حق شناسی روباه -آکا

آکاایران: سرویس اندیشه آکا ایران؛ بخش شعر و ادبیات:

حق شناسی روباه
,شناسی,روباه,[categoriy]

آکاایران: حق شناسی روباه



 

نویسنده: فلیسین شاله
برگردان: اردشیر نیکپور



 

به گزارش آکاایران:  اسطوره ای از ژاپن

روباهی بود کیتسون (1) نام، جوان و زیبا، دارای پوزه ای کشیده، گوش هایی پهن و نوک تیز؛ دمی دراز و انبوه و پشمی سفید و با شکوه.
چون به سن و سالی رسید که دیگر تنهایی برایش جایز نبود، پدر و مادرش بر آن شدند که زنی برای او بگیرند.
گویا روباهان ژاپن هم در پاره ای موارد آداب و رسوم مردمانی را که در میانشان به سر می بردند به کار می بستند. در زناشویی هم همان مراسمی را به جای می آوردند که تا سال های اخیر در ژاپن معمول بوده و هنوز هم در بعضی نقاط، که مردم پای بند رسوم باستانی خویش اند، معمول و متداول است.
در ژاپن چون پسر به بیست سالگی برسد یا دختر پای به شانزده سالگی بگذارد، پدر و مادرشان به فکر سر و سامان دادن به زندگی آنان می افتند.
نخست یکی از دوستان خود را بر می گزینند و او را واسطه ی ازدواج و حامی زن و شوهر جوان قرار می دهند. او با دو خانواده گفت و گو می کند، همه ی کارها را رو به راه می کند، وسایل دیدار زن و شوهر آینده را در خانه ی خود یا در خانه ی دوستان دیگر یا در امکنه ی عمومی، مانند تئاترها و گردشگاه ها، فراهم می آورد.
جوانان تقریباً همیشه به انتخاب پدر و مادر خود گردن می نهند. آن گاه هدایایی مانند جامه یا پول برای خریدن جامه و بعضی از انواع نوشابه ها و غیره، میان دو خانواده مبادله می شود و پس از آن دو جوان تقریباً نامزد یکدیگر شمرده می شود. در روز عروسی دختر جامه ی سپیدی به تن می کند (سپید در ژاپن رنگ عزاست و پوشیسدن جامه ی عزا نشان این است که عروس برای خانواده ی خود مرده است). اول شب، دوستی که واسطه ی زناشویی بوده عروس را که چارقدی به رنگ جامه ی خود بر سر می کند، با زن خود به خانه ی داماد می برد.
پس از آمدن عروس به خانه ی داماد، شام می آورند که مهم ترین قسمت تشریفات عروسی است. عروس و داماد سه بار لب خود را در سه جام نوشابه فرو می برند: نخست عروس که مهمان داماد شمرده می شود لب به نوشابه می زند. آن گاه جامه ی سپید را از تن در می آورد و جامه ای را که داماد به او بخشیده است، بر تن می کند. عروس و داماد را به حجله می برند. در آن جا باز هم سه بار پشت سر هم چند قطره نوشابه می نوشند. اما این بار داماد اول می نوشد زیرا دیگر او سرور و صاحب اختیار دختر شده است.
گویا روباهان نیز چنین رسومی را از ژاپنی ها اقتباس کرده بودند.
پدر و مادر کیتسون هم، که به فکر زن گرفتن برای او افتاده بودند، این رسوم را به جای آوردند. پیدا کردن همسر آینده ی پسرشان را به یکی از دوستان خود که روباه محترمی بود واگذار کردند.
روباه دختر جوانی را از خانواده ی محترمی پیدا کرد که پوستی خرمایی، قد کشیده، پوزه ای باریک و رفتار خوشایند داشت. عروس و داماد ضمن گردش در جنگل با هم آشنا شدند. میان دو خانواده تحف وهدایایی مانند بچه های خرگوش و پرندگان و تخم های بلدرچین و غوک ها و کرم ها و آلوها و گلابی ها مبادله شد.
روباه دختر را به لانه ای برد که اتاق های بسیار داشت و خانواده ی کیتسون در آن جا زندگی می کردند. عسلی لذیذ که از کندوی همسایه دزدیده بودند پیش عروس و داماد نهادند. نخست عروس از آن عسل چشید زیرا مهمان داماد شمرده می شد. سپس او را به لانه ای بردند که می بایست از آن پس در آن جا به سر برد. در آن جا نخست داماد از عسل چشید زیرا دیگر سرور و صاحب اختیار دختر شده بود.
