چماق دار -آکا

آکاایران: سرویس اندیشه آکا ایران؛ بخش شعر و ادبیات:

,چماق,[categoriy]

آکاایران: چماق دار



 





 

به گزارش آکاایران:  اسطوره ای از هند

شهر ماهداپورا (1)، مرکز یکی از نواحی جنوبی هندوستان، پای تخت پادشاهی بود که ایندرارایا (2) نام داشت. ایندرارایا شاهی دادگر و نیک خواه و بخشنده و جوان مرد بود و جز خوشی و شادکامی ملتش آرزویی نداشت و می پنداشت که ملت به راستی از حکومتی صالح و عادل برخوردار است و خدای را سپاس می گزارد که در سرزمینی به سر می برد که شاهش اندیشه ای جز فراهم آوردن وسایل بهروزی و خوش بختی ملتش در سر ندارد.
لیکن حقیقت با پندار ایندرارایا فاصله ی بسیار داشت. شاه به راستی مردی پاک دل و دادگر بود، لیکن وزیران و مشیران آزمند و ستمگر و نابه کار در میانش گرفته بودند که باید نام راه زن و غارتگر به آنان داد. زیردستان این صاحب مقام ها مأمورانی بودند که کارشان آزار کردن و شکنجه دادن مردم بود تا بدان وسیله دارایی آنان را از دستشان بگیرند و به فرادستان خود بدهند. وزیران نیز سهمی از این یغمای بی حساب را به درباریان و بانون حرم می دادند تا شاه را اغفال کنند و مطمئنش سازد که مردم در دوران فرمان روایی او در آسایش و آرامش و خوشی و شادکامی روزگار می گذرانند و شبانه روز از خدایان عمر طولانی برای فرمان روای دادگر خود می خواهند. آنان همیشه می کوشیدند تا نگذارند ناله و فریاد مردم به گوش شاه دادگر برسد.
***
بامدادی باغبانی از حومه ی شهر ماهداپورا به شهر آمد تا مقداری میوه و سبزی که از باغچه‎ی خود چیده بود، در بازار بفروشد. در سبدی که بر سر نهاده بود هفت خیار بود و باغبان امید آن داشت که آنها را در بازار شهر به بهایی گران بفروشد و با این امید دل خوش و شادمان بود و زیبایی دورنماهای اطراف و لطافت ها و منظره ی برآمدن خورشید را با لذت و علاقه ی بسیار می نگریست.
چون به دروازه ی شهر رسید یکی از مأموران وصول عوارض پیش آمد و گفت: می دانی که هر کس کالایی برای فروش به شهر بیاورد باید عوارض دروازه بپردازد؟ یکی از این خیارها را به من بده.
باغبان گفت: آری من از این رسم خبر دارم. بیا این خیار از آن تو.
در نزدیکی جایگاه وصول عوارض پاسگاهی بود که گروهی از سربازان زیر فرمان افسران در آنجا به نگهبانی ایستاده بودند. یکی از نگهبانان راه بر باغبان بست و گفت: سهم نگهبانان را فراموش مکن. یکی از این خیارها به ما می رسد.
باغبان از چنین رسمی آگاه نبود، با این همه فرمان برد و یکی از خیارها را به نگهبان داد.
برای رسیدن به بازار شهر می بایست خیابانی دراز را بپیماید. در این خیابان پنج بار پیاپی جلو او را گرفتند و باج خواستند. نخست سربازی که شمشیری وحشت انگیز به کمر بسته بود پیش آمد و به لحنی آمرانه به او گفت: یکی از این خیارها سهم ارتش است. زودباش سهم ارتش را به من بده.
- قربان، من هم اکنون خیاری را به سربازان پاسگاه دادم.
- آن یکی را به نگهبانان پاسگاه داده ای، اما این یکی سهم خود وزیر جنگ است. مگر نمی دانی که جناب وزیر نقشه ی دفاع کشور را می کشد و تو و باغت را از گزند دشمن مصون می دارد؟ اگر ملت مالیات ندهد وزیر چگونه می تواند به زندگی سودمند خود ادامه دهد.
