حادثه، اتفاق و رویداد، در داستان های پل استر

آکاایران: اگر پل استر می خواست داستانی درباره آفرینش جهان بنویسد، داستانش را با این جمله کوتاه شروع می کرد: «در آغاز تنها یک حادثه بود.»
امتیاز خبر: 96 از 100 تعداد رای دهندگان 2268
روزنامه شرق - نادر شهریوری: اگر پل استر می خواست داستانی درباره آفرینش جهان بنویسد، داستانش را با این جمله کوتاه شروع می کرد: «در آغاز تنها یک حادثه بود.» مقصود از حادثه فقدان طرح اولیه برای جهانی است که از نظرش قاعده ای ندارد. داستان های پل استر با حادثه شروع می شوند، با حادثه پیوند می خورند و آدم های داستانی اش به انتظار حادثه می مانند. آنها خود را دستخوش بازی سرنوشت می بینند. «آبی هر روز به دفتر کارش می رود، پشت میز می نشیند و منتظر می شود تا اتفاقی بیفتد.»٢ زمانی دراز اتفاقی نمی افتد، اما سرانجام اتفاق می افتد. «مردی به نام سفید در را باز می کند و به دفتر پا می گذارد و از آبی می خواهد که مردی به نام سیاه را تعقیب کند و تا هر وقت لازم باشد او را زیر نظر بگیرد.»
 
,پل استر،نویسندگان مشهور،ادبیات,[categoriy]

آکاایران: حادثه، اتفاق و رویداد، در داستان های پل استر

 

همین تِم اما به صورتی دیگر در رمان «شهر شیشه ای» -سه گانه نیویورک- رخ می دهد. داستان «شهر شیشه ای» با یک تماس تلفنی اشتباه شروع می شود. آن طرف خط کسی را می خواهد که «کین» نیست. تلفن کننده که دست بردار نیست و به دنبال کارآگاهی برای نجات جان همسرش می گردد، بار دیگر زنگ می زند. بار سوم کین تصمیم می گیرد خود را همان کسی معرفی کند که تلفن کننده می خواهد، یعنی کارآگاه پل استر.
به گزارش آکاایران: کین با این کار بازی جدیدی را شروع می کند که همچون تمام بازی ها، آدمی تنها جزئی از ماجرای مهم تر جهان بی قاعده ای است که در آن تصادف و شانس بازیگر اصلی است. پل استر با استفاده از شکل رمان های کارآگاهی اما در ماهیت ضدکارآگاهی- چون ماجرا به لایه های تودرتو گره می خورد و از هدف خود دور می شود- به مسائلی همچون هویت های تازه در هزارتوهای پیچ درپیچ «شهر» پرداخته و در همان حال به خلق شیوه متنوع داستان سرایی پسامدرن که از ویژگی های اوست، می پردازد.*
«شهر» در رمان های پل استر تنها شخصیت حقیقتا ثابت است. فضای کلانشهر در  ایجاد وقایع و اتفاقات نقشی اساسی ایفا می کند. تلقی استر از شهر برابر همان تلقی ای است که وی درباره نیویورک دارد: «باید بیایید و از نزدیک خودتان ببینید، وقتی نگاه می کنید باورتان نمی شود که چقدر تنوع در اینجا وجود دارد. کل دنیا را می بینید که در خیابان های نیویورک قدم می زنند. واقعا وسوسه انگیز است.» استر بر عنصر وسوسه در شهر تأکید می کند. وسوسه انگیزبودن شهر، واجد حقیقتی دوسویه و به تعبیری دوتصویره است: هم مضطرب کننده است و هم آرام بخش. در این صورت شهر مکانی می شود که وسوسه شوندگان را که تقریبا آحاد مردم اند به سوی خود می کشاند. وسوسه شوندگان اگرچه در شهر به انزوا و اضطراب کشیده می شوند و گاه حتی همه چیزشان را از دست می دهند، اما این هیچ مانع از آن نمی شود که خیل کثیری از مردم وسوسه نشوند و به شهر هجوم نبرند. «وسوسه» آن هم در شهر از  مهم ترین مسائل است، بخشی از سازوکارهای نوین اساسا بر جنبه روانی وسوسه متکی است. وسوسه شهر، وسوسه مصرف و... .
,پل استر،نویسندگان مشهور،ادبیات,[categoriy]


