loading...

مقالات مفید - آیین و جشنها - هفت سین در خوان نوروزی

از سنت‌های دیرینه سفره آرایی، «هفت سین» است که به نشان عدد مقدس هفت امشاسپندان(5) بوده است. از دیر باز در ایران، هفت «سینی» از دانه‌هایی که به سفره‌ها برکت می‌بخشید، می‌رویاندند و بر «خوان نوروزی» می‌نهادند.
در روزگار ساسانیان قاب‌هایی زیبا، منقوش و گران‌بهایی از جنس کائولین از چین به ایران آورده می‌شد و یکی از کالا‌های ارزشمند بوده است که بعدها به نام کشوری که از آن می‌آمده، به چینی یا سینی معروف شده است. در آیین‌های نوروزی برای چیدن خوان نوروزی از همین ظروف بهره می‌گرفتند. این ظروف را پر از نقل و قند و شهد و شکر و شیرینی می‌کرداند وآن‌ها را به عدد هفت امشاسپند بر سر خان‌های نوروزی می‌گذاشتند و از این رو خوان نوروزی به هفت سینی یا هفت قاب نام گرفت و در دوره‌های پسین با حذف یائ نسبت به شکل هفت سین درآمد و هنوز در برخی از روستاها همان هفت سینی خوانده می‌شود. تمامی این اجزا کاملا نمادین بوده و هر یک نمادی از یک راز است...

هفت سین در خوان نوروزی - مقالات مفید آکا

سبزه:نمودار گل‌های زینتی و زیبا، سرسبزی و خرمی.
· سیب:میوه‌ای بهشتی و نماد زایش.
· سمنو:از جوانه گندم، نماد رویش و برکت.
· سنجد:بوی برگ و شکوفه آن محرک عشق و دلباختگی است.
· سیر:داروی تندرستی و از میان برنده دردهاست.
· اسپند: در لغت به معنی «مقدس» و در واقع، دافع چشم‌زخم، دیوان، بدی و بیماری است و بیشتر برای بوی خوش آن استفاده می‌شده است.
· سکه: نمودار برکت و دارایی است
در میان زردشتیان ایران، هفت شین هم رایج است که ناشی از شبیه سازی شین با سین است. شاید به این دلیل که شیر و شهد و شکر از دیر باز، جزو بنیادی‌ترین مائده‌های این سفره بوده است که از این شعر نیز چنین بر می‌آید:

روز نوروز در زمان کیان می‌نهادند مردم ایران
شهد و شکر و شراب و شک ناب شمع و شمشاد و شایه اندر میان
آینه و آب بر سفره نیز نماد نور، روشنایی و شفافیت است. و نان نیز نشان تبرک سفره است.
معمولا تخم مرغی نیز بر سر سفره است که نماد نطفه و باروری و زایش است، زیرا که آخرین روز سال جشن آفرینش آدمیان است. استفاده از تخم مرغ‌های رنگین در «عید فصح» یهودیان و نیز در نزد ارامنه ایران رایج است که احتمالا از طریق آنان به سراسر فرهنگ اقوام ایرانی تعمیم یافته است. تخم مرغی نپخته را نیز روی آینه مسطح می‌گذاشتند و بر این باور بودند که همزمان با آغاز سال نو روی آینه می‌چرخد. گفتنی است که ارامنه از اقوام ایرانی است و برخلاف تصور رایج یک قوم ایرانی است و نه یک مذهب. ولی به خاطر این که بیشینه ارامنه، مسیحی هستند، به اشتباه ارامنه مساوی با مسیحیت گرفته می‌شود.
نهادن آتشدان در سفره وخوان نوروزی نیز اهمیت ویژه دینی داشت. در کنار آتشدان چوب‌های عود، اسپند و سایر بخورها را می‌نهادند. آتشدان بعدها به شمعدان و چراغ تبدیل گشت.
کتاب مقدس (اوستا) نیز از چیزهایی است که جای ثابتی روی خوان نوروزی دارد و اکنون مسلمانان از قرآن استفاده می‌کنند و دیوان حافظ نیز در بسیاری از ایرانیان چون کتابی مقدس جایی را برای خود باز کرده است.
انار میوه‌ای است از درختی مقدس و نارنج نیز که چون گوی زمین است (ایرانیان بر این باور بوده‌اند که زمین گرد است) نیز در کنار اسپند قرار می‌گرفته است. بَرْسَم نیز یکی دیگر از چیزهایی است که بر خوان می‌نهادند. برسم نوعی گیاه ویژه از شاخه‌های درخت معینی بوده است و در دوره‌های پسین از 7 درخت‌‌ گوناگون به نشان 7 اقلیم، استفاده می‌شده است، همچون انار، زیتون، بید و انجیر. اکنون نیز جای خود را به دسته‌های گل داده است.
سبز کردن گندم و حبوبات از پیش از اسلام در ایران، معمول بوده است. بیست و پنج روز پیش از نوروز در صحن کاخ شهریاران، دوازده ستون از خشت خام برپا می‌شده است که بر هریک از آنها یکی از حبوبات را می‌کاشتند و آنها را نمی‌چیدند، مگر با نغمه سرایی و آوازخوانی. در ششمین روز عید، این حبوبات را می‌کندند و در مجلس می‌پراکندند و تا شانزدهم فروردین که «مهر روز» نام داشت، آن را جمع نمی‌کردند. دوازده ستون، نماد دوازده ستونی است که جهان بر آن استوار است و نیز تاکید بر تقدس عدد دوازده است.
ویرایش و تلخیص:آکاایران



تبلیغات