بچه ی اول این دو روباه جوان روبهکی زیبا و دوست داشتنی بود که پشمی انبوه به رنگ خاکستری مایل به خرمایی داشت. راستی که بچه ای بود زیبا، اما بسیار شیطان و سر به هوا و بی احتیاط.
پدر و مادر همیشه روبهک را اندرز می دادند که: «تا کوچکی و کاملاً بزرگ نشده ای از کنار ما دور مشو! مردمان بسیار تیره دل و ستمگرند و هر بار که بتوانند روباه بچگان را می دزدند. از مردمان بترس و از آنان دوری کن!».
لیکن روبهک گوش به پند پدر و مادر نمی داد و چندان کنجکاو بود که چون در برابر چشم انداز و دورنمای تازه ای قرار می گرفت نمی توانست از نزدیک شدن به آن خودداری کند.
در یکی از روزهای بهار، کیتسون و زنش بکاهلی در میان گیاهان خوشبوی چمنی دراز کشیده بودند و با لذت بسیار از شهد زندگی می نوشیدند. کودکشان نیز در کناری سرگرم جست وخیز و این سو و آن سو دویدن بود، ناگهان چشمش به راهی افتاد که مردمان آن را ساخته بودند، دلش می خواست که برود و روی آن زمین هموار بدود.
در آن جاده سه پسر نوجوان راه می رفتند. آنان ترکه هایی به دست داشتند که روی آن ها چسب مالیده بودند. این ترکه ها را برای گرفتن پروانه ی سیخانک به کار می بردند. چون چشم پسران به روبهک افتاد بر آن شدند که او را به دام اندازند، زیرا شکار روباه را بسی جالب تر از دنبال کردن سیخانک ها یافتند.
آنان به زودی پسر کیتسون را به دام افکندند.
یکی از پسران گفت: «من پیرمردی را در دهکده می شناسم که علاقه ی بسیار به گوشت روباه بچه ها دارد. آن را می پزد و می خورد. این روباه را پیش او می بریم. بی گمان بیش از سیصد سکه به ما می دهد و ما این پول را در میان خود تقسیم می کنیم.»
دو رفیق دیگر جواب دادند: «فکر بسیار خوبی است!»
در این هنگام مردی اوکیو (2) نام با یکی از دوستان و یکی از نوکرانش از همین جاده می گذشت. این سه برای گردش و استفاده از هوای خوش و دلکش بهاری به ییلاق آمده بودند. نوکرشان جعبه ای چوبین که در آن با نواری بسته شده بود و پر از شیرینی بود و قمقمه ای عرق برنج با خود می آورد.
اوکیو جلو کودکان را گرفت و از آنان پرسید: «این جوان کوچک را می خواهید چه کنید؟»
- می خواهیم او را به مردی که گوشت روباهان جوان را دوست دارد بفروشیم.
- او برای این حیوان چه قدر پول به شما می دهد؟
- دست کم سیصد سکه.
- پس بفروشیدش به من تا به جای سیصد سکه ششصد سکه به شما بدهم.
پسران به حیرت در همدیگر نگریستند. یکی از آنان سرش را به نشانه ی خشنودی پایین آورد. دیگران نیز نظر او را تأیید کردند.
- حاضریم آقا!... اما شما این روباه را چگونه نگه می دارید؟
- نواری را که با آن در جعبه ی غذایمان را بسته ایم باز می کنیم و به گردنش می بندیم.
دوست اوکیو گفت: «این بچه روباه را برای چه خریدید؟
اوکیو جواب داد: «من به آیین بودایم و عقیده دارم که باید به زندگی جانوران چون زندگی مردمان احترام گذاشت. هرگاه ما به این جا نمی رسیدیم بی گمان این حیوان بیچاره کشته می شد. من تاب تحمل این اندیشه را هم ندارم.»
آن گاه روبهک را، که زیردست او از ترس و وحشت می لرزید، نوازش کرد. جانور کوچک در دست پسر بچه ها که او را بسیار وحشیانه گرفته بودند زخمی شده بود و خون از یکی از پاهایش فرو می چکید. اوکیو کاغذی ابریشمین روی زخم پای او نهاد و آن را بست و سپس بچه روباه را در چمنی کنار جاده گذاشت و آزادش کرد.
روبهک به یک جست خود را به پدر و مادرش، که در آن نزدیکی ها ایستاده و با دلهره و پریشانی بسیار نگران این قضایا بودند، رسانید. آنان او را بتلخی، لیکن با لحنی بسیار مهر آمیز سرزنش کردند...
