ما با داستان فارسی قهر کرده ایم یا داستان فارسی با ما؟ - - آکا

در این مقاله از سایت آکاایران مطلبی در مورد ما با داستان فارسی قهر کرده ایم یا داستان فارسی با ما؟ - ارائه شده است ، همچنین برای مشاهده مقالات بیشتر در دسته از سایت مقالات هنر آکاایران مقالات بیشتری را مشاهده نمایید

آکاایران: حقیقتاً فارسی زبانِ دوست داشتنی ای است. غیر از این که خوش آواست و زنگِ بیانِ واژه هایش، به نظر دلبرانه می آید، در واقع دانستنش کلیدیست به کتابخانه ای عظیم از ادبیات کلاسیک که حداقلِ حداقل  قدمتی  تا قرن هفتم میلادی و حتی پیش از آن دارد  و بنا به بعضی روایات هنوز هم زنده است و همچنان هم ادامه خواهد داشت.

ما با داستان فارسی قهر کرده ایم یا داستان فارسی با ما؟ -
,ادبیات, داستان, داستان نویسی,[categoriy]

آکاایران: ما با داستان فارسی قهر کرده ایم یا داستان فارسی با ما؟


فارسی ، زبان اول دنیا بوده


به گزارش آکاایران: کمتر به این قضیه اعتراف می شود ولی باید گفت که احتمالا در دوران صفویه و همزمان با حکمرانی مغول ها در هند، فارسی در عمل زبان دوفاکتو De facto بخش بزرگی از جهان بوده و  از حیث متکلمین زبان دوم (L2)، یکی از زنده ترین زبان های دنیا محسوب می شده و البته برای اثبات این قضیه لازم نیست که اشاره کنیم سلاطین عثمانی (که اروپا را در مشت خود داشتند) در خلوت های خودشان فقط به فارسی شعر می گفتند، و نیازی نیست تاکید کنیم که قلمروی فرهنگی ایران گستره ی عظیم تری داشته که غیر از تاجیکستان، افغانستان، آذربایجان و گرجستان و پاکستان و ترکمنستان هم همه در حوزه ی نفوذ سیاسی-اداری مستقیمش بودند و در آن دوره هنوز هم مفاخرشان به فارسی به عنوان یک زبان فرانژادی نگاه می کردند؛ باز حتی لازم نیست که یادآور بشویم که حتی تا همین قرن گذشته در مکتب خانه های  عراق  طفلان  همزمان با یادگیری قرآن،  گلستان سعدی را هم به فارسی یاد می گرفتند و هرگز خودشان را از فارسی ای که شکر بود، محروم نمی کردند.

گفتم لازم نیست چون که همه ی این ها به یک سو و همین حقیقت که آن وقت فارسی زبان اول هندوستان  بوده به سوی دیگر. در نظر بگیرید که هندوستان(به معنای کشوری حتی بزرگتر از هند امروز و شامل اکثر بخش های پاکستان امروزی) چیزی در حدود یک ششم دنیاست و کم و بیش هم بوده و ما غیر از اینکه برایشان تاج محل ساختیم، با زور ارتش مغولان، فارسی را هم بهشان هدیه کرده بودیم و به نحوی در این شبه قاره ی عریض و طویل سال های سال عصایی دست مردمانش داده بودیم. البته عصایی که شکستند و تقریباً دور انداختند.

,ادبیات, داستان, داستان نویسی,[categoriy]

یعنی  ما  زبانی داشته ایم که در دورانی ما قبل لوکوموتیو و صنعت چاپ و تلویزیون و سینما، یک زبان بین المللی بوده و ادبیاتش فقط  یک سلبریتیِ از رونق افتاده و دوران اوج را ردکرده محسوب نمی شده برخلاف حالا. گویا که فارسی در ازمنه ی قدیم زبانی پویا بوده که مردم دنیا فقط برای سحرآمیزی اش یا علاقه مندی شان به صوفیسم به سراغش نمی رفتند. گویا که فارسی به جز زورِ پادشاهانی که دوستش داشتند(یا به آن عادت داشتند)، امتیازهای دیگری هم داشته. یعنی فارسی یَلی بوده و یکروزهایی خوب محتواهایی هم داشته و از پس نقل اندیشه های یک دورانی بر می آمده و حتی چیزهای اصیل و اریجینالی هم می گفته و معانی جدیدی خلق می کرده، چه در دانش، چه فلسفه و چه ادبیات. که شاید سراغش می رفتند چون لازم بود که سراغش بروند. چون یکسری تجربه های بدیعی از طرزِ فکرِ یک انسانِ مثلا قرن دهمی الی هجدهمی وجود داشت که فقط در فارسی بیان شده بود و فقط به همان فارسی می توانست که بیان بشود