باغبان سومین خیار را به سرباز داد.
هنوز گامی چند برنداشته بود که پاسبانی با لباس پرزرق و برق در برابرش سبز شد و دست پیش آورد و راهش را گرفت و گفت:
یکی از این خیارها به وزیر کشور می رسد! امیدوارم آن قدر عقل و هوش داشته باشی که بفهمی جناب ایشان چه خدمات گران بهایی درباره ی تو و امثال تو انجام می دهند. استقرار نظم در سراسر کشور به عهده ی ایشان است. اگر او نبود باغ تو را ولگردان و بی کاران غارت می کردند. آیا در برابر چنین خدمت بزرگی حاضر نیستی خیار بدهی؟
باغبان فرمان او را هم اطاعت کرد. سپس پنجمین خیار را به مأموری داد که جامه ای باشکوه داشت و به نمایندگی وزیر دادگستری خدمت می کرد و مدعی بود که وزیر دادگستری از باغبان و امثال او در برابر ظلم و بیداد دفاع می کند. ششمین خیار را به نام رئیس الوزرا که در وزارت خانه های مختلف برای بهروزی همگان هم آهنگی ایجاد می کند، از باغبان گرفتند.
باغبان به چند گامی بازار رسیده بود لیکن تنها یک خیار در دستش مانده بود که مردی غرق در زر و سیم به اشاره او را پیش خواند و گفت: یقین دارم که تو از رعایای شرافتمند و حق شناس و فداکار شاهی. چه افتخار بزرگی برای تو که خیاری که در سبد داری در سفره ی او جای بگیرد.
باغبان گفت: از هفت خیار که برای فروش به بازار آورده بودم تنها این یکی برای من مانده است. می خواستم آن را بفروشم و پولی به دست آورم و به خانه برگردم ...
- چه گفتی؟ جرئت و جسارت را به جایی رسانده ای که از بخشیدن میوه ای که در زمین شاه می روید، به شاه خودداری می کنی؟ می دانی کار تو بزرگ ترین نمک ناشناسی ها و ناسپاسی ها است؟ گویا دلت می خواهد در سیه چال که جای ماجراجویان و نافرمانان است بیفتی؟
چاره ای نبود، می بایست آخرین خیار را هم به آن مرد داد.
باغبان با سبد و جیب خالی و دلی پر به خانه ی خویش بازگشت. هنگامی که از برابر مأمور وصول عوارض دروازه می گذشت نتوانست از ایستادن در کنار او و حکایت کردن آنچه بر سرش رفته بود خودداری کند.
مأمور وصول عوارض به باغبان گفت: عجب احمقی هستی. تو تنها یک خیار می بایستی مالیات بدهی و آن را هم دادی. در همه جای جهان دولت عوارض و مالیات می گیرد. اما دیگران حق نداشتند چیزی از تو بگیرند. بی انصاف ها غارتت کرده اند.
باغبان ساده دل گفت: راست می گویی؟ پس من پیش وزیران می روم و شکایت می کنم که به نام آنان مال مرا از دستم گرفته اند و پول خیارهایم را از آنان می‎گیرم.
مأمور دولت به لحنی که حاکی از خوش بینی نبود گفت: برو و امتحان کن.
- همین فردا می روم و شکایت می کنم.
***
فردای آن روز باغبان بامداد پگاه از خانه بیرون آمد تا برود و حق خود را بگیرد. چون نظامیان دوبار به نام وزیر جنگ از او خیار گرفته بودند باغبان نخست پیش وزیر جنگ رفت.
نگهبان در وزیر جنگ چندان علاقه ای به بردن او پیش وزیر جنگ نشان نداد و گفت: پندی به تو می دهم گوش کن که به سود توست. صبر کن تا خود وزیر تو را ببیند و احضارت کند و خود او نخست از تو بپرسد که برای چه اینجا آمده ای و از او چه می خواهی. اگر صبر نکنی و جسارت ورزی و پیش از این که وزیر تو را احضار کند پیش او بروی دستور می دهد به سبب این بی ادبی بگیرند و به زندانت بیندازند و به چوب و فلک ببندند و شاید شکنجه ات هم بدهند.
