دختر اسیر

در این مقاله از سایت آکاایران مطلبی در مورد دختر اسیر ارائه شده است ، همچنین برای مشاهده مقالات بیشتر در دسته شعر ،داستان و ادبیات از سایت مقالات هنر آکاایران مقالات بیشتری را مشاهده نمایید

آکاایران: سرویس اندیشه آکا ایران؛ بخش شعر و ادبیات:

دختر اسیر
,دختر,اسیر,[categoriy]

آکاایران: دختر اسیر



 

نویسنده: رنه والی صمد
مترجم: اردشیر نیک پور





 
یک اسطوره از ماداگاسکار
«دو زرد و یک سرخ، دو سبز و سپس دو سرخ!
ای رشته های زوزورو در بافتی بسیار ریز به هم درآمیزند!»
میالی (1) بوریایی به رنگ های رخشان می بافت و این شعر را می خواند و همچنان که کارش پیش می رفت ابیات دیگری را نیز به همین آهنگ شیرین و حسرت آمیز، همراه خش و خش رشته هایی که زیر انگشتان چالاکش به هم بافته می شدند می سرود. کاکلی های سرخ در میان شاخ و برگ های تیره ی درختان انبه از جیرجیر باز می ایستادند و کلنگ های سفید در شالیزارهای نزدیک به آهنگ سرود سر تکان می دادند:
«ای زوزوروها، شما را من چیده ام.
شما را از ساحل رود چیده ام.
سخت ترین ساقه هایتان را برگزیده ام.
و سپس آن ها را بریده ام، بریده ام، ...»
کلنگ ها منقارهای زرد و زشتشان را به هم می زدند. گفتی می گفتند: «بریده ام؛... بریده ام؛...
و آن ها را دسته دسته به هم بسته ام،
بر سر نهاده ام و از راهی که در تپه
بالا می رود و بالا می رود به این جا آورده ام.»
دخترک کاری بسیار سخت و سنگین انجام می داد. همه ی روز را زیر آفتابی بی امان، پوست زوزوروها را کنده بود و آن ها را گسترده بود تا خشک شوند. پس از خشک شدن رشته ها آن ها را در دست های خود مالش داده بود تا پیش از بریدن آن ها به رشته های باریک تر خوب نرم شده باشند. سپس آن ها را در رنگ خوابانیده بود.
و اکنون پس از این کار سخت مقدماتی، با همه ی دل و جان و هوش و حواس خود به ترکیب موزون رشته های حصیر پرداخته بود. این حصیر پس از بافته شدن برای شرکت در مسابقه ای که از طرف راناوالونا مپانژاکای (2) اول، ملکه ی مالگاش، به مناسبت برپا شدن جشن بزرگ فاندروآنا (3) یعنی آب تنی ملکه ترتیب داده شده بود، به نمایشگاه فرستاده شود.
همه ی بوریابافان هنرمند کشور فرمان یافته بودند که حصیری به رنگ روز، یا رنگ شب، به رنگ های زیبای سپیده دمان، درخشش آسمان در پرتو آفتاب مناطق سوزان، رنگ های متموج افق به هنگام شامگاه، رنگ آسمان در پرتو نور ستارگان و یا نور شیرگون ماه، ببافند.
میالی منظره ای را که آسمان به هنگام ناپدید شدن مازوآندرو (4) یعنی دیده ی روز در افق پیدا می کند برگزیده بود.
دست های ظریف و چالاک او روی حصیر می دویدند و او به خواندن آواز خود ادامه می داد:
«دو زرد، یک سرخ، دو سبز و سپس دو سرخ؛
ای رشته های زوزورو در بافتی بسیار ریز به هم بپیوندید؛
ای رشته های زوزورو رنگ هایی اسرارآمیز پدید آورید؛
که دولت می آورند؛...
که سعادت می بخشند...»
