کایمان بزرگ -آکا

آکاایران: سرویس اندیشه آکا ایران؛ بخش شعر و ادبیات:

کایمان بزرگ
,کایمان,بزرگ,[categoriy]

آکاایران: کایمان بزرگ



 

نویسنده: رنه والی صمد
مترجم: اردشیر نیک پور





 
یک اسطوره از ماداگاسکار
داستانسرای پیر مالگاشی گفت: «باور می کنی، بکن، باور نمی کنی، مکن! اگر باور بکنی هوا خوب می شود و اگر باور نکنی باران می بارد، زیرا دروغگو من نیستم، پیشینیانند.»
در زمانی که بسیار پیشتر از دوران ما، فوئه منا (1)، کایمان بزرگ سرخ، در رودخانه ی بزرگ مانانژبا (2)، واقع در سرزمین ساکالاو به سر می برد. کسی بی اجازه ی او نمی توانست از آن بگذرد. فوئه منا هر وقت سر دماغ و خوشحال بود، یعنی گرسنگی اش فرو نشسته بود، به آسانی این اجازه را می داد.
برای آرام و سرحال نگه داشتن او چه می بایست کرد؟ می بایست هر بامداد گاوی درشت و فربه در کنار رودخانه در برابر او بنهند و او پس از خوردن گاو و فرونشستن گرسنگی اش هر کسی را که می خواست بر دوش چوبین خود می نشانید و به آن سوی رود می برد. برای رفتن به آن سوی رود مردمان می بایست در کنار رود بایستند و او را به نرمی و شیرینی صدا کنند و آواز کوچکی برایش بخوانند، زیرا او موسیقی و آواز را بسیار دوست می داشت. اما بعضی حرف ها را در نزد او نمی بایست بر زبان راند.
قضا را روزی سه دختر جوان، که با هم خواهر بودند از دهکده ی خود بیرون آمدند تا برای شرکت در جشنی به دهکده ای در آن سوی رودخانه بروند. چون به کنار رود رسیدند و خواستند از آن بگذرند برای آگاه کردن کایمان به دست زدن و خواندن سرودی که بیلو پرداخته است آغاز کردند که تقریباً چنین معنی می دهد:
«ای سرور بزرگ، ای سرور با شکوه!
از چه کاری بدت می آید؟
من دیگر آن کار را نمی کنم.»
کایمان بزرگ که گوشی بسیار تیز داشت این آواز را شنید لیکن به روی آب نیامد تا آن را که بسیار دوست می داشت تا پایان بشنود.
«من کاری نکرده ام که تو را بد آید؛
لیکن تو شوخی را،
دوست نمی داری.»
بی گمان این آواز ساده معنای خاصی هم داشت که کایمان آن را می فهمید.
معمولاً برای روی آب آمدن کایمان می بایست قطعات بسیاری بخوانند و گاه این کار ساعت ها طول می کشید لیکن شاید کایمان به سه خواهر زیبا علاقه ای خاص داشت که این بار زودتر از همیشه به روی آب آمد.
فوئه منا، از میان رود آهسته آهسته به سوی ساحل شنا کرد. سپس سرش را اندکی بالا گرفت و دماغش خطی سه گوش بر سطح آرام رود رسم کرد. او چشمانش را بست و چنین وانمود کرد که کسی را نمی بیند، لیکن خوب هم می دید و این کار را برای این می کرد که مردم به اهمیت و ارزش کار او بیشتر پی ببرند و از او بیشتر خواهش و التماس کنند.
کایمان پس از رسیدن به ساحل رود گفت: «که بود مرا صدا می کرد، کجا هستید؟»
تالانولا، (3) بزرگ ترین خواهرها، فریاد زد: «ای کایمان بزرگ سرخ و زیبا! ای سرو مانانژبا، ما را به آن سوی رود ببر!
اگر لطف خود را شامل حال ما نکنی و به آن سوی رودمان نبری باید روزها و روزها در این جا بمانیم؛...