اوکیو از بازرگانان معتبر شهر یدو (توکیوی امروز) بود. زنی هوشمند و مهربان، کسب و کاری در نهایت رونق و خانه ای بسیار راحت و زندگی مرفهی داشت با این همه اندوه گرانی هم بر دل داشت، زیرا پسر ده ساله اش از چند ماه پیش گرفتار بیماری مرموزی شده و رنجور و ناتوان گشته بود و با همه ی پرستاری ها و تیمار دلسوزانه ی پدر و مادر، روز به روز رنگ پریده تر و خمیده بالاتر می گشت. خویشتن را خسته و بی حوصله می یافت، همواره در آتش تب می سوخت و از زندگی سیر و بیزار بود. فرزند اوکیو هفته ها بود که در بستر بیماری افتاده بود و یک بار هم آن را ترک نگفته بود، پزشکان از این بیماری شگفت انگیز سر در نمی آوردند و داروهای گوناگون آنان بهبودی در حال او پدید نمی آورد.
روزی کیوتو شنید که پزشکی کیتاساتو (3) نام، شیوه های شگفت انگیز دردهای سخت و درمان ناپذیر را شفا می بخشد. او که در راه بهبود فرزندش به هر کاری دست می زد این پزشک را به خانه ی خویش خواند و او را به بالین فرزندش برد.
پزشک پس از دیدن بیمار و معاینه ی دقیق او گفت: «فرزند شما بهبود می یابد اما به شرطی که کبد روباه جوانی را که تازه از سینه اش کنده باشند توی پیازهای ریز بخوابانند و بدهند او بخورد.»
پیدا کردن پیاز ریز دشوار نبود لیکن به دست آوردن کبد روباه جوان آسان نمی نمود.
اوکیو، که بی جان کردن جانوران را گناهی بزرگ و نابخشودنی می دانست، خود به هیچ روی حاضر نمی شد به شکار روباه برود. مدتی در این باره اندیشه و با زن خویش نیز مشورت کرد و با موافقت او قصابی را که می دانست در جایی به سر می برد که شکار روباه در آن جا فراوان است به خانه ی خود خواند و به او گفت: «من حتی در راه رهایی فرزند خود نیز حاضر نیستم جانداری را بی جان کنم، لیکن می دانم که همه ی مردمان چون من نمی اندیشند. شما هر گاه بشنوید که یکی از همسایگان روباه بچه ای را شکار کرده و کشته است کبد او را به هر بهایی بشود بخرید و برای من بفرستید!»
قصاب وعده ی مساعد به او داد و بازگشت.
پس فردای آن روز، شامگاهان، فرستاده ای از قصاب فرا رسید. چین های درهم چهره ی او نشان می داد که راه دور و درازی را به شتاب بسیار پیموده است تا مأموریت خود را هر چه زودتر انجام دهد.
قاصد در ظرفی کوچک کبد روباه جوانی را، که تازه کشته شده بود، پیش بازرگان آورده بود.
اوکیو از شادی فریاد برآورد که: «چه خوشبختی بزرگی! پسرم از بیماری نجات می یابد!... شما چه خدمت بزرگی به ما کردید... خواهش می کنم مدتی ما را به مهمانداری خویش سرفراز بفرمایید. اقلاً امشب را در خانه ی ما بمانید و خوشوقت و سرافرازمان سازید!...»
قاصد با ادب بسیار جواب داد: «بسیار متشکر و ممنونم!... یکی از بستگان نزدیک من در این حوالی خانه دارد و من می روم و پیش او می خوابم...»
- پس اجازه بفرمایید بپرسم چه مبلغی در برابر این خدمت به قصاب باید بپردازم؟ اجازه بدهید هدیه ای به شما تقدیم کنم.
- قصاب از من قول گرفته است که پولی در بهای چیزی که برای شما آورده ام از شما نگیرم. او گفت فکر انجام دادن خدمتی برای شما بهترین پاداش رنج اوست. همچنان که خستگی راه خود من هم از دیدن شادی و خوشحالی شما از تنم بیرون رفت.
اوکیو هر کاری کرد نتوانست فرستاده را به ماندن در خانه ی خود یا گرفتن هدیه ای راضی کند.
بازرگان بی درنگ پزشک کیتاساتو را فرا خواند و به دستور او کبد روباه جوان را به پسر بیمارش دادند و او آن را خورد.
فردای آن روز پسر اوکیو اظهار داشت که خستگی و کسالت کمتری در خود احساس می کند. پس از دو روز بهبود کامل یافت و از بستر بیماری برخاست. در اندک مدتی چهره اش تابان شد و جانی تازه گرفت.
