,ارگونومی ,مقالات علمی و صنعتی،معرفی رشته های تحصیلی
6- اثر جنبه فیزیکی ارگونومی بر بهبود کار

6-1- آثار ادراکی

روانشناسان در پژوهشهای خود نشان داده اند که روشنائی زیاد قدرت بینائی را افزایش داده ادراک را دقیقتر و حرکات آن را آسان تر می سازد و از سوی دیگر انسان در محیط روشن تر رنگها را بیشتر تشخیص می دهد. عملکرد کارکنان تحت تاثیر تیز بینی آنها قرار می گیرد. تیز بینی به همان اندازه که به مکانیسم های بینائی فرد وابسته است به روشنائی محیط کار نیز وابسته است که البته میزان روشنائی در مشاغل مختلف متفاوت است.

6-2- آثارروانی

نور شدید موجب افزایش تمرکز می گردد و خستگی اندام های حسی وحرکتی را به شدت کاهش می دهد تحقیقات نشان داده است که نور سفید خلق و خوی انسان را بهبود بخشیده و نیروهای انگیزشی فرد را بر فعالیت بیشتر متمرکز می نماید.

قدرت بینائی افراد با بالا رفتن سن کاهش می یابد بنابراین به همین نسبت نیاز افراد به روشنائی افزایش می یابد.  نشان داده اند که روشنائی متناوب گاهی باعث نقصان در عملکرد می شود. هر گاه میزان شدت نور به طور مداوم تغییر کند چشمها باید خود را مرتب با آن سازش دهند که این موضوع موجبات خستگی چشم را بوجود آورده و ادراک دیداری را مختل می سازد و در نتیجه کارائی فرد کاهش می یابد نوری که بصورت متمرکز از یک نقطه می تابد بر روی اجسام سایه های کاملا واقعی ایجاد می کند که موجب پدیداری تضاد می گردد و در نتیجه لبه ها وشکل آنها را بهتر نشان می دهد.

6-3- اثر گرما بر عملکرد

علت اصلی دشوار بودن کار در محیط گرم عدم امکان مبادله حرارتی بدن با محیط کار است در حالیکه حرارت بدن ضمن فعالیت به شدت افزایش می یابد. از آثار منفی کار در محیط گرم میتوان کاهش قدرت بدنی، تقلیل تمرکز و پائین آمدن سرعت واکنشهای حرکتی را نام برد. به طور کلی گرما توانشهای شناختی آدمی را تنزل می دهد. 

6-4- اثر سرما بر عملکرد

پژوهشها حاکی از آن است که سرما نیز بر کار و فعالیت ما اثر گذاشته و کارائی فرد را کاهش می دهد. پیلر  و مک ورث  نشان داده اند سرعت واکنشها ی عضلانی و تمرکز در شرایط محیط سرد ،20 تا 30 درصد کمتر می شود.

6-5- اثر رطوبت بر عمکرد

رطوبت  می تواند در عمکرد فرد مداخله کند. هوای مرطوب بخصوص در شرایط گرم فعالیت را دشوار می سازد رطوبت به دو دلیل موجب کاهش کارائی فرد می گردد.

• به لحاظ کاهش اکسیژن آزاد در هوا از طریق جایگزین.

• به علت اشباع شدن هوا از بخار آب.

7- اثر رنگها

رنگها هر کدام بر فرد اثر خاص و متفاوتی دارند. که به دنبال آن رفتار و عملکرد فرد را تحت تاثیر قرار می دهد. روانشناسی کار، رنگ را در محیط کار به عنوان یک متغیر فیزیکی در نظر دارد که می تواند بر میزان بازدهی کارکنان تاثیر بگذارد. در زیر به اختصار اثر بعضی از رنگها بیان می شود.

• خاکستری  رنگی است خنثی که هیچ گرایشی را بر نمی انگیزد و عاری از هر نوع تحریک است و به همین دلیل در صنایع کاربرد فراوان دارد.