رئی فونا، (4) خواهر وسطی نیز به نوبه ی خود گفت: «ای سرور بزرگ رود زیبا! ما را به آن سو ببر! ما باید در جشنی شرکت کنیم، اما اگر تو کمکمان نکنی نمی توانیم به آن جشن برویم، ... ما برای شرکت در سیکانارا، قربانی گاو، به دهکده ای در آن سوی رود می رویم، اما بی یاری تو نمی توانیم برویم.»
فارازا، (5) خواهر کوچک گفت: «ای...» اما نتوانست بیش از این چیزی بگوید زیرا با دست جلو دهانش را گرفت تا بوی بد و تحمل ناپذیر کایمان را نشنود.
از بوی کایمان بدش آمده بود.
کایمان گفت: «خوب، بیایید سوار بشوید تا شما را به آن سوی رود ببرم.» و پیش رفت و در کنار ساحل دراز کشید تا سه خواهر بتوانند بر پشت او جا بگیرند، سپس وارد آب شد و به سرعت به طرف دیگر رود شنا کرد. در میانه ی رود فارازا که دختری بسیار نادان و بی خرد بود سخنانی گفت که نمی بایست بگوید. گفت: «راستی که بوی بد و زننده ای دارد!» خواهر بزرگش آهسته در گوش او گفت: «خاموش! خاموش!»
اما دختر بی احتیاط گوش به اندرز خواهر نداد و گفت: «چه می گویی خواهر، مگر این بوی بد را تو بوی مشک و عبیر می دانی؟»
- هیس! خواهر خاموش باش و از این حرف ها مگو!
فوئه منا که گوشی تیز داشت این حرف ها را شنید لیکن به روی خود نیاورد و چیزی نگفت و تا آن سوی رود شنا کرد. سه خواهر به خشکی پریدند و سرور بزرگ رود را سپاس گزاردند و از او درخواستند که شب نیز که از جشن به خانه برمی گردند آنان را به پشت خود بنشاند و به آن سوی رود ببرد. سپس شتابان به محل جشن رفتند و همه ی آن روز را خوردند و آواز خواندند و مراسم خاص سیکانارا را برای مصون ماندن از کینه و انتقام دیگران و خطر جانوران هراس انگیز به جای آوردند.
گوساله ای سه ساله را که رنگش با رنگ روز هماهنگ بود، برگزیدند. رنگ او سفید بود با چند لکه ی سیاه، قربانی را به پای درخت مقدس آوردند و بر پهلوی چپش خوابانیدند. دو مرد سر او را به سوی شرق برگردانیدند. در این موقع زنان دور او جمع شدند و دست افشاندند و چنین خواندند:
«گاو، ... گاو، ... ای گاو!
به یاد پیشینیان؛
تو را قربان می کنیم!...»
حیوان بیچاره ماغ شومی برکشید. زنان برای تحریک او به خواندن آواز خود ادامه دادند:
«ای گاو تو نباید ما را سرزنش کنی که
تو را می کشیم:
زیرا کشته شدن تو اجداد ما را شادمان می کند.»
با این همه گاو می نالید و دست و پا می زد و می کوشید که از جای برخیزد و بگریزد. به ناچار دست های او را به پاهایش بستند و آن گاه رهبر مراسم قربانی، گلوی او را برید و خونی را که بیرون ریخت در کاسه ای گلی جمع کرد و آن را در پای درخت مقدس ریخت.
پس از انجام یافتن این تشریفات مذهبی، جشنی شورانگیز و عالی آغاز شد. رئیس دهکده همه چیز را از پیش آماده کرده بود، گذشته از گاوی که طبق سنن مذهبی و با تشریفات خاصی سر بریدند گاوان دیگری را هم سر بریدند که شماره ی آن ها کم نبود. ساکنان دهکده و مهمانانشان گله ای گاو خوردند. دیگ های برنج بسیار پختند و خوردند و کدو قلیانی هایی بسیار پر از بتسابتسا نوشیدند. آن گاه به رقص پرداختند. سه خواهر نیز در رقص شرکت کردند. فارازا، خواهر کوچک تر که با نشاط تر و چالاک تر از همه بود، در رقص آئه پیورنی (6) نقش زنبور را به عهده گرفت.
رقص آئه پیورنی رقصی است بسیار آرام و گردش آئه پیورنی ای را مجسم می کند.