سعادت؟ نه، هرگز او نمی توانست به آن دست بیابد. میالی می دانست که هرگز، ساکالاو، زادگاه خود را نخواهد دید. آن جا را سربازان رادوم (5) اول، فرزند فاتح بزرگ، آندریامپوانیمریانا، (6) پایه گذار سلسله ی هوآ، فتح کرده بودند. پس از درگذشت رادوم، شهبانو رانوفالونا (7) برای فرو نشاندن شورش قبیله ی «شاهزاده ی شب»، که در پیکار از پای درآمده بود، ناچار شد سپاهی چند به آنجا گسیل دارد. فاتحان، میالی، دختر رئیس بزرگ قبیله و دایه ی او رائوز (8) را به اسارت گرفتند و به تناناریف آوردند.
میالی در آن روزها دخترکی خردسال بود لیکن رائوز چندان از زادگاه او به او سخن گفته و داستان زده بود که آن جا همیشه در برابر چشمش مجسم بود. چندان که گفتی کلبه های خنکی را که زیر سایه ی درختان صد ساله ی سر به فلک کشیده ی انبه، درکنار اقیانوس هند ساخته شده بودند دیده بود و به یاد می آورد.
میالی را به کنیزی به یکی از خاندان های بزرگ و نجیب تناناریف بخشیدند. سروران او بسیار سختگیر و پر توقع بودند. ذوق و استعداد دخترک ساکالاوی را به خدمت گرفته بودند و حصیرهایی را که محصول روزهای دراز کار او بودند به بهایی گزاف می فروختند.
رائوز، که اکنون پیر شده و توان و نیروی کار کردنش نمانده بود، هر وقت فرصتی به دست می آورد در کنار میالی می نشست و از زادگاه او که به زور از دستشان بیرون آوردن بودند، به او داستان می زد و می گفت: «آن روز، بامدادان غریو شیپورهای جنگی برخاست و همه ی قبیله را دچار اضطراب و پریشانی بزرگی کرد. سپیده تازه می دمید و هوا کاملاً روشن نشده بود، خاموشی و آرامش هنوز بر همه جا حکمفرما بود جز خش و خش برگ های بزرگ درختان نارگیل، که نسیم ملایم تکانشان می داد، صدایی از جایی شنیده نمی شد. رودخانه که با خانه های افراد قبیله فاصله بسیار نداشت مانند همیشه هیاهوکنان به جریان خود ادامه می داد که ناگهان هیاهوی دیگری به آن درآمیخت. آه! شهدخت عزیز! می دانی این هیاهو از چه بود؟ از فریاد کشته شدگان و غریو خفه ی طبل ها!... پیشاهنگان ملکه ی هواها، با احتیاط بسیار از پشت بوته ها بیرون پریدند و سینه خیز، چون مار منارانا خزیدند و با جهش های چالاک پیش دویدند. ناگهان رگباری از تیر و نیزه به روی بام خانه ها باریدن گرفت. دشمن ما را غافلگیر کرده بود. پدر تو، امیر شب، نتوانست نیروهای خود را برای مقابله با او آماده کند. او مردانی را در اطراف لاک بزرگ سنگ پشتی که تو در آن خوابیده بودی گماشته بود. من چه کاری می توانستم بکنم؟ ... در کنار تو سر در میان دست های خود گرفته بودم و زاری کردم و چیزی از پیکار را نمی دیدم. ما هر دو را سپاهیان دشمن گرفتند و با خود به سرزمین امیرینا (9) آوردند... امیر شب ناپدید شده بود و دهکده در پشت سرما می سوخت.»
امروز رائوز پیش میالی نیامده بود، میالی همچنان کار می کرد و به شاهزاده دیگری می اندیشید. همه ی حصیرهایی که در مسابقه برگزیده می شدند به کوچک ترین پسر ملکه بخشیده می شدند، زیرا او در آن روزها عروسی می کرد. میالی در دریای رؤیا غرق شده بود و چنین می خواند:
«چه اهمیتی دارد که خسته شده ام؟...
زوزوروها سبکند.
لیکن من مقدار زیادی از آن ها را آورده ام،
و خستگی من چه اهمیتی دارد،
هرگاه نقش های حصیر زیبا باشند.
و هرگاه بتوانم رنگ های،
پرتو خورشید را بر حصیر نقش کنم!»