باغبان گفت: از راه نمایی و اندرز سودمندت سپاس گزارم.
آن گاه در کنار نگهبان ایستاد و منتظر ماند تا چشم وزیر بر او بیفتد و احضارش کند. وزیر آن روز چند بار از اتاق خود بیرون آمد و دوباره به آن بازگشت لیکن توجه و اعتنایی به باغبان بی چاره ننمود. بدین سان باغبان یک روز، دو روز، سه روز صبر کرد. سرانجام شامگاه روز سوم چشم جناب وزیر بر او افتاد و به لحنی خشمناک گفت: مثل این که چند روز است تو را اینجا می بینم، اینجا چه کار داری؟
باغبان به وزیر شرح داد که سه روز است منتظرم جناب وزیر مرا ببینند و احضارم کنند و آن گاه مصایبی را که بر سرش رفته بود به او حکایت کرد.
وزیر در جواب او گفت: من کارهای بسیار مهم تری را باید انجام بدهم و وقت رسیدن به این گونه کارها را ندارم. این غارت و دزدی که تو ادعا می کنی در خیابان شهر روی داده است و رسیدگی به آن به عهده ی وزیر کشور است نه وزیر جنگ.
فردای آن روز باغبان به وزارت کشور رفت. در آنجا نیز بر سر او همان آمد که در وزارت جنگ آمده بود. وزیر کشور عصر روز سوم از باغبان پرسید برای چه پیش او آمده است و چون سرگذشت او را شنید گفت:
- رسیدگی به این کار در صلاحیت من نیست. ادعا می کنی که در حق تو بیداد کرده اند باید شکایت پیش وزیر دادگستری ببری تا او داد تو را بستاند.

فردا باغبان پیش وزیر دادگستری رفت، لیکن این بار در سایه ی تجاربی که در چند روز به دست آورده بود رفتارش را تغییر داد و به جای این که در کنار وزارت دادگستری بایستد و منتظر شود تا چشم وزیر بر او بیفتد هرجا وزیر رفت او هم در پی اش رفت و بدین ترتیب در همان روز نظر وزیر را به خود جلب کرد. لیکن وزیر دادگستری نیز دردی از او دوا نکرد و گفت:

- تو از مأموران وزارت خانه های مختلف شکایت داری پس باید پیش کسی بروی که همه ‎ی وزارت خانه ها تابع او هستند. برو پیش رئیس الوزرا.
بامداد فردا باغبان پیش رئیس وزیران رفت. او زودتر از دیگر وزیران متوجه باغبان شد. رئیس وزیران که مردی جوان بود و چهره ای خندان و شادمان داشت و می کوشید بسیار ساده و پاک دل جلوه کند، روی به باغبان که ساعتی بود به دنبالش می رفت، کرد و سبب آمدنش را پرسید و چون شکایت او را شنید برای از سرباز کردن باغبان بی چاره روی به بعضی از همکارانش که در کنارش بودند کرد و گفت:
- مسئله ی مهمی است که حل آن از عهده ی نخست وزیری ساده ساخته نیست، این گونه مسائل را باید خود شاه حل کند. برخیز و از اینجا برو و شکایت پیش شاه ببر. می دانی کاخ شاه کجاست.