دل اوکیو و زنش از شادی و سرور سرشار شد. از خود پرسیدند که چگونه و از چه راهی می توانند از کسی که آن داروی معجزه آسا را برای آنان فرستاده است سپاسگزاری و حق شناسی کنند؟
دو هفته پس از آمدن پیک، به اوکیو خبر دادند که قصاب به دیدنش آمده است. اوکیو به پیشباز او شتافت و گفت: «بی نهایت از شما متشکرم! من و زنم خود را مدیون مهر و نیکی شما می دانیم و نمی دانیم چگونه از شما سپاسگزاری کنیم!... پسر ما در سایه ی لطف شما بهبود یافت.»
قصاب جوان جواب داد: «من گفته های شما را نمی فهمم. خود شما هم می دانید که من چیزی برای شما نفرستاده ام و از این بابت بسیار متأسف و شرمنده ام... آمده ام از شما پوزش بخواهم که نتوانسته ام خواهش شما را برآورم... پانزده روز است که هیچ یک از همسایگان من روباه جوانی شکار نکرده است.»
اوکیو از شنیدن این سخن در شگفت شد و گفت: «راستش را بخواهید من معنای حرف های شما را نمی فهمم... دو هفته پیش پیکی با کبد روباهی جوان از طرف شما پیش ما آمد و پسر من پس از خوردن آن بهبود یافت.»
- از شنیدن این خبر خوش بسیار شاد و خرسند شدم، اما ناگزیرم این حقیقت را به شما بازگویم که من پیکی پیش شما نفرستاده ام.
اوکیو گفت: «بسیار عجیب است!...»
قصاب هم گفت: «براستی که بسیار عجیب است»! و بی آنکه چیزی از اوکیو بگیرد بازگشت.
عصر همان روز اوکیو روی تختخواب خود دراز کشیده بود... معلوم نبود به بیداری یا به خواب می دید که روباهی سپید و زیبا، با پوزه ای کشیده، گوش هایی پهن و نوک تیز و دمی انبوه و دراز پیش او آمد.
روباه زبان به سخن گشود و گفت: «من کیتسون نام دارم و پدر همان روبهکی هستم که چندی پیش شما او را از سه پسر بچه که قصد کشتنش را داشتند خریدید و آزادش کردید... شما با رهانیدن و آزاد کردن بچه ی ما من و زنم را بی نهایت خرم و شادمان کردید. از این پس تا جان در تن داریم سپاسگزار شما خواهیم بود... با خود عهد کرده ایم که برای حق شناسی آنچه از دستمان برآید در حق شما انجام دهیم... هر چه فکر کردیم نتوانستیم حدس بزنیم که با چه فداکاری از خود گذشتگی ‎ای می توانیم عهد و سوگند خود را وفا کنیم... سرانجام خبر یافتیم که فرزند شما به بیماری سختی گرفتار شده است که جز با خوردن کبد روباهی جوان بهبود نمی یابد... از آن روز که شما بچه ی ما را خریدید زندگی او به شما تعلق یافت... ما این معنی را دریافتیم و بر آن شدیم که به وظیفه ی خود قیام کنیم... پسر خود را کشتیم و من بودم که در قیافه ی پیکی کبد او را برای شما آوردم...»
حیوان بیچاره آهی کشید و ناپدید شد.
اوکیو چشمانش را مالید و با خود گفت: «این که می بینم به بیداری است یا به خواب؟...»
آن گاه زن خود را فرا خواند و این ماجرای عجیب را به او باز گفت. مادر از شنیدن داستان فداکاری بزرگی که فرزندش را از مرگ نجات بخشیده بود هق هق گریه را سر داد.
اوکیو در باغچه ی خانه ی خویش پرستشگاهی به نام ایناری، (4) یعنی روباه خدا، برپا کرد و در برابر آن جا مجسمه ی زرین دو روباه را قرار داد که اندامی زیبا، پوزه ای کشیده، گوش هایی پهن و نوک تیز و چشمان بزرگی از بلور چینی داشتند.
هر روز پسر اوکیو به آن پرستشگاه می رفت و در راه روباه حق شناسی که زندگی وی را نجات داده بود چند شاخه عود دود می کرد.

پی نوشت ها:

1. Kitsune.
2. Okyo.
3. Kitasato.
4. lnari.

منبع مقاله :
‎ داستانهای ژاپنی، ترجمه ی اردشیر نیکپور، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول فلیسین، (1383)

 




منبع :

حق شناسی روباه گردآوری توسط بخش شعر ،داستان ، ادبیات، کتاب سایت آکاایران

اخبار اکاایران

اخرین مطالب آکاایران

تبلیغات