش آموز پی می بردند. تعجب اینجا بود که نقاشی از هر نوع ممنوعیت شرعی داشت. اعتقاد مسئولین مکتب بر این بود که وقتی مبادرت به ترسیم حیوان یا انسان و حتی درختی می شود آنها در سرای باقی از نقاش جان می طلبند و چون خواسته آنها برآورده نمی شود، نقاش را جزای نابخشودنی خواهد بود!



مسأله تنبیه در مکتب خانه
حال که از تشویق مکتب نوشتیم، از تنبیه آن نیز بگوئیم. یکی از احتیاجات دائمی م کتب چوب تنبیه بود که مرتباً در حال انجام وظیف می شکست. با شکستن چوب، نیاز تهیه چوب تنبیه جدید حیاتی ترین ضرورت مکتب خانه می شد. میرزا شاگردان درس خوان را وادار می کرد تا هرچند روز این نیاز را برطرف کنند. آنها نیز برای خوش خدمتی و تحصیل رضایت میرزا، از ترکه های انار و بادام که ضربه های آن به دردناکی شهره بود، تهیه می کردند. چوب انار و بادام گذشته از این که انعطاف بیشتری دارد نسبت به سایر چوبها بادوام تر است. اما تهیه کننده خوش خدمت چه بسا که خود نیز طعم تلخ هدیه خودش را می چشید.
گاهی دانش آموزی که بریا پس دادن درس آمادگی نداشت، از مکتب فراری می شد. میرزا دو سه نفر را می فرستاد تا او را از محل کسب و کار منسوبین یا مزرعه و خانه اش بیاورند. از این شاگرد گریزپا فقط با ترکه انار و آلبالو استقبال می شد. پس از فراغت از این مهم، کار درس آغاز می گردید. چنین رفتاری گاه عکس العمل شاگر ناراضی را برمی انگیخت او و هم فکرانش سوزن یا میخی زیر تشک و زیرانداز آخوند می گذاشتند و همین که آخوند سرزده روی آن می نشست، از انتقام آنها سوزشی دردناک در وجود خود احساس می کرد.
مکتب دارهای باتجربه، شاگردان خود را خوب می شناختند و به زیر و بم عواطف و روحیات آنها واقف بودند. آنها پس از هر بساط تنبیه، قبل از نشستن، زیرانداز خود را کاملاً وارسی می کردند و تکان میدادند و دستی روی آن می کشیدند، تا اگر برای او دامی گسترده باشند، آن را بلااثر کنند.
آداب و رسوم و سنتهای مکتب خانه، وسیع و گوناگون بود و در هر شهر و دیاری، رنگ ویژه ای داشت. تحقیق و پژوهش در این موضوع نکات ناشناخته و ناشفته بسیاری را دربر می گیرد. تا آنجا که اطلاع دارم، کمتر دراین زمینه پژوهش دامنه داری صورت گرفته و متدرجاً منابع تحقیق که سالخوردگان و قدما هستند، از بین می روند. اگر پژوهنده با ذوق و علاقمندی باشد، از نظر شناخت جامعه گذشته مکتب خانه منبع غنی و جالب و چشمگیری برای اوست، مکتب خانه نمایانگر طرز تفکر و معتقدات تربیتی و معرف چگونگی روحیه و طرز برخورد اجتماعی بود. برای نسل حاضر و آینده شناخت مکتب های قدیمی وسیله ای برای مقایسه مدنیت و فرهنگ و پیشرفت اجتماعی است. آنچه در این مختصر عنوان شد، مربوط به اطراف شهرستان تبریز است که بخش های آذرشهر و اسکو را دربر می گیرد.

 