صدای ناتوان دختر دم به دم نیرو می گرفت و آواز با نیروی بیشتری خوانده می شد. او چنان غرق افکار خویش بود که در پشت سر خود صدای به هم خوردن برگ ها و نزدیک شدن پاهایی چالاک و محتاط را نشنید. او همچنان آواز می خواند:
«آه من شیوه ی به هم بافتن رشته ها را می دانم؛...
رنج و خستگی من چه اهمیتی دارد.
هرگاه رنگ ها زیبا باشند؛
و هرگاه دیدگان تو، ای شاهزاده،
بر آن ها دوخته شوند.»
خنده ی تمسخرآمیزی بلند شد. میالی برگشت، لیکن کسی را ندید. با خود اندیشید: «بی گمان مرغ خندان، به آواز من پاسخ داده است. می گویند خنده ی این مرغ خوشبختی نمی آورد!»
کنیز جوان که از این اندیشه اندکی نگران و پریشان شده بود از خواندن آواز باز ایستاد. کاکلی های کوچک نیز از آواز خواندن باز ایستادند و کلنگ ها نومید گشتند و در شالیزارها به راه افتادند و سرهای خنده دار خود را تکان دادند.
میالی حصیر خود را لوله کرد و رفت و در میدان بزرگی که کاخ شهبانو با برج های بلند خود در آن سر بر آسمان افراشته بود نشست. مدتی به رنگ های سحرآمیزی که دم به دم در «جزیره ی بزرگ» پدید می آمدند و ناپدید می شدند نگریست. راستی غروب خورشید زیباترین دورنماها است!
دختر جوان امید آن نداشت که بتواند آن منظره را در حصیری که می بافت باز نماید. او به دیدگانی مبهوت به خانه بازگشت. شتاب می ورزید، زیرا شب در مناطق استوایی ناگهان و بی آن که شامگاهی در پیش داشته باشد، فرود می آید. میالی در خانه ی سروران خود به کنیزان دیگر پیوست تا آنان را در آماده کردن شام شب کمک کند.
روزها می گذشتند و جشن ملی حمام شهبانو نزدیک می شد. همه ی مردم به تهیه ی مقدمات جشن فاندروآنا سرگرم بودند.
شبی پیش از روز جشن، چون هوا تاریک شد، کودکان هر یک مشعل های فروزان به دست گرفتند و از خانه های خود بیرون آمدند . آنان فریاد می زدند و به هوا می جستند و حلقه می زدند و می چرخیدند و مشعل های خود را تکان می دادند و پرتو مشعل ها و نمای کلبه های خاک رسی را به روی تپه روشن می کردند. تناناریف (شهر هزار دهکده) منظره ی شهر پریان را به خود گرفته بود. به افتخار ملکه هارندرینا (10)، یعنی آتش بازی، می کردند.
سرور و شادی مردم دم به دم افزایش می یافت. مرغ بسیار کشته بودند و تپه هایی از برنج پخته بودند. از ماه ها پیش گاوان را پروار کرده بودند تا همه بتوانند خوش بگذرانند و تنگدست ترین مردمان نیز در آن روز خوب بخورند و شادی کنند. تسیماندوا (11) های بسیار به همه جای کشور، حتی دور افتاده ترین دهکده ها فرستاده بودند تا مردم را از جشن فاندروآنا، که با تغییر هر فرمانروایی روز آن تغییر می کرد زیرا این جشن در روز تولد فرمانروا برپا می شد، آگاه کنند. آنان مردم را دعوت می کردند که برای برخوردار شدن از دیدار ملکه و تبرک یافتن با آب حمام او به پایتخت بیایند. از کشورهای همسایه نیز نمایندگان و سفیرانی با هدایایی بسیار مانند عسل و کبک و تیهو و غیره به پایتخت آمده بودند.
تشریفات و مراسم آب تنی شهبانو در شب آغاز شد. از هر سو نوای ساز و صدای خنده و شادی می آمد. همه جا غرق در نور و روشنایی بود. در برابر هر کلبه ای گیاهان خوشبو می سوختند و در هر بلندی و تپه ای آتش هایی برافروخته بودند.
