شش مجسمه -آکا

آکاایران: سرویس اندیشه آکا ایران؛ بخش شعر و ادبیات:

شش مجسمه
,مجسمه,[categoriy]

آکاایران: شش مجسمه



 

نویسنده: فلیسین شاله
برگردان: اردشیر نیکپور



 

به گزارش آکاایران:  اسطوره ای از ژاپن

ماتسودا (1) دهقانی بود بسیار نزدیک بین و به غایت پارسا. هرگاه از کار سنگین برنج زارها فراغتی می یافت به شهرها و دهکده های نزدیک می شتافت و محو تماشای مجسمه های خدایان بودایی می شد. او چنان نزدیک بین بود که مجسمه ها را بسختی می دید، لیکن چون مردی دیندار و پارسا بود مهری بی پایان به آن ها داشت. او با دلی پاک و پرحرارت بودا، رهاننده ی مردمان را، که برای نمودن راستی ها و شیوه ی درست زیستن به روی زمین آمده بود، پرستش می کرد. به تندیس های او، که گاه دست ها را به حال تفکر روی هم می نهاد و گاه برای موعظه و تعلیم دست راستش را بالا و پایین می برد، با شگفتی و تحسین بسیار می نگریست و آمیدا، (2) یعنی بودای آسمانی، را می پرستید.
پیکرسازان بودا را با چهره ی مردی جوان مجسم می کنند که ستاره ی خردمندی و فرزانگی بر پیشانیش می درخشد. با چشمان نیمه باز دست ها را به حال تسلیم و رضا بر شکم نهاده و هاله ای از نور که گاه به صورت کشتی است، او را در میان گرفته است.
ماتسودا به شاهزاده خانم کوان نون (3) هم مهری ستایش آمیز داشت و هر دم داستان زندگی او را به یاد می آورد. شاهزاده خانم کوان نون دختری مهربان و زیبا بود. چندان پاکدل و مهربان بود که در غم و اندوه همه ی دردمندان شریک می شد. دستش به هر دردمندی می رسید به درمانش می کوشید و با درد و دریغ با خود می اندیشید که بسا بینوایان و تیره روزان که چندان از وی دورند که هرگز دستش به آنان نمی رسد تا بکوشد بار غم از دوششان برگیرد. اغلب با اندوهی گران و غمی بی پایان به یاد دوزخ و دوزخیان می افتاد و دلش به حال گناهکاران و تیره روزان دوزخی، که تن و جانشان گرفتار رنجی جانکاه است، می سوخت. روزی گذارش به دوزخ افتاد و حضور او معجزه ای در دوزخ به بار آورد. شاهزاده خانم کوان نون چنان زیبا و مهربان بود که با دیدن او دوزخیان، همه ی درد و رنج خود را فراموش کردند و دل اندوهگینشان از شادی و خرمی لبریز شد. شاهزاده خانم لبخند زنان از کنار هر یک از آنان می گذشت، لبش به لبخند گشوده می شد و گرداگرد رخسارش فروغی دلپسند و زیبا می تافت. پای به هر جای می نهاد گل می رویید. حضور او عذابخانه را به طربخانه و دوزخ را به بهشت مبدل گردانید...
ماتسودا آرزو می کرد که مجسمه ی کوان نون را به اشکال و صور گوناگون، ایستاده، نشسته، در حال بیرون آمدن از میان گیاهان بهشتی، به هنگام گوش فرا دادن به خواهش ها و زاری های نیازمندان و درمندان، با بازوان بی شماری که به وسیله ی آنان می تواند درد دردمندان بیشتری را درمان کند، ببیند.
روزی این مرد نزدیک بین به زیارت پرستشگاهی رفت و در آن جا مجسمه ی کیشی بوجین (4) را به جای الهه ی دلسوزی گرفت و حال آن که میان این دو الهه فرق بسیار است. وی را چون زنی زیبا تصویر می کنند که با دستی دست کودکی را گرفته است و با خود می برد و به دست دیگر اناری دارد. این الهه نخست از زمره ی دیوان بود و هر روز یکی از پانصد کودک خود را می خورد؛ لیکن بودا راهنمای او شد و به خورانیدن انارهایی که مزه ی گوشت آدمی می داد، درد آدمخواری او را درمان کرد.
ماتسودا، که مردی بسیار پاکدل و فروتن بود، میان خود و موجودهای مقدسی که دوستشان می داشت و پرستششان می کرد، یعنی بودا و شاهزاده خانم کوان نون، فاصله ی بسیار می دید. خود را بسی دور از پارسایی و پاکی واقعی می یافت. از دل و جان به بین زورو، (5) شاگرد و مرید حقیر بودا، مهر می ورزید.
بین زورو موجودی بود، بسیار مهربان، لیکن ناتوان و کنجکاو و پرگو و به سبب این عیب ها از پیش بودا رانده شده بود و مجسمه اش را هم خارج از معبدها یعنی کنار در می نهادند. لیکن او از موهبت بزرگ و رشک انگیزی برخوردار بود، بدین معنی که می توانست هر دردی را درمان کند. مرید پاک دین بودا به جایی از مجسمه ی او که دردی در آن جای تن خود داشت دست می کشید و سپس دست از روی مجسمه برمی داشت و به تن خود می مالید و پس از آن مجسمه ی درمانگر خود را با عرقچینی یا پیش بندی یا دستکشی می آراست. مجسمه ی بین زورو مهربان را در کنار در معابد می توان دید که انواع و اقسام اشیا و ابزارهای خانگی به رویش نهاده اند. قیافه اش اندکی خنده دار لیکن بسیارمهر انگیز و تقریباً رقت آور است.
اما ماتسودا خدای دیگری را بیش از همه ی خدایان گرامی می داشت. این خدا جیزو (6) نام داشت.
جیزو یار و مددکار کودکان است. به هنگام دندان درآوردنشان به یاری آنان می شتابد. با کودکان مرده همبازی می شود.

