از معنای زندگی تا اخلاق، آزادی و عدالت اجتماعی - آکا

آکاایران: یکی از نویسندگانی که در سال های اخیر آثارش با استقبال کم نظیری روبه رو شده «تامس نِیگل» است که هم اکنون در مقام استاد فلسفه و حقوق در دانشگاه نیویورک مشغول به تدریس و تحقیق است.
امتیاز خبر: 96 از 100 تعداد رای دهندگان 3287
روزنامه ایران - پریسا توکلی: یکی از نویسندگانی که در سال های اخیر آثارش با استقبال کم نظیری روبه رو شده «تامس نِیگل» است که هم اکنون در مقام استاد فلسفه و حقوق در دانشگاه نیویورک مشغول به تدریس و تحقیق است. نیگل، در زمینه فلسفه اخلاق، فلسفه سیاسی و معرفت شناسی پژوهش های وسیعی انجام داده و آثارش در غرب و بخصوص در محافل فکری، سیاسی و فرهنگی، محل بحث و فحص و مداقه بوده است. در ایران هم با همت جواد حیدری، آثاری از این نویسنده ترجمه شده و به چاپ رسیده که قدم بلندی برای آشنایی با فلسفه ای است که از «اصالت فرهنگ» حرف می زند. کتاب هایی مثل «اخلاق شناسی»، «اینها همه یعنی چه»، «برابری و جانبداری»، «ذهن و کیهان» و... آثاری هستند که حیدری در طول چند سال اخیر به فارسی برگردانده است.
از معنای زندگی تا اخلاق، آزادی و عدالت اجتماعی
,تامس نیگل،ادبیات،فلسفه،نویسندگان مشهور,[categoriy]

آکاایران: از معنای زندگی تا اخلاق، آزادی و عدالت اجتماعی



عموماً مباحث فلسفی و مباحث روشنفکری (آمیخته با نگرش فلسفی) برای عامه مردم و حتی دانشجویان و پژوهشگران سخت و پیچیده جلوه می کند. دلیلش هم واضح است، اصطلاحات و مفاهیمی که بعضاً در آثار فلسفی به کار برده می شوند، چنان دشوار و پیچیده هستند که درک مطالب مشکل می شود. اغلب در ایران بحث های فلسفی و روشنفکری از همین نوع هستند. افرادی که در تلویزیون، مجلات و به طور کلی در سطح عمومی، وارد مباحث فلسفی و میزگردهای فلسفی-روشنفکری می شوند، شاید خودشان از حرف های یکدیگر سر در بیاورند ولی اکثر شنوندگان، بینندگان و خوانندگان از حرف های آنان چیز زیادی دستگیرشان نمی شود. موضوعاتی هم که در مباحث فلسفی-روشنفکری، مقالات فلسفی یا میزگردهای فلسفی جریان دارد، اغلب ربط چندانی به مسائل اساسی زندگی مردم ندارند و اگر هم ربطی داشته باشند، در طول بحث، آنقدر بر مطالب و مفاهیم تخصصی تأکید می شود که غیر از متخصصان فلسفه کسی از آن مطالب سر در نمی آورد. عمدتاً چنین مسائلی، فلسفه و فلسفه ورزی را طاقت فرسا جلوه می دهد.
به گزارش آکاایران: ساده، روان و عمیق سخن گفتن کمتر در چارچوب مباحث و مقولات فلسفی جایی پیدا می کند، گویا هر چه مطالب تخصصی تر و فنی تر بیان شوند، «نشانه دانایی» محسوب می شوند! اما چنین تصوری درست نیست زیرا وقتی مطالب فلسفی و روشنفکری در عرصه عمومی (تلویزیون، روزنامه ها، مجلات و...) مطرح می شود، همه مردم مخاطب قرار می گیرند و نه فقط فلسفه دان ها یا روشنفکران! در ایران به طور کلی این موضوع کمتر رعایت می شود و اثر مخرب آن در وهله اول، گریزان شدن مردم از فلسفه و مباحث مفید روشنفکرانه است. وقتی مردم نتوانند از سخنان گوینده ای یا نوشته های نویسنده ای چیزی دریابند، سرخورده می شوند و خودشان را سرزنش می کنند. در صورتی که در چنین وضعی که تشریح شد، ایراد از جانب فیلسوفان و روشنفکرانی است که مبهم یا پیچیده حرف می زنند. از طرفی، گنگ و مبهم سخن گفتن و تکیه بر بازی های زبانی، بیشتر «نشانه اذهان آشفته» و «نشانه روشن نبودن مطالب نزد گوینده یا نویسنده» است. از چنین منظری است که مطالعه آثار تامس نیگل، اهمیت مضاعفی پیدا می کند.
مهم ترین مسائل بشری در آثار نیگل
,تامس نیگل،ادبیات،فلسفه،نویسندگان مشهور,[categoriy]