مرغ غول آسا در بیشه ای می خرامد، شاخه های درختان را که در سر راهش قرار دارند کنار می زند. از روی درختان به همه جا می نگرد. او مرغی بسیار بلند قد است. چشمش به موزهایی می افتد... هاب؛ ... او خوشه ای موز می چیند و موزها را یکی یکی فرو می بلعد.
در سمت دیگر درخت انبه ای پر از میوه های زرین به چشمش می خورد. درخت را تکان می دهد و هر چه انبه بر زمین می افتد برمی دارد و می خورد.
شترمرغ غول آسا که از هیچ جانوری نمی ترسد تنها از زنبوران می ترسد. زنبوران کندویی سر در پی او نهاده اند. در رقص، گریختن آئه پیورنی عظیمی از برابر زنبور کوچک مجسم می شود.
فارازای ظریف و سبک پا سر در پی جنگاوری تنومند، که نقش شترمرغ را بازی می کرد، نهاده بود. دل دختر کوچک از آن رقص لذت بسیار برد. لیکن تالانولای فهمیده و خردمند چون دید روز به پایان می رسد خواهرانش را پیش خواند و گفت باید به خانه برگردند.
کایمان در میعادگاه به انتظار آنان بود. این بار او به سه خواهر گفت: «من دیگر نمی توانم شما سه نفر را بر پشت خود سوار کنم، زیرا چون امروز جشن بود عده ی بسیاری را بر پشت خود سوار کرده و به آن سوی رود برده ام.»
تالانو گفت: «من پس از خواهرانم از رود می گذرم!»
کایمان گفت «نه، باید آداب و سنن را محترم شمرد و به جای آورد. اول بزرگ تر بعد کوچک تر، فارازا کوچک تر از شما دو نفر است و باید پس از شما از رود بگذرد.»
نخست تالانو از رود گذر کرد و سپس رئی فونا و آن گاه نوبت فارازا رسید. لیکن فوئه منا در میان رود چنین وانمود کرد که خسته است و نمی تواند شنا کند. حرکتش را آهسته تر کرد و اندک اندک در آب فرو رفت. پاهای فارازا تر شدند.
دخترک بی احتیاط به جای آن که خاموش باشد و حرفی نزند بتندی و اعتراض گفت: «کایمان! مگر نمی بینی که پاهای من در آب رفته اند، اندکی بالاتر بیا!»
تمساح غول آسا گفت: «نخستین بار که بر دوشم قرار گرفتی پاهایت در آب نرفته بودند. سخن بی جای تو مرا می کشد!»
این بگفت و بیشتر در آب فرو رفت.
دختر کوچک این بار گریه کنان گفت: «کایمان سرخ تا زانو در آب رفته ام!»
- بار نخست زانوانت در آب نرفته بودند. سخن بی جان تو مرا می کشد!
فارازا همچنان شکوه و ناله می کرد اما فوئه منا دم به دم بیشتر در آب فرو می رفت. فارازا به التماس افتاد و پوزش خواست، لیکن دیگر دیر شده بود. کایمان او را به زیر آب کشانید و به کنام خویش برد و به خلاف عادت کایمان ها یا برای گرفتن انتقام و یا از روی گرسنگی بسیار او را بی درنگ به کام خویش کشید و فرو بلعید.
تالانولا و رئی فونا دریافتند که چه بر سر خواهرشان آمده است و بنای گریستن نهادند. نمی دانستند چه کنند، کسی در آن جا نبود که به یاری آن دو برخیزد.
سرانجام کلاغی را دیدند که به سوی خانه ی آنان می پرید. بانگ برآوردند و او را خواندند. خواهر بزرگ تر گفت: «ای گوایکا (7) (کلاغ)، ای دوست زیبای من! کایمان سرخ خواهر ما را فرو بلعیده است، زود برو و پدر و مادر ما را خبر کن! ما تنهاییم و نمی دانیم چگونه فارازا را برهانیم.»
کلاغ با اوقات تلخی بسیار منقارش را به صدا درآورد و گفت: «عجب! چطور شده است که من حالا دوست زیبای شما شده ام، هر وقت به کشتزار ذرت شما می آمدم با سنگ و چوب بیرونم می راندید! من نمی توانم کمکی به شما بکنم، من دوست زیبای شما نیستم بلکه همان کلاغ زشتم که بودم، قار، قار...، قار...»