ابربرچسب : حافظ شیرازی اشعار ، دانلود فال حافظ با معنی فرمت جاوا ، دیوان حافظ صوتی گرمارودی ، فال امروز حافظ شیرازی ، اشعار سعدی به زبان انگلیسی ، اشعار حافظ به زبان انگلیسی ، اشعار حافظ در مورد دوست ، شاخه نبات معشوقه حافظ ، فال حافظ با تفسیر انلاین ، دیوان حافظ آنلاین ، گرفتن فال حافظ با معنی و تفسیر کامل ، اشعار حافظ در مورد دوستی ، فال حافظ روزانه ، شعری از حافظ به زبان انگلیسی ، شاخه نبات حافظ کیست ، فال حافظ با معنی و استخاره ، حافظ خوانی در بریتانیا ، فال حافظ از دیوان حافظ ، دیوان حافظ با صدای شاملو ، کد فال حافظ روزانه ایرانسل ، دانلود حافظ خوانی مرشد ترابی ، حافظ خوانی با صدای موسوی گرمارودی ، شاخ نباتم دادند ، فال حافظ با تفسیر فارسی ، فال حافظ با تفسیر معنی کامل ، حافظ خوانی شب یلدا ، دیوان حافظ شیرازی ، دیوان حافظ ، دانلود برنامه فال حافظ صوتی برای اندروید ، فال حافظ با تعبیر فارسی ، دیوان حافظ به فارسی و انگلیسی ، دیوان حافظ فارسی و انگلیسی ، فال حافظ با تعبیر آنلاین ، شعر حافظ در مورد بی وفایی دوست ، فال حافظ با معنی تعبیر ، دانلود فال حافظ با معنی برای گوشی جاوا ، فال حافظ با معنی نیک صالحی ، حافظ شیرازی اردو ، فال حافظ روزانه ایرانسل ، فال حافظ با معنی و تفسیر آنلاین ، فال حافظ ناطق دار ، حافظ خوانی ، شاخ نبات حافظ کیست ، فال حافظ با تفسیر برای اندروید ، حافظ شیرازی اشعار عاشقانه ، دیوان حافظ online ، فال حافظ روزانه آنلاین ، دیوان حافظ به زبان انگلیسی و فارسی ، دانلود فال حافظ با معنی برای موبایل اندروید ، دانلود فال حافظ با معنی برای موبایل جاوا ، دانلود کتاب شاخ نبات حافظ ، حافظ خوانی ژاله صادقیان ، دانلود اشعار عاشقانه حافظ شیرازی ، دیوان حافظ دانلود رایگان ، شعر حافظ شیراز ، فال حافظ آنلاین با تفسیر کامل ، دانلود دیوان کامل حافظ به انگلیسی ، دیوان شعر حافظ شیرازی ، دانلود رایگان فال حافظ صوتی برای اندروید ، فال روزانه حافظ ناطق ، بهترین اشعار عاشقانه حافظ شیرازی ، فال حافظ با معنی شب یلدا ، فال حافظ روزانه 2030 ، فال حافظ با معنی فارسی برای موبایل ، مراسم حافظ خوانی در شب یلدا ، حافظ خوانی دانلود ، دیوان حافظ نسخه اندروید ، حافظ خوانی احمد شاملو ، دیوان حافظ برای موبایل اندروید ، حافظ شیرازی شعر ، برنامه بهترین کتاب دیوان حافظ گویا اندروید ، دانلود حافظ خوانی امیر نوری ، فال حافظ روزانه یک پاراگراف ، فال حافظ روزانه اصلی ، فال حافظ با تفسیر آنلاین ، اشعار حافظ شیرازی به انگلیسی ، دانلود کتاب دیوان حافظ با ترجمه انگلیسی ، اشعار حافظ ترجمه انگلیسی ، فال حافظ با تفسیر و معنی فارسی ، کد دانلود فال حافظ ناطق برای موبایل ، دانلود حافظ خوانی بهروز رضوی ، شاخ نبات معشوقه حافظ ، فال حافظ با معنی برای شب یلدا ، دانلود اشعار حافظ به زبان انگلیسی ، دانلود دیوان حافظ با ترجمه انگلیسی ، دانلود نرم افزار فال حافظ با معنی برای موبایل جاوا ، دیوان حافظ اندروید صوتی ، شعر حافظ در مورد دوست خوب ، حافظ خوانی شاملو دانلود ، دانلود نرم افزار فال حافظ صوتی برای کامپیوتر ، فال حافظ با تفسیر و استخاره و معنی ، فال حافظ با تفسیر عطاری ، دانلود دانلود فال حافظ با معنی برای موبایل جاوا ، فال حافظ با تعبیر و تفسیر و معنی ، فال حافظ با معنی و تعبیر ، فال حافظ ناطق ، دانلود دیوان حافظ به زبان انگلیسی ، دیوان حافظ صوتی موبایل ، حافظ شیرازی دوست ، فال حافظ با تفسیر و تعبیر ، دانلود فال حافظ ناطق برای اندروید ، همسر حافظ شیرازی که بود ، دیوان حافظ انگلیسی pdf ، فال حافظ با تفسیر کامل معنی دکلمه صوت قرائت آواز ، فال حافظ با معنی بیتوته ، شعر های سعدی به زبان انگلیسی ، دیوان حافظ اندروید ، فال حافظ با معنی جاوا ، اشعار حافظ شیرازی pdf ، دیوان حافظ fale hafez فال حافظ با معنی با تفسیر استخاره دیوان حافظ ، دانلود فال حافظ با معنی برای