باغبان از کودکی کاخ شاه و باغ هایی را که آن را در میان گرفته بود می شناخت. بی درنگ به آنجا شتافت. لیکن در برابر کاخ شاه نگهبانان نگهش داشتند و پرسیدند آیا دعوت نامه یا اجازه ی ورود دارد؟ و چون باغبان نه دعوت نامه ای داشت و نه اجازه ی ورود ناچار شد در پشت نرده ها بایستد. دو ساعت بود در آنجا ایستاده بود که شاه از کاخ بیرون آمد. او بر گردونه ای آراسته به زر و گوهرهای گران بها نشسته بود و گروهی از درباریان او را در میان گرفته بودند. پیش از بیرون آمدن شاه از کاخ گروهی از نگهبانان سوار بیرون آمدند و مردم را از مسیر شاه دور راندند. گروه دیگری از نگهبانان نیز نمی گذاشتند مردم از پشت سر خود را به گردونه ی شاه برسانند. باغبان پس از دیدن این تشریفات دریافت که هرگز نخواهد توانست توجه شاه را به خود جلب کند. این بار دیگر پافشاری نکرد و تصمیم گرفت به خانه ی خویش بازگردد و دوباره به سبزی ها و میوه های باغ خود که هشت روز بود از مراقبتشان بازمانده بود، برسد.
هنگام بیرون رفتن از دروازه ی شهر در کنار مأمور وصول عوارض ایستاد و بدبختی های خود را به وی بازگفت. مأمور وصول عوارض سرگذشت باغبان را با دلسوزی بسیار گوش کرد و سپس به او گفت:
- خوب کاری کردی که وقت خود را برای دیدن شاه و شکایت از دست مأموران او تلف نکردی. شاه نمی تواند همه ی کسانی را که شکایت پیش او می برند به حضور بپذیرد. باید سر و صدا و افتضاحی بزرگ راه بیندازی تا بتوانی توجه او را جلب کنی؟
***
سرو صدا! افتضاح! این کلمات پیاپی در مغز باغبان بی چاره طنین می انداخت ... او همه ی روز را درباره ی آنها اندیشید و نتوانست کار هر روزی خود را بکند.
سر و صدای بزرگ ... افتضاح بزرگ ... خوب، او چرا نکوشد که چنین سر و صدایی بلند کند و بدین وسیله توجه شاه را جلب کند.
سروصدایی بزرگ ... افتضاح بزرگ ... برای پدیدآوردن آن کافی بود که کمی تندتر از آنچه وزیران شاه رفته بودند برود. می بایست مردم محرومیت بیشتری پیدا کنند، از آنان بیشتر بهره کشی شود ... باغبان بارها از زبان همسایه ها و دوستان و حتی گذریان شنیده بود که از دست مأموران دولت ناله و شکوه می کردند. گاه مردم چنان از بیداد و ستم مأموران به تنگ می آمدند که به فکر شورش و عصیان می افتادند و می گفتند مرگ بهتر از سر به زیر چماق مشتی پست و نابه کار نهادن است. یا باید زنده ماند و ستم دید و یا باید مبارزه کرد و مرد ... لیکن این حرف ها درد دلی بیش نبودند و کسی به آنها عمل نمی کرد. باغبان تصمیم گرفت به بهره کشی از مردم بپردازد و این بهره کشی را به بالاترین حد تصور برساند.
چوب دستی بزرگی داشت. آن را پیش یکی از دوستان زرگرش برد تا دستگیره ای زرین که نشان سلطنتی بر آن نقش شده باشد بر آن بنشاند و چون این نشان گران بها را به دست آورد در یکی از خیابان های اصلی شهر ایستاد و اعلام کرد که به نام دولت از هر چیز کوچکی که حمل شود مالیاتی خواهد گرفت (پیش از آن تنها برای حمل نقل اشیای مهم مالیات بسته بودند). هرکس خیاری، مرغی، جوالی کاه، تابه ای، اسباب بازیی با خود حمل می کرد می بایست مبلغی به عنوان مالیات بپردازد.
مردم غرولند کردند لیکن سرانجام فرمان بردند و پول را دادند.
دیری برنیامد که باغبان که اکنون چماق دار خوانده می شد شهره ی شهر و مورد نفرت و انزجار همگان گشت.
وزیران به هوش و درایت این مرد زورگو که روش تازه ای برای بهره کشی از مردم ابداع کرده بود، آفرین خواندند و او را به خدمت پذیرفتند و پشتیبانی از وی را در برابر هر مقامی که می خواست اسباب زحمتش شود به عهده گرفتند. چماق دار نیز هرچه باج و خراج از مردم می گرفت با دار و دسته ی دزدان تقسیم می کرد.