ملت در روف (12) (میدانگاهی که کاخ های سلطنتی در آن قرار داشتند،) گرد آمده بودند، بندگان و صاحب منصبان و شاهزادگان و شهدختان و درباریان در تالار بزرگ و مجللی که تخت سلطنت در آن قرار داشت، جمع شده بودند.
راناوالونای اول که لامبای ابریشمین ارغوانی رنگی بر تن داشت، بر تخت سلطنت تکیه زده بود. مهمانان در گوشه ی چپ تالار ایستاده بودند. حمام که در پس پرده ای بزرگ و سرخ رنگ پنهان بود در گوشه ی شمال شرقی تالار قرار داشت. ندیمگان و خدمتگزاران در پشت سر ملکه و شوهر او و نخست وزیر با جامه های رسمی در سمت راست او ایستاده بودند.
نوازندگان سرود شهبانو را نواختند و وزیر جنگ و در پشت سر او آجودان ها با کنده های سوریندرانو (13)، چوب سبکی که به هنگام سوختن دود نمی کند، وارد تالار شدند. آنان دیگ هایی پر از آب و برنج و گوشت گاو با خود می آوردند. در اجاق هایی که به ردیف در کنار هم قرار داشتند آتش برافروختند تا آب حمام را گرم کنند و غذا بپزند.
چون همه چیز آماده شد شهبانو از جای خود برخاست و با ندیمگانش در پشت پرده ها از دیده نهان شد. در حمام های سیمین آب گرم ریختند.
در تالار آواز می خواندند و در بیرون آغاز مراسم حمام را با شلیک توپ اعلام می کردند. در حیاط سرود خوانان سرود مذهبی «شهبانوی ما خورشید ما است» را سر دادند.
سرانجام پرده های حمام بالا رفتند و شهبانو با جامه ی رسمی پدیدار شد. او جامه ای از مخمل سرخ زر دوزی شده به تن داشت و در آن جامه چون بتی غرق در گوهر دیده می شد.
شهبانو تنگی سیمین پر از آب حمام در دست داشت. دعایی زیر لب می خواند و آب تنگ را به همه ی حاضران می پاشید. و در برابر کسانی که مورد عنایت خاصش بودند بیشتر درنگ می کرد.
سپس نوبت مردم عادی رسید که از فافیرانو (14)، (آب تبرک) برخوردار شوند. شهبانو از در غربی کاخ بیرون آمد و آب خوشبو را در دهان کرده و به همه سو پف کرد. ناگهان فریادهای شادی و آواز و دست زدن و نوای سازها و غریو آتشبارها بلند شد و تا دورترین نقطه ی افق رفت.
راناوالونا دوباره به تالار بازگشت و بر تخت خود نشست. شام آماده بود. ضیافت آغاز شد. برای مهمانان برنج و عسل و گوشت آوردند و همه با ایمانی مذهبی آن را خوردند. این مراسم مانند آیین قربانی بود. سرانجام مهمانی با تقدیم هاسینا (15)، (سکه ی سیمین) به عنوان شناختن سروری شهبانو پایان یافت و شلیک توپ پایان جشن را اعلام داشت لیکن در کاخ جشن ادامه یافت.
میالی در این جشن حضور نیافته بود، لیکن اجازه اش داده بودند که فردای آن روز مانند همه ی مردم به تماشای آثاری که در نمایشگاه گذاشته شده بودند، برود. آن روز قرار بود شهبانو زیباترین حصیرها و پسر کوچک او همسر آینده ی خود را بگزیند.
