دختر روغن خرما -آکا

آکاایران: سرویس اندیشه آکا ایران؛ بخش شعر و ادبیات:

,دختر,روغن,خرما,[categoriy]

آکاایران: دختر روغن خرما



 

نویسنده: کتلین آرنوت




 

به گزارش آکاایران:  اسطوره ای از آفریقا

وقتی، در دهکده ای کوچک که بر لب رودی ساخته شده بود، زن توانگری زندگی می کرد. او نخلستان بزرگی داشت. با خدمتکار خود میوه های آن درختان را می چید و روغنشان را می گرفت و در خمره ها می ریخت و این خمره ها را در انبار خانه اش می گذاشت و چون قیمت روغن خرما در بازار بالا می رفت، آنها را می فروخت و پول بسیار به چنگ می آورد.
اما این زن با همه ی ثروت که داشت خود را خوشبخت نمی دانست زیرا فرزندی نداشت.
اغلب شامگاهان، هنگامی که همسایگانش در بیرون کلبه های خود می نشستند و می گفتند و می خندیدند و دختران و پسران جوان در پرتو ماه به آهنگ طبل ها پایکوبی می کردند، زن تنها می نشست و آه می کشید و با خود می گفت: «افسوس که فرزندی ندارم. اگر دختری داشتم، حالا در کنارم نشسته بود و کسی را داشتم که با او صحبت کنم. او در بعضی از کارهای خانه که خدمتکارم وقت رسیدگی به آنها را ندارد، به من کمک می کرد و پس از مرگ من با دوستانم می نشست و درباره ی من حرف می زد و نام من از خاطرها فراموش نمی شد!»
یک روز صبح زن تصمیم گرفت که چند کوزه روغن برای فروش به بازار ببرد. خدمتکارش را صدا کرد و با او از خانه بیرون رفت و در را پشت سر خود بست.
اگر زن می دانست که پس از بیرون رفتن او از خانه چه اتفاقی افتاده است غرق تعجب می شد. از بزرگترین خمره های روغن صدای ناپ تاپی شنیده شد و روغن نارنجی رنگ آن شروع به بیرون ریختن کرد. اما این روغن مثل همه ی روغن های خرما حوض کوچکی از روغن روی زمین درست نکرد بلکه مثل ستونی به هوا برخاست و اندک اندک به شکل دختر زیبایی که پوست قهوه ای رنگ طلایی داشت درآمد.
دختر بازوان خود را باز کرد و به اطراف خود خیره شد. آن وقت شروع به خواندن آوازی کرد و به کوزه ها و خمره های دیگر گفت:
روغن خرما بریز بیرون،
روغن خرما بریز بیرون،
مادر هیزم لازم دارد،
چه کسی برای آوردن آن می رود؟
چه کسی آب می آورد؟
چه کسی کلبه را جارو می کند؟
چه کسی ارزن در هاون می کوبد؟
بیایید بیرون، ای چهار دختر خانم!
وقتی که او این آواز را خواند، روغن خرما از دیگر خمره ها هم بیرون ریخت و اندک اندک به شکل چهار دختر جوان و زیبا درآمد. آن وقت چهار دختر دور دختر اول جمع شدند و پرسیدند:
-مانوبا حالا ما چه باید بکنیم؟ کجا باید برویم؟
مانوبا آواز خود را از سر گرفت و به هریک از دختران اشاره کرد و کاری را که می بایست انجام بدهند به انان گوشزد کرد:
روغن خرما بریز بیرون،
روغن خرما بریز بیرون،
مادر هیزم لازم دارد،
آیا تو می روی بیاوری؟
تو آب می آوری؟
تو کلبه را جارو می کنی.
تو ارزن در هاون می کوبی.
این کار شما چهار دختر است.
چهار دختر در خانه را باز کردند و بیرون رفتند و همه ی کارهایی را که معمولاً دختران برای مادر خود می کنند انجام دادند.
یکی از دختران به جنگل رفت و با پشته ای هیزم برگشت و آن را بیرون خانه گذاشت که برای آتش درست کردن شب آماده باشد.
دختر دیگر هاون و دسته هاون را برداشت و ارزن کوبید تا برای پختن شام حاضر باشد.
دختر دیگر کف کلبه و بیرون آن را جارو کرد و چهارمین دختر کوزه های آب را برداشت و رفت و آنها را از رودخانه آب کرد و آورد و در سایه گذاشت و حصیری رویشان کشید تا حشره ها در آن نیفتند.
در تمام این مدت مانوبا ایستاده بود و لبخند می زد و چون کارها تمام شد او دختران را دوباره به کلبه برد. هر دختری در کنار کوزه ی خود ایستاد و مانوبا فریاد زد: «خداحافظ خواهران من! فردا دوباره شما را می بینم!»