باغبان پیشین و چماق دار کنونی به دست آویزهای گوناگون از مردم پول گرفت و با این که بیشتر این پول ها را به مقام های بالا داد در اندک مدتی ثروتی هنگفت پیدا کرد. خانه ای باشکوه خرید و آن را با فرش ها و اثاثه ی زیبا و گران بها آراست و چون مردی اشراف زاده و توانگر زندگی باشکوه و پرتجملی برای خود ترتیب داد.
لیکن هدف او رسیدن به ثروت و دولت نبود. او هدفی دیگر داشت. هدفش ایجاد سر و صدا و پدیدآوردن افتضاحی بزرگ بود.
چماق دار عوارض اشیای کوچک را دو برابر و سه برابر و چهار برابر کرد. مردم غرولند می کردند و می نالیدند لیکن سرانجام فرمان می بردند و آن را می پرداختند.
چماق دار با خود گفت باید دست به کار دیگری بزنم.
روزی اعلام کرد که هرکس از چشمه ی عمومی آب بردارد و یا در تنور یا اجاق خانه آتشی برافروزد و یا چراغی روشن کند باید مالیات بپردازد.
مردم پنهانی و با خود غرولند کردند، لیکن بازهم سر تسلیم فرود آوردند و پول را دادند و دم نزدند.
چماق دار دید از این راه هم به مقصد نرسید، پس اعلام کرد هرکس در موقع عبور از کوچه و خیابان دست بر سینه ننهد و چشم هایش را نبندد باید مبلغی به دولت بپردازد.
این مالیات بسیار بی معنی تر و غیرعادلانه تر از مالیات های پیشین بود، مردم زیر لب غرولند کردند ولی باز هم سر تسلیم فرود آوردند و پول را پرداختند.
هندیان علاقه و اهمیت خاصی به مراسم تشییع جنازه می دهند و معتقدند که چون هرکسی پس از مردن بارها به این دنیا بازمی گردد با تشییع جنازه ی باشکوه زندگی های بعدی آنان را آسان تر می کنند.
چماق دار با خود اندیشید که هرگاه مالیاتی به تشییع جنازه ی مردگان ببندد افکار عمومی را سخت آشفته خواهد کرد. از این روی اعلام کرد که هر که بخواهد مرده ی خود را تشییع کند باید پنج سکه ی زر به او بپردازد. مردم تسلیم شدند و پول را پرداختند لیکن بسیار خشمگین بودند و چماق دار امیدوار شده بود که این بار سر به طغیان و عصیان برمی دارند و سر و صدایی بزرگ بلند می کنند.
***
روزی یکی از بانوان درباری که هر ماه مبلغی گزاف از وزیری ناز شست می گرفت به ایندرارایا گفت: همه از علاقه ی اعلی حضرت همایون به بهروزی و شادکامی رعایایش آگاه اند و من یقین دارم که هرگاه ذات مبارک شهریار بدانند که در همه ی خانواده ها زنان و مردان و خردسالان و سال خوردگان نام نامی اعلی حضرت را با چه احترام و تکریمی بر زبان می آورند و چگونه از خدایان بقای زندگی و سلطنتش را می خواهند غرق خشنودی و شگفتی خواهند شد.
شاه گفت: راست می گویی. من از این که همه ی رعایایم در آسایش و رفاه به سر می برند و خوش بخت اند خود را خوش بخت می دانم. تنها یک تأسف دارم و آن این است که نمی توانم خوش بختی و شادمانی آن را به چشم خود ببینم.