نیگل در آثارش به مهمترین مسائل بشری نظر دارد. از «معنای زندگی» گرفته تا «عدالت اجتماعی» و به همه مسائلی که برای انسان مطرح است توجه دارد. ولی در نوشته های او کمتر با اصطلاحات تخصصی یا مفاهیمی دشوار روبه رو می شویم. او با زبانی ساده و قابل فهم برای همگان می نویسد و بدون کاستن از کیفیت و عمق مطالب، حرف های خود را ارائه می کند. نیگل از مغلق نوشتن و غامض گویی پرهیز دارد و همین موجب شده تا بتواند با مسأله پردازی های دقیقی که انجام می دهد، خوانندگان را به تکاپوی فکری و استدلال گرایی سوق دهد.
در باب  این موضوع، جواد حیدری می گوید: «نیگل فقط به نحوی فلسفه ورزی نمی کند که ارتباط فلسفه را با مسائلی که ما در زندگی مان با آن مواجه هستیم وضوح ببخشد، بلکه به شیوه ای می نویسد که خواننده را به عنوان همسفر فلسفی، به گونه ای، درگیر بحث کند. او می کوشد تا به لحاظ عقلانی طرح کلی یک مسأله را به خواننده بفهماند و آنگاه تبیین کند که چگونه شخص می تواند کورمال کورمال به سمت وسوی یک راه حل پیش برود. او از ارائه راه حل شخصی و ترجیحی خودش برای یک مسأله در برابر سایر راه حل های پیشنهادی محتاط است. نیگل وقتی درباره این موضوعات قلم می زند از خطر ابهام به خوبی آگاه هست.
او، برای اجتناب از ابهام ، با وضوح و سادگی تحسین برانگیزی می نویسد و تا آنجا که در توانش هست از زبان تخصصی و فنی فیلسوفان حرفه ای پرهیز می کند. از این لحاظ او در میان فیلسوفانی که در روزگار ما فلسفه ورزی می کنند و نیز از لحاظ صداقت فکری اش جایگاه برجسته ای دارد. غالباً اینگونه نیست که فیلسوفی در مکتوباتش بپذیرد که نمی داند درباب موضوعی چه باید بگوید. اما مکتوبات نیگل مملو از چنین تعابیری است: نمی دانم چگونه باید این سخن را اثبات بکنم، یا به نظر می رسد که درباب این موضوع چیزی که راه به حقیقت ببرد ننوشتم. و او، در پایان کار (یا استدلال)، در باب نقشی که شهود غریزی در فلسفه ایفا می کند صادق است. تواضع فکری نیگل را نباید با ضعف فکری خلط کرد. تواضع نوعی تصدیق است که شخص نمی تواند همه پاسخ ها را در اختیار داشته باشد و مسأله حقیقتاً دشوار است.»
در جهانِ فکری نیگل، فرهنگ اهمیت ویژه ای دارد. او به «اصالت فرهنگ» معتقد است و به همین سبب، بزرگ ترین مشکل و عامل اصلی مشکلات یک جامعه را نه در سیاست و نه در اقتصاد، بلکه در فرهنگ جست و جو می کند. از دیدگاه نیگل، اگر در باورها، احساسات و عواطف و خواسته های شهروندان جامعه ای تغییری پدید آید (و اصلاحی صورت بگیرد) به دنبال آن، در سایر عرصه ها و نهادهای اجتماعی هم تغییراتی ایجاد خواهد شد و جامعه به سمت سعادت پیش خواهد رفت. دیدگاه اصالت فرهنگ در اندیشه نیگل جایگاه والایی دارد و اصالت نهاد، اصالت جامعه، اصالت نظام سیاسی و چنین مفاهیمی که ساخته ذهن بشر هستند در نظر او محوریت ندارد. به نظر او، انسان هر چه بیشتر از بالا نگاه می کند بیشتر درمی یابد که هیچ تفاوتی با سایر انسان ها ندارد و بنابراین اگر من حق دارم نعمتی را داشته باشم، همه حق دارند آن نعمت را داشته باشند و بنابراین وقتی از بالا نگاه می کنیم همه را مساوی می بینیم و این موجب می شود که همنوع خودمان را هم دوست بداریم. در این صورت، نفع دیگران هم به اندازه نفع خودمان اهمیت پیدا می کند. به اعتقاد او آرمانشهرهایی که در تاریخ عرضه شده اند، انتظاراتی از انسان ها داشته اند که انسان ها از برآورده کردن آنها عاجز بوده اند و این ثمره پشت کردن به خود بوده است.
درجات میل به تغییر
,تامس نیگل،ادبیات،فلسفه،نویسندگان مشهور,[categoriy]