چون پدر و مادرانی گرفتار اندوه جانکاه از دست دادن فرزندی شوند و کار و بار خود را رها کنند و همه ی اوقات خود را بر سر گور او بگذرانند، خدایان مرده ی کوچک را کیفر می دهند؛ او را بر آن می دارند تا پشته هایی از سنگریزه در کنار رود بزرگ دوزخ برافرازد. جیزو به یاری کودکانی که به این کار پایان ناپذیر گماشته می شوند می شتابد و از این روست که مادران دردمند برای آسان ساختن کار او توده هایی از سنگریزه در کنار مجسمه های او گرد می آوردند...

ماتسودا، که روحیه ی کودکانه داشت، مهری آمیخته به حق شناسی به جیزو می ورزید و آرزو می کرد که روزی پولی بسیار پس انداز کند و با آن مجسمه های سنگی بسیار از این خدا در دشت و در هوای آزاد و نزدیک برنج زار خود برافرازد. این مجسمه ها را بیشتر به سیمای راهبی سر تراشیده که چهره ای مهربان دارد می سازند. این راهب در یک دست گوهری و در دست دیگر چوب دستی ای با حلقه ی فلزی دارد.
روزی ماتسودا به شهر بزرگ رفت تا به مجسمه فروشی سفارش تهیه ی شش مجسمه ی سنگی از جیزو بدهد. مجسمه فروش که تاکزاوا (7) نام داشت قول داد که دستور ساختن آن ها را به پیکرتراشی کارآمد بدهد و تعهد کرد پس از دو ماه مجسمه ها را حاضر کند و تحویلش دهد.
این دو ماه در دیده ی ماتسودا بسیار دراز و تمام نشدنی آمد و به کندی بسیار سپری شد.
دهقان پارسا یک روز پیش از موعد تحویل صندوق های مجسمه بر آن شد که برود و آن ها را، که مدت ها با ناشکیبایی و ولعی مقدس انتظار دیدنشان را کشیده بود، ببیند. پس با دلی خرم و شادان پیش تاکزاوا رفت. لیکن پیکرتراش، هنوز پیکرها را آماده نکرده و پیش او نفرستاده بود. آیا گناه او بود که نتوانسته بود موعد تحویل را درست حساب کند یا گناه پیکرتراش که تعهد خود را بهنگام انجام نداده بود؟
هر چه بود شش مجسمه ی جیزو حاضر نشده بودند.
تاکزاوا جرئت نکرد حقیقت را به ماتسودای بیچاره بگوید و با خود اندیشید که این روستایی ساده دل با شور و شوقی فراوان از راهی دور پیش او آمده است و اگر مجسمه ها را نبیند شاید به نومیدی و یأسی بزرگ گرفتار آید... مجسمه فروش امیدوار بود که همان موقع یا دمی دیگر مجسمه های سنگی جیزو برسد و آماده ی تحویل دادن شود. با خود گفت هرگاه بتوانم مدتی سر این مرد را گرم کنم شاید پیکرها برسد و من از این اندیشه برهم، اما نمی دانست چگونه سر روستایی را گرم کند. ناگهان فکری به خاطرش رسید و بر اثر آن فکر گره از ابروانش باز شد و تبسمی لبانش را، که تا دمی پیش آویزان بود، از هم گشود... فکر کرده بود که برای حل این مشکل از نزدیک بینی ماتسودا استفاده کند.
آن روز یکی از دوستان و دو تن از شاگردانش مهمان او بودند. او از آن سه خواهش کرد که به صورت مجسمه های جیزو درآیند. آن گاه جامه ی راهبان بر تن آنان کرد و به یک دستشان گوهری و به دست دیگرشان چوب دستی‎ ای داد و از آنان خواهش کرد که به هنگام بازدید ماتسودا از جای نجنبند و تکان نخورند.
سپس به نزد ماتسودا برگشت و گفت: «ای خریدار گرامی! بیا تا برویم و نخست سه مجسمه ی جیزو را نشانتان دهم و بعد برویم یک فنجان چای با هم بنوشیم و پس از آن سه مجسمه ی دیگر را هم که در اتاق دیگری نهاده شده اند تماشا کنیم!».
مجسمه فروش ماتسودا را به اتاقی برد. روستایی سه مجسمه در آن جا دید و در برابر هر یک از آن ها سر فرود آورد و دعایی خواند و سپس با همه ی نیروی دیدگان نزدیک بینش به آن ها نگاه کرد و خرسندی نمود.
تاکزاوا پس از دادن فنجانی چای ماتسودا را به اتاق دیگری راهنمایی کرد. در آن جا نیز رفیق و دو شاگرد او چون مجسمه هایی ایستاده بودند.
ماتسودا این سه مجسمه را نیز پسندید... اما از آن اتاق بیرون نیامد...
منتظر چه بود؟ سرانجام روی به مجسمه فروش نمود و گفت: «می خواهم شش جیزو را در کنار هم ببینم تا ببینم شش مجسمه با هم چه تأثیری بر دل آدم می گذارند...»
روستایی پاکدل و ساده درون پس از گفتن این سخن ناگهان چنین پنداشت که گرفتار کابوسی شده است، زیرا دریافت که یکی از سه مجسمه لبخند می زند... از مجسمه ی دیگر هم صدای خنده ی فرو خورده ای برخاست!