آن وقت دختران آب شدند و روغن خرما گشتند و در کوزه های خود ریخته شدند.
مانوبا دور و بر خود را نگاه کرد و چون اطمینان یافت که همه چیز بر وفق مراد است او هم به روغن خرما تبدیل شد و در خمره ی خود ریخته است.
شامگاه آن روز زن و خدمتکارش از بازار به خانه برگشتند و چون راهی دور و دراز با پای پیاده رفته بودند خیلی خسته شده بودند و به زحمت قدم برمی داشتند.
زن چون دم در خانه اش رسید حیرت زده برجای خود ایستاد و گفت: «چه کسی این همه هیزم برای من آورده است؟»
خدمتکار هم فریاد زد: «چه کسی همه ی این کوزه ها را پر از آب کرده است؟»
زن گفت: «درون و بیرون کلبه هم جارو شده است. ارزن کافی هم برای شاممان کوبیده شده است. چه خدمت بزرگ و حیرت آوری برای ما که خسته از بازار برگشته ایم انجام شده است. اما چه کسی در نبودن ما چنین خدمتی را برای ما کرده است؟»
همسایگان هم چون زن و خدمتکارش مات و مبهوت بودند زیرا آنها هم آن روز یا در کشتزارهای خود کار می کردند یا به بازار رفته بودند و از این جهت کسی در دهکده نبوده است که چیزی ببیند.
همسایگان به زن گفتند: «درست مثل این است که شما دختری داشته باشید و او این کارها را برایتان انجام داده است. اما ما همه می دانیم که شما فرزندی ندارید. پس چه کسی این کارها را برای شما کرده است؟»
روز دیگر ماجرا تکرار شد. زن و خدمتکارش همه ی روز را در نخلستان سرگرم جمع آوری خرما و کشیدن روغن آنها بودند. موقعی که آنها از خانه بیرون رفتند «مانوبا» دوباره از خمره ی خود بیرون آمد و آوازش را سر داد:
روغن خرما بریز بیرون،
روغن خرما بریز بیرون،
مادر هیزم لازم دارد،
چه کسی برای آوردن آن می رود؟
چه کسی آب می آورد؟
چه کسی کلبه را جارو می کند؟
چه کسی ارزن در هاون می کوبد؟
بیایید بیرون، ای چهار دختر خانم ها!
آن وقت مانند روز پیش روغن خرما از خمره ها سر رفت و چهار دختر زیبا پیدا شدند و نزد «مانوبا» رفتند و از او پرسیدند چه کار باید بکنند؟
بزودی خانه را جارو کردند. هیزم آوردند، آب از رودخانه آوردند و ارزن برای شام کوبیدند و دوباره همه ی دختران به انبار رفتند و دوباره شدند روغن خرما و چون زن و خدمتکارش به خانه برگشتند خانه در آرامش و خاموشی فرو رفته بود.
زن با شادی فریاد کشید و به خدمتکار خود گفت: «نگاه کن، امروز هم مثل دیروز پس از بیرون رفتن ما از خانه یکی آمده است و این کارها را کرده است. درست مثل این که من خودم دختری داشته باشم! آه، چقدر دلم می خواهد بدانم چه کسی این کارها را برای من انجام می دهد؟»
زن بار دیگر پیش همسایه های خود رفت تا شاید آنها چیزی دیده باشند اما آنها هم چیزی ندیده و نشنیده بودند.
آن شب وقتی که زن به تنهایی در بیرون کلبه اش نشسته بود صدای خش و خش چیزی در کنار گوشش بلند شد. زن سرش را برگردانید و سوسمار کوچکی دید. سوسمار سر خود را روی گردن لاغرش بلند کرد و به زبان آدمی به زن گفت: «من می دانم که چه کسی این کارها را برای شما انجام می دهد. اگر تو اول چیزی به من بدهی بخورم همه چیز را برایت تعریف می کنم.»
زن گفت: «اگر بگویی من غذای کافی به تو می دهم!»
سوسمار گفت: «بسیار خوب، ما اول باید چیزی بخورم. مقداری سیب زمینی با روغن خرما و نمک در بشقابی در گوشه ای از کلبه ات بگذار.» زن خواهش سوسمار را انجام داد و سوسمار با پاهای کوتاه خود به طرف غذا دوید و غذا را با اشتهای تمام خورد و آن وقت به جایی که زن نشسته بود برگشت و گفت:
- فردا صبح زود خدمتکارت را برای انجام دادن کاری از خانه بیرون بفرست و خودت هم وانمود کن که می خواهی به بازار بروی. پس از بیرون رفتن از خانه در را با صدای بلند پشت سرت ببند و آهسته و آرام و بی سر و صدا برگرد و در جایی پنهان شو. اگر این کار را بکنی خواهی فهمید که چه کسانی به کمکت می آیند و اگر در کار خود شتاب کنی می توانی آنها را بگیری و نگاه داری!
زن گفت: «متشکرم! سوسمار کوچک خیلی از تو متشکرم! فکر خوبی است!»
روز بعد زن همان طور که سوسمار گفته بود دست به کار شد. خدمتکارش را به جای دوری فرستاد و به همسایگانش گفت که می خواهد به بازار برود.
زن موقعی که دهکده ی خالی شد از خانه ی خود بیرون آمد و در را پشت سر خود بست. اما پس از لحظه ای چند آرام و بی سر و صدا برگشت و در خانه را باز کرد و در پشت توده ای از هیزم که مخصوصاً در آنجا جمع کرده بود، پنهان شد. اول هیچ خبری نشد و زن به این فکر افتاد که سوسمار او را گول زده است اما بعد صدای تاپ و توپی از توی بزرگترین خمره به گوشش رسید و همین که روغن از خمره سر رفت اول چیزی نمانده بود که زن روی پای خود بپرد و به آن طرف بدود. اما خودداری کرد و ناگهان دید روغن به شکل دختری زیبا درآمد. زن که چشمانش از حیرت از حدقه بیرون آمده بود به زحمت خودداری کرد و صدایی برنیاورد. اما «مانوبا» را که دختری بود زیبا با پوست طلایی دید که بازوانش را به اطراف باز کرد و این آواز را سر داد:
روغن خرما بریز بیرون.
روغن خرما بریز بیرون.
مادر هیزم لازم دارد،
چه کسی برای آوردن آن می رود؟
چه کسی آب می آورد؟
چه کسی کلبه را جارو می کند؟
چه کسی ارزن در هاون می کوبد؟
بیایید بیرون، ای چهار دختر خانم ها!
زن وقتی دید چهار دختر دیگر از خمره های روغن بیرون آمدند چنان به حیرت افتاد که به ناچار دستش را روی دهانش نهاد تا نگذارد صدایی از آن بیرون بیاید.
دختران سرگرم کار خود شدند و زن از جایی که پنهان شده بود آنها را نگاه می کرد. وقتی که کارشان تمام شد به خمره برگشتند. زن خواست دست یکی از آنها را بگیرد و او را پیش خود نگه دارد تا دختری برای خود داشته باشد.
چهار دختر بیرون کوزه های خود ایستادند و در آن حال که مانوبا آنان را نگاه می کرد آب شدند و روغن خرمای غلیظی گشتند.
زن از مخفی گاه خود بیرون آمد و به طرف مانوبا دوید و بازویش را گرفت و فریاد زد:
- نه، تو دیگر روغن خرما مشو! پیش من بمان و دختر من باش!
مانوبا فریاد زد: «بگذار بروم! بگذار بروم!» و سعی کرد خود را به خمره اش نزدیک کند.
مانوبا از کوشش و تقلا و جیغ و داد خود سودی نبرد. زن بازوی او را محکم گرفته بود و نمی گذاشت برود و سرانجام «مانوبا» را راضی کرد که در خانه ی او بماند و با او زندگی کند.
مانوبا گفت: «بسیارخوب، من پیش شما می مانم اما باید به من قول بدهی که هرگز از من نخواهی در پختن غذا کمکت کنم و یا آتشی درست بکنم و به آن نزدیک شوم، زیرا در این صورت آب می شوم و دوباره روغن خرما می گردم!»
زن بی درنگ این شرط را پذیرفت و مانوبا با او زندگی کرد و کارهایی را که معمولاً دختران برای مادرشان می کنند، برای او انجام داد.
زن به خدمتکار خود گفت که مانوبا دختر اوست و هرگز نباید به آتش نزدیک شود زیرا آتش برای او «تابو» است و هرگاه او به آتش نزدیک شود می میرد.
از آن پس خدمتکار خانه تنها آتش روشن می کرد و غذا روی آن می پخت و دیگر کارهای خانه را مثل آب آوردن از لب رود و جارو کردن و هیزم آوردن را مانوبا انجام می داد.
زن که اکنون دختری برای خود پیدا کرده بود دیوانه وار او را دوست می داشت و چون بیشتر کارهای او را به خدمتکارش واگذار می کرد او را لوس و تنبل بار می آورد.
