عدالت در ایران باستان، عدالت و قانوگذاری در ایران باستان - آکا

در این مقاله از سایت آکاایران مطلبی در مورد عدالت در ایران باستان، عدالت و قانوگذاری در ایران باستان ارائه شده است ، همچنین برای مشاهده مقالات بیشتر لینک عدالت در ایران باستان را کلیک نمایید و یا در دسته از سایت اطلاعات عمومی آکاایران مقالات بیشتری را مشاهده نمایید

در این بخش از سایت آکاایران مطالبی درمورد عدالت در ایران باستان را برای شما آماده کرده ایم ، امیدواریم که مورد توجه شما قرار گیرد.

عدالت و قانوگذاری در ایران باستان

«الملک یبقی مع الکفر و لایبقی مع الظلم» تاریخ نشان داده است که هیچ جامعه ای بدون وجود قانون - مدوّن یا غیرمدوّن نتوانسته است پابرجا بماند و میزان ماندگاری و تداوم حکومت ها را می توان در میزان توجه آنان به قانون جستجو کرد.

آکاایران: و البته روشن است که قانون بدون توجه مداوم رهبران حکومت محترم و قابل اجرا نمی ماند و نیز بدون رعایت عدالت در اجرای قانون، احترام به آن در دل ها جا ی نخواهد گرفت.

بااندکی توجه به حکومت های ایران باستان و مقایسه ی آن ها با حکومت های پس از اسلام در ایران از نظر طول مدت حکومت، درمی یابیم که حکومت های ایران باستان عموما ً توانسته اند مدتی طولانی سلطه ی خود را حفظ کرده و حتی توسعه دهند، درحالی که طولانی ترین حکومت های پس از اسلام در ایران، از نظر طول مدت حکومت، قابل مقایسه باحکومت هایی چون اشکانیان و ساسانیان نیستند.

 قانون گذاری در ایران باستان

مسلماً تداوم سلطه ی یک حکومت می تواند دلایل بی شماری داشته باشد ـ همان گونه که انحطاط و سقوط یک سلسله نیز معلول عوامل بی شماری است ـ اما بدون هیچ شک و تردیدی مهم ترین عامل پایداری یک حکومت را ، با توجه به مفهوم حدیث شریف نبوی ـ که در صدر مقال آمد ـ می توان میزان اهمیت آن حکومت به عدالت و قانونگذاری دانست که در این مقاله به بررسی آن می پردازیم .

دادرسی در فرهنگ کهن ایران

در فرهنگ های کهن ایران یعنی تا پیش از تاسیس دولت های پارس و ماد، مفاهیم حقوقی و آیین های قضایی متداول در جوامع انسانی با باورهای دینی همخوان بوده است. نکته حایز اهمیت در اینجا، اعتقاد به انتقام جویی الهی در میان مردم و پیوند این عقیده با آیین ها و ضوابط جاری جامعه است.

شواهد این ارتباط پیش از تاسیس دولت های عظیم و نیرومند ایرانی در آموزه ها و باورهای عیلامی از یک سو و آیین مهر (میتراییسم) از سوی دیگر بارز است

عیلامی ها نخستین قومی بودند که در ایران زمین، حدود چهار هزار سال پیش از میلاد، نظام های حقوقی تاسیس کردند و ضوابط این نظام حقوقی را در سراسر قلمرو خود که علاوه بر خوزستان و سواحل خلیج فارس، لرستان، پشتکوه، بختیاری و ایلام امروز را نیز در بر می گرفت، رواج دادند.

نظام حقوقی و اداری عیلامی ها در شوش که پایتخت بود، بیش از سایر نقاط اجرا می شد.

البته در دوره ی هخامنشی قوانین قضایی دیگری نیز ازملل تابعه وجود داشته است که پادشاهان هخامنشی باتوجه به این که ملل تابعه را درتبعیت از قوانین و آداب و رسوم خود آزادگذاشته بودند، دستور به گردآوری آن ها داده بودند

اگر چه در سال های بعد تمدن عیلامی ها به رغم مقاومت های طولانی در برابر اقوام نیرومندی چون سومری ها، اکدی ها، آشوری ها و بابلی ها دوام آورده اند. با پیروزی حمورابی، پادشاه بزرگ بابل، قوانین و نظام حقوقی بابل به ویژه قوانین حمورابی در زمینه های گوناگون زندگی اجتماعی انسان ها مانند زراعت، آبیاری، ازدواج، میراث، دروغ، خانواده، حق الزحمه پزشک و معمار به اجرا در آمده و بر فضای زندگی ایرانیان حاکم شد.