بنا به اعتقاد نویسنده کتاب «برابری و جانبداری» وقتی که ما از پایین به جهان می نگریم، خواستار بیشترین تغییر در جهان هستیم و میل بیشتری به تغییر داریم و وقتی از بالا نگاه می کنیم به تغییرات کمتری میل داریم. مثلاً وقتی در اتاقی هستیم و احساس می کنیم گرم است، در اتاق را باز می کنیم ولی در نگاه از بالا، وقتی در نظر بگیریم که شخص دیگری که بیمار هم هست در پشت دیوار است و صدای ما ممکن است برایش ایجاد مزاحمت کند، به تغییر کمتری فکر می کنیم. به تعبیر یکی از استادان فلسفه اخلاق: «هر چه آدم از دیدگاه شخص خودش به جهان نگاه می کند میل اش به تغییر جهان بیشتر است و هر چه می روید بالاتر و به کاروان بشری نگاه می کنید میل به تغییر جهان کمتر می شود. به زبان ساده تر، هرچه قطبیت و محوریت ات در جهان بیشتر می شود جهان بیشتر باید عوض بشود تا موافق میل تو باشد و هر چه خودت را از قطبیت بیندازی کمتر طالب تغییر جهانی. از این نظر است که به زبان ساده تر هر چه آدم از بالا نگاه می کند –خجالت نکشیم- محافظه کارتر می شود. آنوقت این است که آدم در تصمیم گیری های اجتماعی اش می گوید کمترین تغییر را ایجاد کنیم.»
دو ویژگی یک نهاد سیاسی
,تامس نیگل،ادبیات،فلسفه،نویسندگان مشهور,[categoriy]


نویسنده کتاب «امکان دیگرگزینی» در فصلِ آخر این کتاب اظهار می دارد؛ یک نهاد سیاسی یا یک نظام سیاسی باید دارای دو ویژگی مهم باشد:  ۱. با واقعیات روان شناختی انسان ها سازگار باشد؛ نظامی که مطالبه اش از انسان ها فوق طاقت باشد نظامِ مطلوبی نیست.  ۲. با آرمان های اخلاقی ما انسان ها سازگار باشد و به تعبیر رایج در علوم سیاسی مشروعیت داشته باشد. نظامی که این معیار را برآورده نکند نظامی غیراخلاقی خواهد بود. اگر نهاد سیاسی یا نظام سیاسی شرط اول را برآورده نکند در دام ناکجاآبادگرایی خواهد افتاد و اگر شرط دوم را برآورده نکند در دام محافظه کاری و سلبِ مسئولیت اخلاقی است. نیگل اعتقاد دارد که گوهره اخلاق، دیگرگزینی یا نوعدوستی است و هسته اصلی دیگرگزینی هم بی طرفی است.
می گوید نظام یا نهاد سیاسی ای اخلاقی است که به انسانی بگوییم نهاد یا نظام سیاسی ای طراحی کند و بعد از طراحی چنین نظامی به دشمنت بگویی جایگاه تو را در این نظام تعیین کند. اگر بتوانی چنین کاری را بکنی می شود گفت نظام سیاسی اخلاقی را طراحی کردی و اگر نتوانی چنین بکنی معلوم است که این نظام اخلاقی نیست. مثلاً دانمارک را با آلمان نازی یا کمونیسم شوروی سابق مقایسه کنید. اگر دشمن تو جایگاه تو را در نظام سیاسی دانمارک تعیین کند باز هم یک مقرری داری، آزادی اساسی داری، امنیت داری، و… اما اگر دشمن تو جایگاهت را در نظام سیاسی نازیسم یا کمونیسم تعیین کند آنچه نصیب تو می شود این است که به درجه حیوان بودن تنزّل می یابی.

منبع :

از معنای زندگی تا اخلاق، آزادی و عدالت اجتماعی گردآوری توسط بخش شعر ،داستان ، ادبیات، کتاب سایت آکاایران
تبلیغات