• آبی تیره  این رنگ به دلیل اثری که بر اعصاب پاراسمپاتیک می گذارد ،منجر به کاهش فشار خون و تعداد تنفس شده، احساس امنیت کارمند را افزایش می دهد و میزان تنش او را کاهش داده و خستگی روانی و جسمی او تقلیل می یابد.

• سرخ  این رنگ نمایانگر نیروی حیاتی است و به معنای تمایل و رغبت است و احساس گرما را بر می انگیزاند و احساس رقابت را تشدید می کند در حالت خستگی عصبی و فیزیکی آزار دهنده است و این رنگ در محیط کار به شرطی می تواند کارائی را افزایش دهد که سایر شرایط ،نامساعد نباشد.

• زرد   روشن ترین رنگ است و شادی افزاست و باعث خوش روئی و شادمانی می شود و این رنگ امید بخش و دلالت کننده است. این رنگ در محیط کار افراد را در رهائی از مشکلات و موانع و تعارضات یاری می بخشد.

رنگهای دیگری هم در محیط کار تاثیر گذارند اما به دلیل گستردگی آنها به ذکر همین چند مورد اکتفا می شود.

8- اثر فضای محیط کار بر عملکرد 

اجرای طرح فضای باز محل کار می تواند باعث افزایش تماس و ارتباط افراد با یکدیگر و میزان اجتماعی شدن کارکنان را افزایش می دهد و هزینه های آن در مقایسه با روشهای سنتی کمتر است. همچنین در مطالعه ای هم که توسط کوچران وهمکارانش در سال 1984 در زمینه ویژگیهای مدیران امور کارکنان انجام شد نتایج زیر بدست آمد.

  •  مدیران سلطه گر و علاقه مند به پیشرفت، دکوراسیون اتاق کار خود را با لوازم و مبلمان استاندارد تزئین میکردند.

  •  مدیران درونگرا در اتاق کار خود گل وگیاه وتابلوی نقاشی می گذاشته اند تا بدین وسیله اتاق کارشان تداعی کننده محل زندگی آنان باشد.

  •  مدیران منظم در اتاق کار خود کاریکاتور می گذاشته اند تا نشان دهنده هر چند تمیز و وسواسی هستند، اما از حس شوخ طبعی نیز برخوردارند.

9- نتایج ویافته ها

هدف کلی از نگارش مقاله حاضر، همانگونه که در متن مقاله نیز آمده است بررسی تاثیر عوامل ارگونومیک بر بهبود فعالیت مشاغل  بوده است. بدین منظور ، پس از ارائه مختصر ادبیات موضوعی مربوط به مبحث ارگونومی، بیان اهمیت و جایگاه آن و معرفی ابعاد آن در شرکت ها و سازمان ها، به عنوان نوآوری در مقاله حاضر با یک نوع شناسی جنبه های ارگونومیک را از دو مقوله ، فیزیکی و روانی بررسی کرده و تاثیر هر یک را بر عملکرد کارکنان مورد بحث قرار داده ایم. که نتایج حاصل از تحقیق بصورتی کامل، در جدول زیر آمده است: 