در تصاویر باقی مانده از این دوران در سنگ نبشته های حمورابی که بخشی از آن در حفاری های شوش به دست آمده و در حال حاضر در موزه لوور فرانسه نگهداری می شود، حمورابی قوانین را از خدای خورشید دریافت می کند.

در دورانی که آیین (میتراییسم) به عنوان وجه مشترک اندیشه ایرانیان حاکم شد روند اجرای قوانین تغییرات قابل توجهی به خود دید. در آیین مهر، مهم ترین اصل ثابت دینی، اخلاقی و حقوقی، پایبندی به قول، وفاداری به پیمان و کتمان اسرار و رموز معرفت مهری است. چنانچه در مراسم تشرف به کیش مهر با نشان دادن دشنه ای خون آلود به سالک نوآموز هشدار می داده اند که کیفر فاش کردن اسرار مهری، مرگ است.

در هر حال از ادله اثبات دعوی نزد آریاییان به جز سوگند به مهر و میترا و دیگر ایزدان، اطلاعات موثق دیگری در دست نیست. تنها ابعاد تاریک و پنهان این بخش تا این اندازه روشن است که قرن پیش از ظهور زرتشت «اشخاص باگذر از میان آتش، از گناهی که مرتکب شده اند و از لکه ای که تهمت ایجاد کرده است، پاک و مبرا می شوند.»

قضاوت و عدالت دردولتهای ایران باستان

عموماً عدالت درایران باستان مقام بسیار جلیلی داشته و از زمان هخامنشیان قرائن کافی در دست هست که پادشاهان جداً مراقب حسن جریان قوه قضایی و درستکاری قضات بوده اند.»

عدالت در داوری در ایران باستان تا آن جا مورد توجه بوده است که مواردی از صدور احکام شدید علیه افراد خاندان شاهی و یا حکم یک قاضی علیه پسرش گزارش شده است.

مسلم است که با چنین توجه دقیقی به عدالت بوده است ، که حکومت ها عمری دراز داشته اندو البته همیشه یکی از دلایل سقوط هرسلسله، مستقیم یا غیر مستقیم عدم توجه جدی آنان به عدالت بوده است.

درایران باستان قضات، در دو شکل رسمی و غیررسمی به کارداوری می پرداخته اند، و شکل غیررسمی داوری را اغلب ریش سفیدان و بزرگان خانواده ها و قبایل برعهده داشته اند

 متون قضایی

اصل و مبدأ قوانین و داوری در ایران باستان مشابه ، و اساس آن ، باورهای مذهبی زرتشتی در بین ایرانیان بوده است ، می توانیم ازجمله متون مدون قضایی به متون زرتشتی اشاره کنیم که مهم ترین آن ها عبارتنداز:

الف) متون دینی زرتشتی: 

 1)دینکرد

) 2)بندهش (بندهشن

3)گزیده های زادسپرم

 4)دادستان (داتستا ) دینیگ

 5)روایات پهلوی

ب) متون قضایی و قوانین دینی:

1)مادیگان هزار دادستان (ماتیکان هزار داذستان

 2)شایست نشایست

 3)روایات آذرآتورفرنبغ

 4)روایات فرنبغ سروش

 5)روایات امید

 6)پرسشنی ها

 7)دستوران

عدالت در ایران باستان,نماد عدالت در ایران باستان,الهه عدالت در ایران باستان

 عدالت در ایران باستان

البته در دوره ی هخامنشی قوانین قضایی دیگری نیز ازملل تابعه وجود داشته است که پادشاهان هخامنشی باتوجه به این که ملل تابعه را درتبعیت از قوانین و آداب و رسوم خود آزادگذاشته بودند، دستور به گردآوری آن ها داده بودند، دراین باره آمده است: «درهمه استان های شاهنشاهی ایران همان طورکه امورمذهبی و عقاید دینی آزاد گذاشته شده بود، امورقضایی نیزطبق عرف محل و قوانین مذهبی هرمنطقه اجرا می شد.»