شاه پس از گفتن این سخن دمی به فکر فرو رفت و سپس سر برداشت و گفت: چون در روز روشن از کاخ بیرون می آیم گروهی از نگهبانان پیشاپش من حرکت می کنند و گروهی از بزرگان دورم را می گیرند و من نمی توانم افراد ملتم را از نزدیک ببینم. من همیشه ناچارم با تشریفات خاص، با گروهی از ملتزمان رکاب و شکوه و جلال بسیار از کاخ بیرون روم، اگر هم تنها از کاخ بیرون بروم همه مرا می شناسند و در حضور من نمی توانند به زندگی عادی و طبیعی خود ادامه دهند. مردم در حضور من اندیشه ها و احساسات خود را به آزادی و سادگی بیان نمی کنند. دلم می خواهد که شبی تنها از کاخ بیرون بروم و چرا آن شب همین امشب نباشد. به نگهبانان دستور می دهم که پیش از من از کاخ بیرون نروند بلکه پس از بیرون رفتن من از کاخ به فاصله ای بسیار به دنبالم بیایند ... گمان می کنم حتی در شب تاریک هم بتوانم خوشی و خوش بختی ملتم را ببینم و لذت ببرم. امیدوارم که با مردم در جشن ها و سوگواری هایشان تماس بگیرم، آنان را در کوچه و بازار ببینم و به گوش خود بشنوم که از شاه خویش خشنودند و پاسش می دارند و سپاسش می گزارند.
وزیران به هیچ روی نمی خواستند این فکر جامه ی عمل بپوشد، لیکن در برابر تصمیم قاطع شاه چاره جز تسلیم نداشتند. از این روی بر آن شدند که آرزوی شاه را به نحوی برآورند و او را از خود خشنود گردانند.
***
شبی پرستاره بود، لیکن ماه در آسمان نبود. شهر ماهداپورا در نیمه ی تاریکی و خاموشی فرورفته بود. ایندرارایا که گروهی از نگهبانان دورادور در پی اش می آمدند از کاخ بیرون آمد و در کوچه های شهر به گردش پرداخت.
در آغاز این گردش شبانه حادثه ای روی نداد. لیکن چون شاه به محلات فقیرنشین شهر رسید ناله ی دل خراشی از کلبه ای برخاست و به گوش او رسید. شاه به طرفی که ناله و شیون از آنجا می آمد رفت. به کلبه ی محقری که صدا از آن می آمد نزدیک شد. مسکن ساده ای بود که بیوه زنی در میان گروهی از زنان و مردان همسایه نشسته بود و بر مرده ای می گریست و می گفت: فرزند! من تو را به حد پرستش دوست می داشتم. مرگ تو را از دستم گرفت. تو یگانه پشت و پناه من بودی. با مرگ تو پشتم شکست و بی پناه شدم. خدایا چه گناهی کرده بودم که کیفری چنین سخت باید ببینم؟ آیا در یکی از زندگی های پیشین خود جنایتی بزرگ مرتکب شده ام؟ (3)
مادر فرزند مرده پس از چند لحظه خاموشی ناله و زاری از سر گرفت و گفت: ای کاش اقلاً می توانستم جنازه ی تو را تشییع بکنم. اما مگر می توانم؟ من حاضرم چادری را که بر سر دارم پاره کنم و با نصف آن تو را کفن کنم. تخته های این کلبه را بشکنم، این میز و این صندوق را بشکنم و برای سوزانیدن کالبد تو هیمه فراهم کنم. ده سکه ی زر که دار و ندار من است به مردانی که کالبد تو را حمل خواهند کرد بدهم اما پنج سکه ی زر را از کجا بیاورم و به چماق دار بدهم تا اجازه ی برگزاری تشریفات تشییع جنازه را بدهد! از که این پول را به وام بگیرم! کیست که به بیوه زنی تنگ دست و بی کس چنین پولی را وام بدهد؟ من می دانم که هرگز نمی توانم این وام را بپردازم ... فرزند بی چاره ام کالبد تو باید در همین کلبه بماند و بپوسد.
زن تیره اختر این سخن ها را گفت و زارزار گریست. سپس باز فریاد برآورد که: مالیات برای تشییع جنازه! آیا چنین بیدادی در اندیشه ی کسی می گنجید؟ آیا این ستم از وزیران بر ما می رود؟ آیا شاه از این بیدادگری و ستمگری خبر دارد؟ ...