استر به شهر اشتیاق بیشتری نشان می دهد، این اشتیاق به خاطر حرفه اش است. به نظر استر آدمی تنها در شهر می تواند نویسنده شود. در واقع «شهر» آدمی را نویسنده می کند. اگر مهم ترین وظیفه نویسنده دیدن و درک کردن باشد، استر وظیفه مهم دیگری نیز برای نویسنده قائل است و آن دیده نشدن است. به نظر استر نویسنده باید همه چیز و همه کس را ببیند، بی آنکه دیده شود. این امکان را شهر و البته کلانشهر به وجود می آورد. تنها در شهر است که می توان از انظار پنهان شد و بیگانه ماند. بدین سان از نظر استر آدمی چندان هم در انتخاب نویسنده شدن اختیاری ندارد. «آدم نویسنده شدن را انتخاب نمی کند بلکه برای این کار انتخاب می شود.» این انتخاب را «شهر» انجام می دهد.
اما باز این تمام آن اهمیتی نیست که استر برای شهر قائل می شود. استر از جنبه های دیگر نیز به شهر توجه می کند و آن اینکه شهر جایی است که در آن حاکم مطلق العنانی حکومت می کند که نامش «شانس» است. حکمروایی شانس نتیجه بی تعینی و عدم قطعیت است و به عبارتی دیگر، این عدم قطعیت است که راه را برای حکمروایی شانس و به یک تعبیر «قسمت» باز می گذارد: بدا به حال کسی که «نورچشمی پروردگار» نباشد.
«کشور آخرین ها»، یکی از رمان های پل استر است که در آن استر از فرم نامه، سفرنامه در نگارش این رمان استفاده می کند. در این رمان، استر به زندگی دختر جوانی به نام «آنا بلوم» می پردازد که در جست وجوی برادر گمشده اش از شهری که معلوم نیست کجاست، به شهری که نمی شناسد سفر می کند. اولین سطرهای رمان که در قالب نامه است به توصیف شهر به همان مفهومی که استر مدنظر دارد می پردازد: «...امروز خانه ای سر جایش است و فردا دیگر نیست، خیابانی که دیروز در آن قدم می زدی، امروز دیگر وجود ندارد، حتی آب وهوا دائما در حال تغییر است... اگر در شهر زندگی کنی، یاد می گیری که هیچ چیز بی ارزش نیست. چشم هایت را مدتی ببند. بچرخ و به چیز دیگری نگاه کن: آن وقت می بینی که چیزی که در برابرت بوده ناگهان ناپدید شده است، می دانی هیچ چیز دوام ندارد.»
,پل استر،نویسندگان مشهور،ادبیات,[categoriy]

اگر همه چیز در شهر به ناگاه ناپدید می شود که می شود، اگر همه چیز به نقطه صفر بازمی گردد که می گردد، اما درست از همین نقطه ناپدیدشدن نیروی تازه ای برای زندگی جدید یا تصویر زندگی جدید به وجود می آید و دوباره همان شخصیت هایی که از دیگران گسسته اند، از نو با محیط شان ارتباطی دوباره برقرار می کنند. پل استر منطق شهر، منطق دوگانه آن را در توصیف نیروی عظیم نهفته در آن می بیند: «شهر افکارت را پشت ورو می کند، تو را وا می دارد که زندگی را بخواهی و در عین حال می کوشد آن را از تو بگیرد، از این وضع نمی توان گریخت.» تلقی استر از شانس یا آن طور که خود می گوید «طبیعت شانس»، تلقی جالبی است. او آن را به مقوله «قسمت» ارتباط می دهد. مقصود از قسمت، امکانات و ضرورت هایی خارج از اراده و اختیار آدمی اند: «قسمت عبارت بود از شرایط کلی چیزها چنان که بودند یا وضعیت هستی و زمینه رویدادهای جهان.
کین نمی توانست آن را با دقت بیشتری بیان کند. اما شاید واقعا جویای قطعیت نبود.» این تصورات استری بر ایده عدم قطعیت، پیش بینی ناپذیری ذاتی واقعیت و وضعیت های بی سابقه متکی است. تلقی استر از شانس با تلقی وی از زندگی منطبق است. استر زندگی را جز امکان روی دادن و ندادن پاره ای از ضرورت ها، امکانات و رویدادهای غیرقابل پیش بینی نمی داند. این همان تعریفی است که از شانس می توان داشت. با این حال تلقی استر از شانس تلقی ویژه ای است. این تلقی به «سرنوشت»، «تقدیر» و یا آن طور که خود می گوید «قسمت» گره می خورد. او این تلقی را با خاطره ای بیان می کند: «در دوران جنگ پدر «م» برای فرار از نازی ها در اتاقکی در پاریس پنهان شده بود. بالاخره فرار کرد، خود را به آمریکا رساند و زندگی جدید را شروع کرد. بیش از بیست سال گذشت. «م» به دنیا آمد، بزرگ شد و رفت که در پاریس تحصیل کند. در پاریس هفته ها به دنبال محلی برای سکونت گشت. وقتی دیگر ناامید می شد، اتاق کوچکی پیدا کرد. بلافاصله بعد از نقل مکان به آنجا نامه ای برای پدرش نوشت تا این خبر خوش را به او اطلاع دهد. یکی، دو هفته بعد جواب نامه اش رسید: پدر «م» نوشته بود این همان ساختمانی است که در دوران جنگ در آن پنهان شده بودم.»
رابطه میان شانس و قسمت را استر در رمان «موسیقی شانس» به خوبی نشان می دهد. «جیم ناش» یکی از دو شخصیت رمان ناگهان درمی یابد صاحب ارثیه کلان از پدر متوفی خود شده است. پدری که جیم ناش تصوری از او ندارد، چون آخرین بار سی سال قبل او را دیده است، زمانی که دو سالش بود. پس از آن ارثیه ناش در مسیر سلسله حوادث و رویدادهایی قرار می گیرد که از حیطه اختیارش خارج است. به تدریج ناش درمی یابد که «دیگر از خود اختیاری ندارد و در چنگال نیروی قوی و گیج کننده اسیر است.» استر نام این نیروی قوی اما گیج کننده را قسمت یا تقدیر می گذارد.
از نظر استر «قسمت» آدمی به یک سری از حوادث و اتفاقاتی گره می خورد که می توانست و می تواند گره نخورد، اما همین حوادث تأثیری تعیین کننده بر سرنوشتش می گذارند. «به آنها گفته بود خیال دارد به ماساچوست برگردد، اما طولی نکشید که دید در جهت عکس پیش می رود، علتش این بود که متوجه خروجی مربوط به بزرگراه نشده بود.» این اتفاق آنی و پیش بینی نشده در سیر کار تأثیر می گذارد. اما مهم ترین حادثه ای که ناش را در مسیر قسمت و تقدیری دیگر قرار می دهد آشنایی اش با جوانی به نام جک پازی است. این آشنایی کاملا تصادفی رخ می دهد، اما می توانست رخ ندهد. استر این اتفاق را با مهارت توصیف می کند: «وقتی به یک سربالایی رسید که چند صد متر چشم انداز داشت، ناگهان چشمش به مردی افتاد که کنار جاده راه می رفت... با اینکه معمولا کسانی را که اتواستاپ می زدند سوار نمی کرد بی اختیار آهسته کرد تا مرد را بهتر ببیند... غریزه ناش به او گفت بهتر است به راندن ادامه دهد، اما نمی توانست درماندگی آن جوان را نادیده بگیرد، پیش از آن که بفهمد چه می کند، ماشین را متوقف کرده بود.» آشنایی کاملا تصادفی با جک، سرنوشت ناش را تغییر می دهد. آن دو در نهایت، ثروت خود را در قمار می بازند و «قسمتِ» ناش تقدیری پوچ می شود.
,پل استر،نویسندگان مشهور،ادبیات,[categoriy]