حالا هم دنیا به زبان فارسی نیاز دارد ؟


پس سوال اینست که آیا  اگر صادقانه و بدون هیچ جانبداری ای پیرامونمان را بنگریم، دنیای امروز  به زبان فارسی نیاز دارد(از لحاظ فکری)؟ در واقع مسئله این است که آیا یک انسان دردمند یا حتی خوشحال معاصر، خودش را توی محصولات زبان ما پیدا می کند یا خیر؟  وگرنه قصد کفرورزی به کلاسیک ها را نداریم معاذالله که به پر قبای کسی بر بخورد. حالا که خیلی دعوایمان نشده می پرسم: آیا واقعاً ارزشش را دارد که کسی مثلا به نیت خواندن محصولات فکری تولید شده توسط کسی مثل هدایت(یا هر فارسی نویسی که می شناسید) دنبال فارسی بگردد؟ آیا بر فرض هدایت اینقدر اریجینال هست که بعد از خواندن ادبیات اروپای قرن بیست باز فقدانش را حس کنیم؟  اگر نه چه کسی و چه کاری و چه موجی ارزشش را دارد؟ جمال زاده دارد؟  آل احمد؟ دانشور؟ یا بزرگ علوی؟ دولت آبادی؟

باز اینجا سوتفاهم نشود. منظور این نیست که مثلاً حالا حتماً عده ای فقط به خاطر «جویس» انگلیسی یاد می گیرند و همان ها قبلا به خاطر «باباطاهر» فارسی یاد می گرفتند. نه! چون من و شما معمولا به خاطر شغلمان، مهاجرتمان و هزار و یک درد دیگر تن به یادگیری یک زبانی می دهیم، نه احتمالاً به سبب دغدغه های ادبیاتی مان. پس سوال به طرزی دقیق تر این طور مطرح می شود که: به نظر شما به طور فرضی می ارزد که به خاطر محتویات ادبیات فارسی این روزها(مثل قدیم) به سراغ فارسی بروی؟ آیا هنوز اندیشه های بیان شده به زبان فارسی غیرقایل جایگزینند و این فرش دستبافت را فقط ما می بافیم؟ یا  حتی اینطور هم می توان این مساله را بیان کرد که آیا زبان فارسیِ امروزمان چیزی تولید می کند که مختص به خودش باشد و در غیر او پیدا نشود؟ یعنی اگر از حالا ادبیات معاصر ایران را حذف کنیم بخش محسوسی از درک ما نسبت به انسان معاصر یا انسان ایرانی از دست خواهد رفت؟


خب چرا  نمی خوانیم؟


باید از خودتان/مان بپرسیم این ها اگر اینقدر خوب بودند چرا خودتان/مان سراغش نمی روید/ویم؟ آیا خودمان را بین این داستان ها پیدا نمی کنیم؟

جواب هرچه باشد، به نظر می رسد که بازار کتاب خودش به زبان آمده:  محتویات فارسی عصر جدید کاملاً قابل جایگزین شدنند و یک انسان معاصر هرگز نیازی به ایشان ندارد.  چون هرطور که حساب و کتاب کنیم قابل درک نیست که چطور جمعیت فارسی زبان های دنیا بالای صد میلیون شمرده می شود(تازه خیلی ها هم مثل کردها هنوز فارسی را به عنوان زبان دومشان به یاد دارند) و باز تیراژ چیزهایی که به قول ما کتاب های نویسندگان مطرح مایند در حد کتاب های شکست خورده ی بعضی زبان ها و ملت ها هم نیست.

ماجرا اینست که اکثر ما  با این موضوع کنار آمده ایم بدون این که خیلی هایمان حتی میان یکی از رمان های فارسی را باز کرده باشیم.

کالوینو در پرولوگ کتابِ فوق العاده اش یعنی «اگر شبی از شب های زمستان مسافری» می گوید:

« هکتارها هکتار کتاب نوشته شده هستند که راحت می شود از خیر خواندنشان گذشت. کتاب هایی که احتمالاً برای همه کاری ساخته شده اند به جز اینکه یک کس بخواندشان. همان کتاب هایی که بی نیاز از بازکردنشان آنها را خوانده ای چون خیلی ساده این کتاب ها از آن دسته کتاب هایی هستند که حتی قبل از نوشتنشان خوانده شده اند. بعد به یک قفسه ی دیگر می رسی که مثل یک لشکرِ پیاده نظام  قبراق ایستاده اند. این ها همان هایی هستند که اگر مثلا به جای همین یکی عمر، چند عمر دیگر هم می داشتی با کمال میل می خواندیشان. اما افسوس که ایامی که مانده، همین است که هست…  و همان حال که با مهارت از هجوم به آن ها طفره می روی، خودت را روبروی برج و باروی آبادی دیگری می بینی که حاوی همان کتاب هاییست که همیشه دنبالشان بوده ای و پیدایشان نمی کردی. کتاب هایی که به طرز حیرت انگیزی  ناقل همان واژگانی اند که همین حالا می خواهیشان . همان ها که دوست داری همیشه و همه جا کنار دستت باشند . که دوست داری یک جای دنج نگهشان داری تا خود تعطیلات که بخوانیشان. کتاب هایی که شایسته ی قفسه های تویند و از برایشان در تو آزمندیِ غیرقابل توجیهی  برانگیخته می شود»

پس حالا آن کتاب های غیر قابلِ صرف نظر کردن فارسی ما کجایند؟ چندتایند؟ مال چه زمانی اند؟