جدول شماره دو - تاثیرعوامل ارگونومیک بر بهبود عملکرد

ردیف متغیرهای محیط کار بهبود عملکرد
1 روشنائی نور شدید قدرت بینائی را افزایش- ادراک را دقیقتر- کاهش خستگی اندام های حسی وحرکتی- افزایش نیروهای انگیزشی فرد بر فعالیت.
2 میز و صندلی کاهش نیروهای ماهیچه ای وتنش در عضلات- جریان صحیح و بهتر خون –کاهش درد در ناحیه پشت و عصب سیاتیک.
3 سر و صدا سروصدای بلند،یادگیری و یادسپاری را مختل-کاهش تمرکزدرفرد- خستگی چشم و ادراک دیداری- فراموشی - کاهش جنبه ذهنی وشناختی عملکردشغلی.
4 درجه حرارت محیط گرم،کاهش قدرت بدنی- تقلیل تمرکزوپائین آمدن سرعت واکنشهای حرکتی- سرماکارائی فرد را کاهش- کاهش سرعت واکنشهای عضلانی و تمرکز- رطوبت، کاهش کارائی فرد.
5 رنگ آبی تیره،کاهش فشار خون و افزایش احساس امنیت کارمند-کاهش میزان تنش- سرخ،افزایش  احساس رقابت –زرد، شادی افزا- امید بخش.
6 طراحی محل کار افزایش تماس و ارتباط افراد با یکدیگر- افزایش میزان اجتماعی شدن کارکنان.
7 موسیقی تمهای شاد،افزایش احساس سرزندگی و شادمانی در کار- از بین برنده احساس بی حوصلگی، سستی و خمودگی- کاهش 32?خستگی در کارکنان.
8 استرس شغلی افزایش فشار روانی- کاهش تمرکز فکر،حواس پرتی، اختلال در حافظه ،تردید در انجام کارها – کاهش قدرت تصمیم گیری.

 

10-  نتیجه گیری، کاربردها و پیشنهادات

در واقع، ارگونومی یک علم میان رشته ای است که ارتباط متقابل تکنولوژی، محیط و نیازهای روحی و جسمانی انسان را برقرار می سازد. بنابراین بجای واژه ارگونومی، عبارت مهندسی فاکتورهای انسانی را بکار می برند. انجمن فاکتورهای انسانی و ارگونومی بر روش های طراحی تاکید داشته و مهندسی فاکتورهای انسانی را چنین تعریف می کند: «کشف و کاربرد اصول مربوط به رفتار انسان و خصوصیات طراحی، ارزیابی، فرآیند نگهداری محصولات و سیستم ها با هدف ایمن بودن، اثر بخش بودن و ایجاد رضایت در بین کارکنان» .

با توجه به حیطه گسترده دانش ارگونومی و با اعمال نظر بر این دیدگاه که این علم گستره وسیعی از سیستم های صنعتی، یعنی محیط کار، انسان و ماشین آلات را مورد توجه قرار می دهد، می توان گفت که یکی از مهمترین راه های توجه به انسان و چگونگی عملکرد صحیح و برتر او، آگاهی از اصول ارگونومی و کاربرد آن اصول در طراحی پست های کاری است. بنابراین برای تحقق این مهم می توان توصیه هایی را به دست اندرکاران تولید، مدیران، برنامه ریزان و مسئولین محیط های صنعتی ارائه نمود که در زیر به بخش کوچکی از آنها اشاره می شود:

با توجه به آنچه گفته شد مدیران محترم می توانند با انجام برخی اقدامات اساسی شرایط محیطی لازم را با سرمایه گذاری کافی، به کارگیری فن آوری های جدید و امکانات مناسب چه از نظر روانی و چه از نظر فیزیکی، محیطی را برای کارکنان ایجاد کرده که محیط کار همانند محیط زندگی خانوادگی باشد.تا بر اساس آن بتوان روند عملکرد کارکنان را بهبود بخشید.

موارد زیر بعنوان پیشنهاداتی بمنظور انجام تحقیقات آتی در ارتباط با تحقیق حاضر می تواند ارائه گردد:

• آموزش مفاهیم ارگونومی به مدیران.

• استخدام افراد، با توجه به نوع حرفه، ویژگی های فردی و قابلیت های افراد.

• معاینات قبل از استخدام و معاینات دوره ای کارگران با توجه به مدل های ارگونومی.

• طراحی پست های کار با توجه به داده های آنتروپومتری و توصیه های مهندسی فاکتورهای انسانی.

• توجه به ساختار آناتومی و فیزیولوژی شاغلان.

• تطابق بهینه کار با کارگران.