دو خواهر بسیار پریشان و هراسان شدند زیرا شب فرا می رسید و هوا تاریک می شد. در این موقع بازی از فراز سر آنان گذشت. دو خواهر او را به یاری خواندند لیکن باز از کمک کردن به آنان سرباز زد و گفت: «من به شما کمک کنم؟ دختران خوشگل و زیبا یادتان رفته است که روزی می خواستم جوجه ای از ماکیان های شما را ببرم چه داد و فریادهایی پشت سرم راه انداختید! مرا می راندید و می گفتید: (برو گمشو ای مرغ کثیف و زشت، چرا چیزی را که مال خودت نیست می خواهی بگیری؟) آره جانم، آن روزها را به یاد بیاورید!...»
بسیاری از مرغان دیگر نیز از بالای سر آن دو گذشتند لیکن هیچ یک خواهش آنان را نپذیرفت. آنان به دو خواهر یادآوری می کردند که چه دشنام ها و ناسزاهایی به بهانه ی خوردن دانه و یا میوه ای از آنان شنیده بودند.
سرانجام مرغی که چون نقطه ای در آسمان دیده می شد به نزد آنان فرود آمد. آن مرغ ترئوترئو (8) نام داشت. او با دقت بسیار به گفته ‎ های تالانولا گوش کرد، لیکن نه آری گفت و نه، نه. به سوی دهکده ای که پدر و مادر سه دختر در آن سکونت داشتند پرید و چون به آن جا رسید بر شاخه ی درخت انبه ای نشست و چنین خواند:
«ترئو!... ترئو؛ ... ترئو، ... ترئو...»
همه ی ده نشینان به طرف درختی که ترئوترئو بر شاخه ای از آن نشسته بود دویدند. آن مرغ در روزهای عادی هرگز به دهکده نزدیک نمی شد. مردم با یکدیگر گفتند: «چه شده است که ترئوترئو به این جا آمده است؟ ... چه رخ داده است؟ این مرغ همیشه در آن بالا بالاهای آسمان پرواز می کند.»
مادر دختر که در دل بدبختی بزرگی برای خود احساس می کرد گفت: «ای مرغ بگو ببینم چه شده است؟...»
ترئوترئو گفت: «اول جیغ و داد بچه ها را ساکت کنید و گوساله ها را دور ببرید، سرم را بردند، بعد سگ ها را که پارس می کنند دور ببرید! من از سر و صدا وحشت دارم و زبان از گفتن ببندید و گوش به من دارید تا پیغامی را که برای شما آورده ام ابلاغ کنم!»
«گوش کنید تا به شما بگویم که چه رخ داده است: فوئه منا سرور بزرگ رود، تالانولا و رئی فونا را به این سوی رود آورد لیکن فارازا را با خود به زیر آب برد و در کام کشید، زیرا فارازا حرف هایی به تمساح بزرگ سرخ زده بود که نمی بایست بزند... همه به سوی رود بشتابید تا او را از چنگ تمساح بزرگ برهانید، گاوان بسیار با خود ببرید!»
ساکنان دهکده گاوهای خود را پیش انداختند و به سوی رودخانه رفتند و آن ها را وارد آب کردند.
بزودی همه ی تمساح ها از لانه های خود بیرون شدند و به روی آب آمدند. با این که هنوز دیده نمی شدند روی آب از حباب هایی که از بینی های وحشتناک آنان بیرون می آمدند، پر گشت. مردم گاوان را که نمی خواستند در آب پیش بروند، به زور پیش می راندند...
سپس کایمان ها جرئت یافتند و پای گاوان را گرفتند و به زیر آب کشیدند، لیکن مردمان از کشتن آنان خودداری کردند زیرا آنان در پی فوئه منا می گشتند و او خود را نشان نمی داد. ناگهان ترئوترئو که بر شاخه ی درختی نشسته بود بانگ برآورد:
«ترئو، ترئو!... ترئو، ... من او را می بینم.»