موبایل نوکیا ، شعر حافظ ، دانلود فال حافظ با معنی جاوا ، حافظ خوانی در شب یلدا ، شعر از حافظ در مورد دوستی ، فال حافظ با معنی برای موبایل ، دانلود شعر های سعدی به زبان انگلیسی ، شاخه نبات معشوقه ی حافظ ، شعر سعدی به زبان انگلیسی ، شعر حافظ به زبان انگلیسی با ترجمه ، فال حافظ با تفسیر دکتر قمشه ای ، شعر حافظ درباره دوست خوب ، شعرای حافظ شیرازی ، دیوان حافظ صوتی ، بهترین شعر حافظ شیرازی ، حافظ خوانی استاد گرمارودی ، دیوان حافظ صوتی شاملو ، فال حافظ شیرازی با معنی و تفسیر کامل ، دانلود حافظ خوانی صوتی ، حافظ خوانی گرمارودی ، دیوان حافظ آنلاین انگلیسی ، دانلود نرم افزار فال حافظ با معنی برای جاوا ، دانلود برنامه فال حافظ با معنی با فرمت جاوا ، فال حافظ همراه با تفسیر و معنی ، اشعارعاشقانه حافظ شیرازی ، شاخه نبات کیست ، ترجمه ی دیوان حافظ به انگلیسی ، دانلود نرم افزار فال حافظ صوتی برای اندروید ، حافظ شیرازی ، اشعار حافظ در باره دوست ، فال روز حافظ شیرازی ، فال حافظ اصلی امروز ، فال حافظ با معنی و تفسیر کامل ، اشعار حافظ ، اشعار حافظ شیرازی در مورد بهار ، دانلود کتاب فال حافظ با معنی برای موبایل ، اشعار حافظ درباره دوستی ، فال حافظ با معنی برای موبایل-جاوا ، دیوان حافظ صوتی برای موبایل ، دیوان حافظ pdf ، فلسفه حافظ خوانی در شب یلدا ، شعر معروف حافظ شیرازی ، دیوان حافظ به زبان انگلیسی ، حافظ شیرازی که بود ، اشعار حافظ شیرازی ، فال حافظ با تفسیر عطاری کرمانی ، دیوان حافظ به زبان آلمانی ، شعر از حافظ شیرازی ، حافظ شیرازی mp3 ، دانلود فال حافظ با معنی برای جاوا ، فال حافظ با تفسیر اندروید ، اشعار حافظ درباره خدا ، دیوان حافظ انگلیسی ، دانلود حافظ خوانی گرمارودی ، دیوان حافظ آنلاین با معنی ، اشعار حافظ در مورد عشق ، کتاب شعر حافظ شیرازی ، اشعار حافظ در مورد دوست داشتن ، دانلود دیوان حافظ با ترجمه ی انگلیسی ، فال حافظ روزانه امروز ، حافظ خوانی دکتر موسوی گرمارودی ، حافظ خوانی با صدای استاد موسوی گرمارودی ، دانلود حافظ خوانی شجریان ، گرفتن فال حافظ با تفسیر و معنی ، دانلود حافظ خوانی با صدای گرمارودی ، دانلود حافظ خوانی دکتر سروش ، دانلود برنامه فال حافظ با معنی برای جاوا ، شاخ نبات و حافظ ، حافظ شیرازی فال ، فال حافظ با تفسیر معنی قران ، دانلود فال حافظ صوتی برای اندروید ، حافظ شیرازی ویکی پدیا ، دیوان غزلیات حافظ آنلاین ، فال حافظ با معنی واقعی ، دیوان حافظ صوتی دانلود ، فال حافظ با تفسیر استخاره با معنی ، فال حافظ همراه با معنی برای موبایل ، اشعار عاشقانه از حافظ شیرازی ، شاخ نبات کیست ، دانلود حافظ خوانی کیکاووس یاکیده ، فال حافظ روزانه همراه اول ، حافظ خوانی با صدای گرمارودی ، کتاب شاخ نبات حافظ ، دیوان حافظ آنلاین جستجو ، دیوان حافظ صوتی برای موبایل اندروید ، نرم افزار دانلود فال حافظ ناطق برای کامپیوتر ، فال حافظ با تفسیر دکتر عطاری ، فال حافظ با معنی با تفسیر استخاره ، دیوان صوتی حافظ با صدای شاملو ، دانلود نرم افزار فال حافظ با تفسیر صوتی برای اندروید ، دیوان صوتی حافظ با صدای ، فال روزانه حافظ شیرازی ، شاخ نبات ، فال حافظ با تفسیر ، دیوان حافظ ترجمه انگلیسی ، دیوان حافظ android ، شعر حافظ به زبان انگلیسی ، فال حافظ با معنی و تعبیر و تفسیر ، دانلود نرم افزار فال حافظ با معنی با فرمت جاوا ، فال حافظ با معنی

گردآوری: بخش اطلاعات عمومی آکاایران


شما احتمالا با جستجوی کلمات زیر وارد مقاله آداب مکتب خانه، سیری در آداب مکتبخانه شده اید چنانچه مطلب مرتبط با جستجوی شما نبوده همان کلمه را در جستجوی سایت وارد کنید

نام استاد یار قدیم در مکتب خانه , مکتب خونه ریاضی مهندسی , تاریخچه مکتب خانه , lمکتب خونه , مکتب خانه , مكتب خانه

آداب مکتب خانه، سیری در آداب مکتبخانه گردآوری توسط بخش مقالات تاریخی سایت آکاایران

اخبار اکاایران

تبلیغات