معتقدات پولینزیان درباره ی روان ها -آکا

آکاایران: سرویس اندیشه آکا ایران؛ بخش شعر و ادبیات:

,معتقدات,پولینزیان,روان,[categoriy]

آکاایران: معتقدات پولینزیان درباره ی روان ها



 

نویسنده: ا. و. دوفور
مترجم: اردشیر نیکپور



 

به گزارش آکاایران: اسطوره ای از تاهیتی

دنیای فراسوی دنیای مادی، دنیای پس از مرگ برای انسان ابتدایی نیز چون انسان متمدن مسئله و معمایی است اضطراب انگیز. هم انسان ابتدایی و هم انسان متمدن اغلب بر آن می کوشد که به کمک دانش هایی که کسب کرده است این راز را بگشاید.
معتقدات بومیان پولینزی که عموماً با هم تفاوت بسیار دارند، در مورد روان ها تشابه بسیار دارد و ما می توانیم در این باره نظری کلی پیدا کنیم.
به عقیده ی بومیان این مجمع الجزایر، روان ها پس از بیرون رفتن از کالبد مادی خود، چون موجودات زنده غذا می خورند، می خوابند و بازی می کنند، با این تفاوت که غذا و اشیائی که آن ها به کار می برند مادی نیست.
روان در سایه ی دخالت یکی از روحانیان ممکن است دوباره به کالبد خود بازگردد.
در یکی از افسانه های هاوائی آمده است که کشیشی روانی را گرفت و آن را در میان دست های خود فشرد و وادارش کرد به زیر ناخن پای جسدی که چندین روز پیش از آن بیرون آمده بود برود. روان زندانی به تقلا افتاد اما نتوانست از آن جا بگریزد، پس بالا رفت و به اندام های زندگی رسید و آن ها را دوباره به کار انداخت. خون جریان پیدا کرد و تن به جنبش و حرکت در آمد و دوباره زنده شد.
نظیر این افسانه در جزایر «کالدونی نو» نیز گفته شده است. «کوما» (1) مرد جوانی بود که به یکی از جزایر همسایه ی جزیره ی خود رفته بود. در بازگشت خبر یافت که نامزدش در غیبت او مرده است.. به طرف خانه ی وی رفت و چون وارد آن شد که چند روان، روان دختر جوان را در برگ موزی پیچیده اند و آن را دست به دست می گردانند، یکی از روان ها در تاریکی اشتباه کرد و بار گران بها را به دست کوما داد و او روان نامزدش را ربود و شتابان به نزد جادوگر جزیره دوید و جادوگر روان دختر جوان را به تن او بازگردانید.
روان، پس از بیرون رفتن از تن، می تواند به شکل ها و صورت های گوناگون درآید. افسانه «او را و پنا» در این باره است. «اورا» (2) و «پنا» (3) دو دوست بودند که در جزیره ی کوچکی در پهنه ی بورا بورا زندگی می ‎کردند. قضا را در آن جزیره خشکسالی پدید آمد و دو دوست قرار گذاشتند که او را برای تهیه ی آذوقه به جزیره ی بورا بورا برود.
مدت زیادی گذشت و او را بازنگشت. پنا مرد و روان، تن را به خاک سپرد و به صورت زنده در آمد.
پس از مدتی، او را به جزیره بازگشت و روان دوستش را در برابر خود یافت. او را فرستاد که از آبشار آب بیاورد و پس از رفتن او خود را به زورق رسانید و خواست از آن جزیره بگریزد. پنا در بازگشت دید که دوستش او را گذاشته است و در رفته است. خشمگین شد و سر در پی او نهاد و به زودی خود را به او رسانید و او را به ضرب منقار کشت.
در قصه های تاهیتی زندگی دوباره در کالبد و شکل جانوران یافتن بسیار است. در قصه ها گفته می شود که هرگاه روان یکی از پیشینیان در جسم جانوری رفته باشد، آن جانور، اگر هم جانور بسیار خطرناکی چون کوسه باشد، به بازماندگان خود صدمه و آزاری نمی رساند و آنان نباید از او بترسند.
الیس (4) در کتاب تحقیقات پولینزی (5) خود می گوید که وقتی قتلی اتفاق می افتاد؛ کشیش وظیفه داشت که علت آن را پیدا کند و برای این کار در زورقی می نشست و «آرام آرام در امتداد کرانه پارو می زد تا گذر روان را ببیند. هر گاه مرده گناهکار بود و خدایان او را به لعنت خود گرفتار کرده بودند، در میان آتش ظاهر می شد و هرگاه با جنگ افزار یا زهر کشته شده بود، با پر سرخی پدیدار می گشت.»