شاید بهتر باشد که علت نبودن و کم بودنشان را در سخنرانی نویسنده ی فقیدمان هوشنگ گلشیری جستجو کنیم که در «ده شب شعر کانون نویسندگان ایران» به میزبانی انجمن فرهنگی ایران و آلمان گفته بود:

  «ما هنور در دوره ی فترت ترجمه به سر می بریم، صد و بیست سالی است که هنوز مصرف کننده ی فرهنگیم و عزیزترین آدم هایی که داریم (جز چند شاعر و نویسنده و یکی دو محقق) همان مترجمانند که همه ی سازمان های فرهنگی و انتشاراتی، بولتن ها، سوگواره ها و جشنواره ها، مجلات دولتی و نیمه دولتی را می چرخانند.

مختصه ی مترجم صرف (استثناء به کتاب) غیرمتخصص بودن است، یعنی کسی که هیچ نمی داند، در هیچ موردی صاحب نظر نیست، تنها به ازای دانستن دو زبان یا سه تا و استفاده از این دایره المعارف و آن یکی، غارت این قسمت و آن قسمت و برگرداندنش مطرح می شود. مختصه ی دیگرش این است که ریشه اش این جا نیست، در مقابل وضع جهت گیر نیست، دست به دامان دیگران دارد، پایی این جا پایی آن جا، و همین که اسمش را کنار کامو، داستایوفسکی، همینگوی و دیگران و به همان درشتی چاپ کردند، خودش را کامو می داند، خودش را…استغفرالله. درست شبیه مونتاژچی اقتصاد است یا بورژوازی وابسته، واردکنندگان محترم یخچال، اودکلن، مارچوبه و نه کاغذ و چاپ خانه و صحافی. خوب، کاریش نمی شود کرد. ما هنوز باید ترجمه کنیم و ترجمه کنیم و آن چه ترجمه شده است یک از هزار است، کتاب های اصلی را هنوز نخوانده اند، چه برسد این که ترجمه کنند. آقای مومنی از سارتر گفت، انگار بگوید بقال سر محل. تازه به اعتبار کدام کتابش؟  کتاب های اصلی او جز یک سخن رانی و یک مصاحبه و ادبیات چیست؟ هنوز در نیامده است .

… حال اگر همه ی شعرهای جهان را هم ترجمه کنیم کرده ایم و نیز تا کسی به زبان فارسی نیاندیشد، ننویسد، فلسفه ای وجود ندارد. پس دوره ی فترت ترجمه هنوز هم ادامه خواهد داشت و حاصل آن آدم هایی خواهند بود التقاطی، خوشه چین، آدم های دایره المعارفی، فرهنگستان نشین، لغت و معنی دربیار، و نه متفکر و اندیشمند…   خلاصه کنم: تا این گونه است و این گونه ایم، تا در این مرحله درجا می زنیم که صرف جمع کردن کتابی به آن ارزش می دهد و این که انسانی والا باشد، شهید باشد، داستان نویسش می دانیم، تا معیار ارزش هامان همان ها باشد که ممیزان (ببخشید ، قاتلان فرهنگ و ادب ) تعیین می کنند، تا مرتب و دور تسلسل باشد، جلاد و قربانی باشد، زندانبان و زندانی باشد، الاکلنگ باشد، پس رفت و پیش رفت، کار از همین قرار خواهد بود، یعنی آدم هایی خواهیم داشت نیم مرده اما به ظاهر زنده، ترس خورده، یا همه چیز اما نه شاعر، همه کاره اما نه داستان نویس، و این دیگر بر عهده ی نویسنده نیست. برای گذار از این برزخی که صد سال است در آنیم…


 حرف آخر


در نهایت شاید هم ما و هم کتاب هایمان،  دید زدن در پیرامونمان و اندیشیدن به جهان مان را  فراموش کرده ایم. شاید حین این ترجمه ها بر نقاط لذتِ اصلی مخاطبین خودمان چشم بسته ایم که این طور قابل ِصرف نظر کردن شده ایم. شاید این جریان حاضر تولیدات زبانی مان، فقط با همین تعاریف کلاسیکی که حالا دنبالشیم  پاسخ اصلی را ندهد. شاید اشکال از مخاطب نباشد که داستان هایمان شگفت زده کردن شرقی را فراموش کرده اند و ادبیات ما همان «شتر گم کرده ای شده که به جای شتر دنبال پالانش راه افتاده». شاید باید راه های دیگری را هم امتحان می کردیم. شاید اگر فُرمتِ فکریِ شرقی قرار بود باز تکامل ارگانیک پیدا کند،  محصولش دقیقاً چیزهایی با همین نظم هندسی ای که انتظار داریم نمی شد.

.

منبع :

ما با داستان فارسی قهر کرده ایم یا داستان فارسی با ما؟ - گردآوری توسط بخش شعر ،داستان ، ادبیات، کتاب سایت آکاایران
219,000
120,000
75,000

پدال بین به همراه برس 5 لیتری

75,00075,000
تبلیغات