رفتار زن با مانوبا حسد خدمتکارش را برانگیخت زیرا بیشتر کارها به عهده ی او گذاشته شده بود و او فکر می کرد که «مانوبا» باید کمک بیشتری به او بکند.
یک روز صبح زن به کشتزار رفت و مانوبا را با خدمتکارش در خانه تنها گذاشت. اما پیش از بیرون رفتن از خانه به خدمتکار خودش سفارش کرد:
- تو تا من از کشتزار برگردم غذا را آماده کن اما به یاد داشته باش که نگذاری مانوبا به آتش نزدیک شود.
خدمتکار برای پختن غذا دست به کار شد. اما آن روز اوقاتش بسیار تلخ بود و همچنانکه کار می کرد با خود غرولند می کرد: «چرا باید مانوبا بنشیند و استراحت بکند و همه ی کارها را من انجام بدهم؟ من هیچ این حرف را باور ندارم که اگر او به اتش نزدیک بشود اتفاقی برای او می افتد. مادرش او را لوس می کند و این بهانه را خودش تراشیده است تا او را نگذارد کار بکند!»
در این موقع که آتش فروکش می کرد خدمتکار داد زد: «مانوبا بیا آتش را باد بزن وگرنه امشب شاممان به موقع آماده نخواهد شد!»
مانوبا در جواب او گفت: «آه، نه! مگر مادرم چند بار به تو گوشزد نکرده است که من نباید به آتش نزدیک بشوم؟ تو خوب می دانی که من اگر نزدیک آتش بروم می میرم!»
خدمتکار گفت: «این حرفها بی معنی است!» و دست مانوبا را گرفت و او را به زور به کنار آتش آورد و گفت: «من این شام را بیشتر برای تو و مادرت می پزم و نه برای خودم. پس تو باید کمکم کنی که آتش خاموش نشود. این قدر تنبل و بیکاره نباش!»
مانوبا به زاری از او خواست که دستش را رها کند و خودش هم دست و پا زد و تقلای بسیار کرد که بلکه خودش را از چنگ او خلاص کند اما کوشش او بیهوده بود. خدمتکار او را به کنار آتش هل داد و وادارش کرد هیزم های نیمسوز را که دود می کردند باد بزند تا خوب بگیرند.
خدمتکار که برای آوردن هیزم بیشتر دور می شد خندید و گفت: «تو همین جا بمان! من به تو گفتم که آتش صدمه ای به تو نمی زند!»
اما چون برگشت خنده از لبانش پرید و جیغی بلند کشید. زیرا مانوبا را دید که اندک اندک آب می شود و به روغن خرما تبدیل می شود و روی زمین پخش می گردد.
خدمتکار به طرف مانوبا دوید و کوشید که او را از کنار آتش دور بکند اما دیگر دیر شده بود مانوبا آب شد و ناپدید گشت.
همین که خدمتکار فهمید که چه کار بدی کرده است از ترس شتابان از دهکده بیرون دوید و دیگر به آنجا برنگشت.
زن که در کشتزار کار می کرد ناگهان دلش چنان به شور افتاد که نتوانست کار بکند. ناچار دست از کار کشید و به خانه دوید.
درست در آن موقع که او از کشتزار به خانه اش می دوید پرنده ای در آسمان پروازکنان به طرف او آمد و روی سبد او نشست و چنین خواند:
روغن بر کف کلبه ریخته است،
مادر مانوبا،
مادر مانوبا،
دیگر دختر دوست داشتنی تو وجود ندارد.
مادر مانوبا،
مادر مانوبا،
دم مرا ببین که روغنی شده است،
آن را ببین و دریاب که،
قصه ی من راست است!
زن به دم پرنده خیره شد و دید که روغن خرما آن را خیس کرده است. پس فریادی برآورد و سبدش را برداشت و به خانه اش دوید. در خانه فهمید که از آنچه می ترسیده است بر سرش آمده و مانوبا ناپدید شده است و تنها حوضچه ای از روغن خرما در کنار آتش بر کف کلبه درست شده است و این تنها نشانی است که از مانوبا باقی مانده است.
از آن پس دیگر از کوزه های روغن خرما دختری بیرون نیامد و زن بیچاره، بقیه ی عمرش را در تنهایی و بی کسی به سر آورد.
منبع مقاله :
آرنوت، کتلین، (1378)، داستان های آفریقایی، ترجمه ی: کامیار نیکپور، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ سوم

 




منبع :

دختر روغن خرما گردآوری توسط بخش شعر ،داستان ، ادبیات، کتاب سایت آکاایران

اخبار اکاایران

تبلیغات