همه ی این روان ها، چه بار دیگر در کالبدی وارد شده باشند و چه نشده باشند، مدتی بی هدف و مقصدی معین سرگردان می شوند تا سرانجام به «پو»(6)، یعنی جایگاه روان‎ ها که سرزمین لذات و خوشی ها و فضایش آکنده از آوازها و خنده هاست، بروند. اما در معتقدات پولینزیان نامی از «جهنم» و یا تقسیم مردمان به «نیکان» و «بدان» یا نیکوکاران و بدکاران برده نشده است.
دوران برزخ دوران مهلت است و در این مهلت روان ها می توانند به جهان زندگان بازگردند. هرگاه روان درگذشته ای به روان دوست و آشنایی برخورد کند، به وسیله ی روان دوست خود به زندگی باز می گردد و چنین می پندارند که مرده از بیهوشی طولانی بیرون می آید.
سرانجام روان ها به محل اجتماع می رسند. طبق بعضی از قول ها آن جا در انتهای یکی از بخش های تاهیتی است به نام «فانتائه آ» (7) و با دو سنگ «اوفائی اورا»(8)، یعنی سنگ زندگی و «اوفائی پوهه»(9)، یعنی سنگ مرگ نشانه گذاری شده است. از آن جا روان ها به «رائی آتیا» (10) می روند. روان های بزرگان بر کوه «پوئواواورواتیه آئو» (11) قرار می گیرند و روان های دیگر بر کوه «پوئواواورواتیه پو»(12).
با این که اکنون نیز این دو کوه و این دو سنگ را می توان دید، این عقیده پیروان بسیار ندارد.
عقیده دیگر این است که این روان ها نخست در جزیره ی «موئه رئه آ» (13) به جایی که «وائیاره» (14) خوانده می شود می روند و در آن جا هم دو سنگ، نظیر سنگ هایی که گفتیم وجود دارند. روان ناآشنا روی یکی از این سنگ ها قرار می گیرد. از روی نخستین سنگ، یعنی سنگ زندگی به سوی زندگی بازگردانیده می شود و خود دوباره کالبد گوشتی خود را می آفریند. اما هر گاه بر سنگ مرگ بنشیند، اجازه می یابد که سفر خود را به سوی پو ادامه بدهد.
روان جنگاورانی که در جنگ کشته می شوند از این قاعده پیروی نمی کنند. آنان این امتیاز را دارند که در رزمگاه بمانند و شکل کالبد پشین خود را پیدا کنند و نشان زخم هایی که برداشته اند در تنشان باقی بماند. بدا به حال کسی که شب راه خود را گم کند و با این روان ها روبه رو بشود.
روان های دیگر به سوی غرب، به طرف پو که در اعماق دریا قرار دارد می روند. نخستین منزلگاه این روان ها جزیره کوچک «توپائی» (15) است که در انتهای غربی مجمع ‎الجزایر قرار دارد و در افسانه ها آمده است که این جزیره «تابو» است و از این روی، حتی پس از جایگزین شدن کیش مسیحی در این جزایر، کسی جرئت پیاده شدن در آن را پیدا نمی کند.
سرانجام روان های مهاجر برای رسیدن به پو باید از رودی ژرف عبور کنند. آنان در ساحل دیگر این رود به نعمت و آسایش می رسند.
این فراخوانده شدن به غرب، جایی که خورشید غروب می کند و جایگاه بهشتی است، موجب پدید آمدن سنتی شده بود که اگر چه وحشیانه به نظر می رسد، خالی از زیبایی نیست و آن این است که بومی تاهیتی چون احساس می کرد که زندگی اش به پایان خود نزدیک شده است از خانواده ی خود می خواست که فاره ی (خانه) کوچکی با خیزران در ساحل دریا برای او بسازند و او را با مقداری آذوقه و زورقی به آن جا ببرند و تنها بگذارند. پس از چند روز، فاره خالی می گشت و از زورق نشانی بر جای نمی ماند. پیرمرد در زورق کوچک می نشست و به سوی مغرب می رفت تا در آن جا بمیرد.

پی نوشت ها:

1. Kooma.
2. Ura.
3. Pena.
4. Ellis.
5. Polynesian Researches.
6. Po.
7.Fantaea.
8. Ofai ora.
9. Ofai pohe.
10. Raiatia.
11. Puuôoro ite ao.
12. Puuôoro ite po.
13. Moorea.
14. Vaiare.
15. Tupai.

منبع مقاله :
دوفور، ا. و.؛ (1386)، داستان های تاهیتی و دریاهای جنوب، ترجمه ی اردشیر نیکپور، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ دوم

 




منبع :

  • اشتراک
  • گزارش تخلف
  • 0 محبوب

اخبار اکاایران