میالی برای حضور در این مراسم جامه ای خاص زادگاه خویش بر تن کرده بود. او در لامبای راه راه و سری که با گیسوانی به هم بافته آراسته شده بود بسیار زیبا می نمود. آرایش سرخ چهره ی قهوه ای رنگ او را ظریف تر و چشمان سیاهش را درشت تر و نگاهش را گیراتر و رؤیایی تر نشان می داد. بازوبندهای سیمین که قلمکاری خشن و نااستادانه ای داشتند، بازوانش را زینت می بخشیدند و با کوچک ترین تکانی به هم می خوردند و صدا می دادند. رائوز بر گردن او رشته ای از عود که نظر قربانی هایی از آن آویخته بودند بسته بود. دایه ی پیر به شاهزاده خانم کوچک خود فخر می فروخت.
درهای کاخ به روی مردم گشوده شدند. جمعیت از برابر حصیرهایی که به دیوارهای تالار آویخته بودند می گذشتند.
میالی نخست در برابر حصیرهایی که منظره ی سپیده دمان را با رنگ های گل کاسنی و سرخ مجسم کرده بودند، به تماشا ایستاد و با خود اندیشید که جایزه باید به یکی از این ها داده شود لیکن چون در برابر حصیرهایی که «وسط روز» یا «آتش آسمانی» را مجسم می کردند قرار گرفت با خود گفت آیا این حصیرها صدبار سحرآمیزتر از حصیرهای نخستین نیستند. سپس به برابر حصیرهایی که آخرین پرتو خورشید را مجسم می کردند و حصیر او هم در میان آن ها بود رسید. لیکن او حتی جرئت آن نیافت که نگاهی به حصیر خود بیفکند زیرا می ترسید آن را بسی ناچیزتر از حصیرهای دیگر بیابد. شتابان از آن جا گذشت و به تماشای حصیرهایی که مهتاب را مجسم می کردند پرداخت.
میالی می خواست برود که رائوز دستش را گرفت و نگه داشت زیرا ناگهان فضای تالار را صدای هلهله و کف زدن پر کرد. میالی برگشت و شهبانو را با ملتزمان رکابش در برابر حصیری... حصیری که او بافته بود، ایستاده یافت.
راناوالونا دست خود را بلند کرد تا همه خاموش شوند. درباریانی که در پشت سر او ایستاده بودند لب از سخن گفتن فرو بستند و منتظر اظهارنظر شهبانو شدند. ولیعهد نیز که همراه نامزدش رابودو (16) در کنار شهبانو ایستاده بود چون دیگران چشم به دهان شهبانو دوخته بود. لحظه ای میالی چنین پنداشت که کوچک ترین شاهزاده چشم به حصیر او دوخته و انتخاب خود را کرده است. میالی او را که جامه ای از ابریشم سفید و زر دوزی شده بر تن داشت جوانی بسیار برازنده و زیبا یافت.
سرانجام شهبانو دست به طرف حصیر میالی دراز کرد و گفت: «این زیباترین حصیرها است! حتی آفتاب نیز به هنگام غروب رنگ هایی چنین زیبا نمی تواند پدید آورد!»
جایزه ی زیباترین حصیر به حصیر «بدرود دیده ی روز» رفولا (17) داده شد. میالی بیهوش شد و به آغوش رائوز افتاد. رائوز او را به طرف در بزرگ برد.
شاهزاده ی جوان که از دیدن این منظره سخت به حیرت افتاده بود با نگاه او را دنبال کرد و از همراهان خود پرسید: «این دختر جوان کیست؟»
رفولا که دختر بزرگ سرور میالی بود شتابان به شاهزاده جواب داد: «آه! او یکی از کنیزکان ما است! من به او حصیربافتن آموخته ام و او بی گمان به موفقیت من رشگ می برد!»
شاهزاده گفت: «راست است!... این حصیر بهترین حصیرها است!» لیکن دیدگانش به هیکل کوچک میالی که دایه اش در آغوش گرفته بود، دوخته شده بودند.
رفولا قامت کشیده و ظریف خود را که تنگ در لامبای سفید ابریشمین پیچیده بود برافراشت. دیدگانش در چهره ی ظریف عنبرینش از غرور می درخشیدند.
***
دو روز گذشت. میالی در پریدن رؤیای شیرین خود می گریست لیکن نمی توانست خاموش ننشیند، زیرا سرورانش چنین می خواستند.