 قضات و محاکم

درایران باستان قضات، در دو شکل رسمی و غیررسمی به کارداوری می پرداخته اند، و شکل غیررسمی داوری را اغلب ریش سفیدان و بزرگان خانواده ها و قبایل برعهده داشته اند. و داوری رسمی بیشتر برعهده ی موبدان و روحانیون زرتشتی، و داوری درباره ی جرم های سیاسی نیز به طور خاص با پادشاهان و یا والیان منصوب وی درایالات بوده است، و بهرحال قضات را در این دوره می توان چنین تقسیم بندی کرد:

الف) شاه قاضی القضات : در ایران باستان شاه دررأس هرم قضایی کشور قرار داشته است،

 دوره ی هخامنشی : « قضات از طرف شاهنشاه به این شغل منصوب می شدند و شغل آنان موروثی بوده است.»

 دوره ی ساسانی: « قوه عالیه قضایی به شاهنشاه اختصاص داشت و این نظر فقط امر فرضی و نظری نبود .»

این شواهد اثبات می کندکه پادشاهان ایران باستان مقامی مافوق تمام قضات داشته اند.

ب) موبدان و قضات: چون جامعه ی ایران باستان جامعه ای دین باور بوده و به خصوص دین زرتشت نقش مهمی در افکار مردم داشته، و نیز با توجه به این که این دین در برهه ای طولانی از تاریخ ایران باستان در صدر قدرت قرار داشته و متون قضایی ، متون مذهبی این دین بوده است، می توان به نقش عمده ی روحانیون زردشتی دردستگاه قضایی ایران باستان پی برد.

«محاکم هرناحیه را یکنفر قاضی روحانی اداره می کرد و بطور کلی مراقب بود که احکام و اعمال روسای غیرروحانی ناحیه نیز کلاّ موافق عدالت باشد .تصمیمات و احکام حقوقی هر یک از آنان بر حسب درجه اعتبار مختلفی داشته است … می توان حدس زد که بسیاری از مأموران قضایی که مناصب مخصوصی داشته اند موبد یا هیربد بوده اند، چنانکه می دانیم هیربدان گاهی به عنوان قضاوت فتوایی می داده اند.»

عیلامی ها نخستین قومی بودند که در ایران زمین، حدود چهار هزار سال پیش از میلاد، نظام های حقوقی تاسیس کردند و ضوابط این نظام حقوقی را در سراسر قلمرو خود که علاوه بر خوزستان و سواحل خلیج فارس، لرستان، پشتکوه، بختیاری و ایلام امروز را نیز در بر می گرفت، رواج دادند

در این باره همچنین گفته شده: «قضات از میان روحانیین معین می شدند زیرا فقط آنها بودند که اطلاعات و معلومات قضایی داشتند.»

ج) قضات دیگر:

 قاضی سپاه: «قوه قضایی لشکری به یک قاضی مخصوص ملقب به سپاه داذورمحول بود

قاضی خانوادگی: درایران باستان به جرم هایی که درمحدوده ی خانواده اتفاق می افتاد، و اخلال مستقیمی در امور جامعه بوجود نمی آورد، توسط بزرگ خانواده رسیدگی می شد.

رئیس خانواده در بدو امر، نه فقط مراسم مذهبی را برعهده داشت. بلکه بر وظایف او اجرای قوانین دینی، یعنی عدالت نیز اضا فه شده بوده است. بدین جهت او را «زنتوبخته» می نامیدند. این زنتوبخته دارای امتیازات قضایی و روحانی، و به همین جهت مورد احترام خاص بوده است.

ادامه دارد...

 

منابع : 1- مهر میهن / 2- ویستا

گردآوری: بخش اطلاعات عمومی آکاایران

عدالت در ایران باستان، عدالت و قانوگذاری در ایران باستان گردآوری توسط بخش مقالات تاریخی سایت آکاایران

اخبار اکاایران

تبلیغات