• بکارگیری اصول مدیریت اقتضایی برای جلب رضایت افراد در انجام کار و استفاده از اصول ارگونومی                          توسط آنها.

• تنظیم دستورالعمل ها و توصیه نامه های شغلی برای افراد شاغل در سیستم.

11- پیشنهاداتی برای تحقیقات آینده

با توجه به مستندات ارائه شده در متن مقاله ، موارد زیر بعنوان پیشنهاداتی به منظور انجام تحقیقات آتی در ارتباط با موضوع مقاله حاضر می تواند ارائه گردد.

• بررسی و تجزیه و تحلیل حوادث شغلی، علل آن و زیان های اقتصادی آنها.

• ارائه یک نوعشناسی از ابعاد ارگونومی بر فعالیت سازمانها

• برسی ساختار جمعیتی بر بهبود عملکرد .

• بررسی نقش ارگونومی در طراحی مجدد مشاغل.

 

نویسندگان: مرتضی پاکدین امیری، مجتبی پاکدین امیری، علی رضا پاکدین امیری

 

منابع و ماخذ:

• پور قاسمی، علی(1374)،پیش گیری عوارض و بیماری های ناشی از کار با کامپیوتر،تهران،انتشارات رشد.

• ساعتچی ، محمود (1370)، روانشناسی در کار ،تهران، سازمان و مدیریت ، تهران: مرکز آموزش مدیریت دولتی.

• ساندرز، مارک، اس. و دیگران. (1378). ارگونومی. ترجمه محمدرضا افضلی. تهران: علوم دانشگاهی.

• صادقی نائینی، حسن. (1377). شیوه های عملی ارتقاء بهره وری نیروی انسانی، بخش کاربرد اصول مهندسی فاکتورهای انسانی. تهران: مرکز آموزش مدیریت دولتی.

• طاهری، شهنام. (1376). کارسنجی و روش سنجی، تهران: آروین.

• فیزنت، استیفن. (1375). انسان، آنتروپومتری، ارگونومی و طراحی. ترجمه علیرضا چوبینه و دیگران. تهران: مرکز.

• کاظمی، سید عباس.، (1381)، بهره وری و تجزیه وتحلیل آن در سازمانها، تهران: انتشارات سمت.

• هلاندر، مارتین. (1375). مهندسی عوامل انسانی در صنعت و تولید (ارگونومی). ترجمه علیرضا چوبینه. شیراز: راهبرد.

• Koontz, H. & et al, (1986), Essentials of management, Singapore: McGraw-Hill. Prichard, R. D., (1992), Handbook of industrial psychology, 2nd ed., Vol 3, Palo Alto, CA: Consulting Psychologists Press

• Robbins, S. P., (1991), Organizational behavior, 5th. Ed., New Delhi: Prentice-Hall Inc.

• Sanders, M., and Mc Cormick, E. (1998). Human Factors Engineering in Design.

• Smith, E. A., (1990), The productivity manual: Methods and activities for involving employees in productivity improvement, Houston: Golf Publishing Company.

 

ارگونومی

تاثیر ابعاد ارگونومی بر فعالیت و افزایش بهره...

ارگونومی یا مهندسی فاکتور های انسانی علمی ترکیبی است که سعی دارد دستگاهها، محیط کار و مشاغل را با توجه به توانائیهای جسمی و فکری محدودیتها و علایق انسانها طراحی نماید.
ارگونومی

تاثیر ابعاد ارگونومی بر فعالیت و افزایش...

ارگونومی یا مهندسی فاکتور های انسانی علمی ترکیبی است که سعی دارد دستگاهها، محیط کار و مشاغل را با توجه به توانائیهای جسمی و فکری محدودیتها و علایق انسانها طراحی نماید. این علم در تلاش است به جای متناسب سازی انسان با محیط، محیط را با انسان متناسب سازد .
پربازدیدها
تبلیغات