رفولا بی آن که تأسفی در دل خود بیابد، مست پیروزی بود. او پدر و مادرش را بر آن داشته بود که نام او را جایگزین نام میالی بکنند.
پس از مدتی نخست وزیر از طرف شهبانو به خانه ی رفولا رفت تا او را برای کوچک ترین شاهزاده خواستگاری کند.
طبق سنن باستانی مراسم عروسی پس از آن که رفولا حصیرهایی را که هر عروسی می بایست ببافد آماده می کرد، انجام می گرفت. رسم بر این بود که هر عروسی چه توانگر و چه تنگدست برای هر روز هفته حصیری ببافد.
رفولا ترتیب این کار را نیز داد. به صوابدید او میالی را در یکی از کلبه های کنیزان انداختند و در به رویش بستند و وادارش کردند که پنهانی هفت حصیر ببافد.
شاهزاه می خواست نامزدش را به هنگام کار کردن و حصیر بافتن از نزدیک ببیند و این آرزو را چند بار با رفولا در میان نهاد. لیکن رفولا هر بار با زیرکی و ادب بسیار از انجام دادن خواهش او را سر باز زد و به او گفت: «نه، نه، وقتی من کار می کنم همه ی هوش و حواسم متوجه کارم است! اگر شما در کنار من باشید از شرم حواسم پرت می شود!»
میالی کار می کرد و با بافتن حصیر غم خود را فراموش می کرد. او با جدیت بسیار کار می کرد لیکن رفولا هر بار که به کلبه ی او می رفت به باد سرزنش و ریشخندش می گرفت و می گفت: «عجله کن! ... تندتر... تندتر کار کن!» و هر وقت میالی را می دید که لحظه ای چند برای انتخاب رنگ درنگ می کرد داد بر سرش می زند: «چه دختر تنبلی هستی؟ اگر بدین ترتیب حصیر ببافی حصیرهای من هیچ گاه آماده نمی شوند. تو مخصوصاً این کار را می کنی. تو به من حسادت می ورزی!»
میالی آه می کشید و دست های کوچکش با شتاب بیشتری رشته های زوزورو را به هم می بافتند.
روزی شاهزاده زودتر از معمول به خانه ی رفولا آمد و از پشت پنجره ی کلبه که باز مانده بود میالی را دید که حصیر می بافت و حقیقت را دریافت. نخست خشمی بی پایان در دل به رفولا پیدا کرد لیکن بزودی مهر میالی چنان خانه ی دلش را پر کرد که در آن جایی برای خشم و کینه باقی نماند.
رفولا و پدر و مادرش از شهر رانده شدند و دارایی آنان به شاهزاده خانم میالی، دختر آندرانا لیمب (18) رئیس بزرگ قبیله بخشیده شد و چون هفت حصیر بافته شدند عروسی میالی و شاهزاده انجام گرفت.
دهکده ی میالی را دوباره به خود او بخشیدند و در آن جا، در سایه ی درختان صد ساله ی انبه و ساحل اقیانوس هند خانه هایی بسیار خنک برای او ساختند.
پایان

به گزارش آکاایران: پی نوشت ها:

1. Mialy.
2. Ranavalona M’panjaka.
3. Fandroana.
4. Mazoandro.
5. Radome.
6. Andriampoinimerina.
7. Ranovalona.
8. Raouz.
9. Imèrina.
10. Harendrina.
11. Tsimandoa. جارچیان ملکه
12. Rouve.
13. Sorindrano.
14. Fafirano.
15. Hasina.
16. Rabodo
17. Raivola.
18. Andranalimbe.

منبع مقاله :
والی صمد، رنه؛ (1382)، داستان های ماداگاسکاری، ترجمه ی اردشیر نیک پور، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ دوم.

 




منبع :

دختر اسیر گردآوری توسط بخش شعر ،داستان ، ادبیات، کتاب سایت آکاایران

اخبار اکاایران

تبلیغات