آنچه در داستان های استر به «شانس» قدرتی فرادست و هژمون می دهد آن است که استر به توصیف تکه تکه روایت آدم های مجزا -اتمیزه- می پردازد: در دنیای بی قاعده، در شهر بی نقشه، در جایی که نباید هیچ چیز را نادیده گرفت و هر امر جزئی و هر کشف ولو کوچکی را باید با دلالتی همراه ساخت، در جایی که همه چیز ممکن است و هیچ چیز ممکن نیست ولی آنچه ممکن است از هم گسیختگی آدم ها به مثابه اتم های مجزاست که به واسطه «وسوسه» شهر به آنجا می آیند و فرد فردشان در مسیر سرنوشتی متفاوت از دیگران این طرف و آن طرف می روند و در یک یکه تازی سرنوشت بالا و پایین می شوند. استر تکه روایت های خود را تحت کنترل شانس پیش بینی ناپذیر - اتفاقات- ترتیب می دهد. مهم نیست این اتفاقات چه نامیده می شوند: «شانس، قسمت؟ یا محاسبه ساده ریاضی، یا یک مثال علمی نظریه احتمالات؟ مهم نیست آن را چه می نامید. زندگی پر است از این اتفاقات. هر دقیقه با ناشناخته ها بمباران می شویم. وظیفه من پذیرفتن این تصادفات است، این که متوجه همه این راز و رمزهای زندگی باشیم.»
اهمیت شانس آن گاه در آثار استر پررنگ تر می شود که او دنیای اتمیزه و جداجدای آدم ها را روایت می کند. در این صورت شانس به تعداد آدم ها تکثیر می شود و در مسیر تک تک آدم های جدا از هم قرار می گیرد. استر نشان می دهد که سیطره شانس بر «فرد» از سیطره شانس بر «جمع» بیشتر است. بدین سان آنچه در استر کمتر دیده می شود، همانا پیوند اجتماعی میان تک تک آدم هاست. در اینجا ما با نویسنده ای روبه رو هستیم که در تعقیب یک «وسوسه» پیوندهای اجتماعی را نادیده می گیرد.
,پل استر،نویسندگان مشهور،ادبیات,[categoriy]


پی نوشت ها:
* تسلط استر بر نشانه ها و لایه های تودرتو (داستان در داستان) که بهترین نمونه اش را در «شهر شیشه ای» می بینیم، بیانگر سبک پسامدرنی است که استر در داستان های خود از آن بهره می گیرد. علاوه بر این استر به مضامین فلسفی مدرن در داستان های خود پایبند است: زیستن در حال -زندگی روزمره- بی اعتقادی به نوستالژی و پیش بینی ناپذیری ذاتی واقعیت و همین عدم تعین، هویت و ... که از نثر پست مدرن است در آثار استر دیده می شود.

منبع :

اخبار اکاایران

تبلیغات