مجسمه فروش سرش را خارید و به روستایی گفت که هیچ یک از اتاق های خانه ی او گنجایش شش مجسمه را ندارد و تنها کاری که از دست او برمی آید این است که دوباره او را به اتاق نخستین ببرد تا سه مجسمه ی دیگر را در آن جا ببیند.

ماتسودا رأی بازرگان را پذیرفت و به سوی اتاق نخستین به راه افتاد. لیکن هنوز بیش از چند گام برنداشته بود که سر و صدایی پشت سر خود شنید و شگفت زده باز پس نگریست. چه دید؟ دید که سه جیزو جای خود را ترک گفته و شتابان به اتاق دیگر می گریزند. این بار روستایی با همه ی نزدیک بینی که داشت نتوانست خود را به این قانع کند که دچار وهم و پندار شده است. پریشان و آشفته بازپس گشت و یکی از سه جیزو را بغل کرد.
این جیزو از گوشت و پوست و استخوان ساخته شده بود نه از سنگ.
روستایی ساده دل دریافت که مجسمه فروش او را فریب داده و در دل خود از آن مرد خشمگین شد که برای فرار از اعتراف به گناه یا اشتباه خود حاضر شده بود مردی نجیب و ساده دل را بفریبد و از نزدیک بینی و تقوای او سوء استفاده کند. لیکن بی درنگ به یاد آورد که بودا پیروانش را از خشم گرفتن و تندی نمودن بازداشته و اندرزشان داده است که بدی را با نیکی سزا دهند «هرگاه کینه را با کینه مقابله کنند. چگونه ممکن است کین و نفرت از جهان برانداخته شود!»
ماتسودا مجسمه فروش را بخشید و حتی خود نیز با آنان به بازی ای که مجسمه فروش حیله گر بر سرش آورده بود خندید.

پی نوشت ها:

1. Matsuda.
2. Amida.
3. Kwannon.
4. Kishi Bojin.
5. Binzvru.
6. Jizô.
7. Takezawa.

منبع مقاله :
‎ داستانهای ژاپنی، ترجمه ی اردشیر نیکپور، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول فلیسین، (1383)

 




منبع :

شش مجسمه گردآوری توسط بخش شعر ،داستان ، ادبیات، کتاب سایت آکاایران

اخرین مطالب آکاایران

تبلیغات