همه روی به آن مرغ کردند و چشم بر او دوختند و هزاران وعده به او دادند و خواهش و التماس کردند. پدر دختر گفت: «من صد گاو به تو می دهم!... مادر گفت: «من هم چندین و چند متر ریسمان به تو می بخشم...» دیگری گفت: «من هم هفت حصیر که هر یک به رنگی خواهد بود، به تو می بخشم»، «من هم...»، «من هم...»
مرغ خواهش آنان را نپذیرفت و جوابشان داد: «ترئو، ترئو... این ها شکم بچه های مرا سیر نمی کنند».
مادر فارازا گفت: «من دو زنبیل پر از دانه به تو می بخشم!»
مرغ پس از شنیدن این وعده به درنگ به پرواز آمد و در گوشه ای از ساحل رود بر فراز کنام فوئه منا ایستاد و گفت: «این جا!... من او را می بینم!... مردم این جا را بکنید... او جانور بسیار بزرگی است!... بسیار پر زور و نیرومد است لیکن عده ی شما بسیار است...»
همه شروع به کار کردند و زمین را کندند و فوئه منا را پیدا کردند. فوئه منا سخت شرمگین و هراسان بود زیرا مردم که همیشه به ستایش و سپاسگزاری او می پرداختند بارانی از دشنام و ناسزا بر سرش می باریدند... و پیشینیان گفته اند که این دشنام ها او را زمین گیر کرد.
فوئه منا را به ضرب تبر و نیزه کشتند. سپس شکمش را پاره کردند، لیکن فارازا را در آن نیافتند.
همه از حیرت بر جای خشکیدند و سپس غرولند کردند و به مرغ اعتراض نمودند. اما ترئوترئو دوباره گفت: «ترئو... ترئو... ترئو... همه به قول خود عمل کنید، همه به قول خود عمل کنید تا من هم به قول خود عمل کنم و فارازا را نشانتان بدهم!»
تنی چند شتابان به دهکده دویدند تا چند سبد دانه بیاورند... آن گاه ترئوترئو فرود آمد و بر یکی از پاهای تمساح غول آسا نشست و گفت که فارازا آن جا نیست و بعد گفت: «خوب دقت کنید!... انگشت کوچک پای چپش را ببرید، فارازا را پیدا می کنید!»
انگشت کوچک پای چپ فوئه منا را آهسته و آرام بریدند، ناگهان صدای نرم و لطیف فارازا را شنیدند که می گفت: «دقت کنید! آهسته تر... آهسته تر ببرید!...»
سرانجام کار به پایان رسید. البته دخترک اندکی مچاله شده و حالش به هم خورده بود لیکن هوای آزاد حالش را جا آورد و خوب شد.
مردی را به دهکده فرستادند تا زیباترین حصیرها را بیاورد. همه ی راه را از رودخانه تا دهکده حصیر فرش کردند تا فارازا روی آن ها راه برود و پاهای ظریفش از سنگ و خاک راه به درد نیاید. مردم دهکده خواسته بودند بدین گونه نشان دهند که تا چه اندازه از باز یافتن فارازا شادمان شده اند.
و اما آن مرغ چه شد؟
مرغ؟ بلی مرغ بر فراز سر او، در آن بالا بالاها پرواز می کرد و آواز می خواند.

به گزارش آکاایران: پی نوشت ها:

1. Voe mena.
2. Mananjeba.
3. Talanola.
4. Reivona.
5. Farazza.
6. Aepiorny شترمرغ غول آسایی که در قدیم در ماداگاسکار می زیسته است و سنگواره های او را پیدا کرده اند. بلندی او تا چهار متر می رسیده است. مؤلف.
7. Goaika.
8. Tréotréo.

منبع مقاله :
والی صمد، رنه؛ (1382)، داستان های ماداگاسکاری، ترجمه ی اردشیر نیک پور، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ دوم.

 




منبع :

کایمان بزرگ گردآوری توسط بخش شعر ،داستان ، ادبیات، کتاب سایت آکاایران

اخبار اکاایران

تبلیغات