ایندرارایا از شنیدن این سخنان بر خود لرزید. کوشید آنچه در درون کلبه می گذشت خوب ببیند. امیدوار بود که همسایگان بیوه زن زبان اعتراض بر او بگشایند. شاید زن بی چاره در نتیجه ی از دست دادن فرزند دل بندش خرد از دست داده بود. لیکن به خلاف انتظار او همه ی همسایگان با اشاره و گفتار سخن بیوه زن را در شکوه از وزیران و شاه تأیید کردند.
بیوه زن دوباره ناله کنان گفت: من در این باره با آموزگاری که از گذشته ی کشور ما اطلاع بسیار دارد گفت و گو کردم. او به من گفته است که تاکنون هیچ گاه دستگاه حکومت چنین فاسد و بیدادگر نبوده است. هرگز بیوه زن بی چاره ای را از تشییع جنازه ی فرزندش بازنداشته اند. خدایان بر این مرد بدکیش چماق دار، بر این وزیران که او آلت دست آنان است لعنت کند. خدایان شاه ما را راه نمایی کنند.
ایندرارایا دیگر نتوانست بیش از این در آنجا بایستد، از گردش شبانه ی خود چشم پوشید. از ناله هایی که به گوشش رسیده بود، از شکوه هایی که شنیده بود هیچ سر در نیاورد. نفهمید که از مرده و تشییع جنازه ی او مالیات می گیرد؟ چماق دار کیست؟
شاه به اشاره نگهبانان را پیش خواند و به دو تن از آنان فرمان داد که بامداد فردا به این کلبه بیایند و بیوه زن را بردارند و پیش او بیاورند. آن گاه با حالی پریشان و غمی گران به کاخ خود بازگشت.
چون چشم بیوه زن به نگهبانان کاخ شاه افتاد و دانست که برای بردن او آمده اند فریاد برآورد که: آیا بدبختی بزرگی که بر سرم آمده است کافی نیست و بدبختی و مصیبت دیگری هم باید ببینم؟ چه وقت و زمان خوبی برای شکنجه دادنم پیدا کرده اند ... این کار هم بی گمان به دستور چماق دار است. دل او از این همه بدبختی و بی چارگی خنک نشده است که فکر کرده است شکنجه و عذاب دیگری به من بدهد؟
زن بدبخت تا کاخ شاه راه خود را با اشک دیده تر کرد و فضا را با فریاد و شیون دل خراش خود پر ساخت.
او را در تالاری که شاه می خواست به دیدنش بیاید تنها نهادند. زن بی چاره از درد می لرزید و دمی دست از گریستن و نالیدن نمی کشید.
چون شاه وارد تالار شد بیوه زن بدبخت خود را به پای او انداخت.
ایندرارایا او را بلند کرد و به لحنی چنان مهربان با او بنای سخن گفتن نهاد که زن اطمینان یافت. شاه به او گفت:
- مترس! اشک چشمانت را پاک کن ... کسی کوچک ترین آزار و ستمی به تو نخواهد کرد ... شاه پدر ملت خویش است ... من از بدبختی بزرگی که به تو روی نموده است آگاه شده ام و با همه ی قدرت و توانایی ام خواهم کوشید بار غم از دوش تو برگیرم. تو باید تشییع جنازه ی شایسته ای از فرزندت بکنی. این هم مبلغ کافی که بتوانی با آن آخرین وظیفه ات را درباره ی او انجام دهی. امیدوارم که بدین وسیله تسلی و تسکین یابی.
بیوه زن بی چاره که بیم آن داشت به عذابی بزرگ تر گرفتار شود چون این رفتار جوان مردانه را از شاه دید سخت درشگفت افتاد. اشک از دیده پاک کرد و جرئت یافت سر بردارد و چشم به مخاطب خود بدوزد. او در برابر خود چهره ای زیبا که نور مهر و پاک دلی و نیک خواهی از آن می تافت یافت.
شاه به سخن خود چنین ادامه داد: می بینم که اکنون ترسی از من نداری. من از این پس مراقب تو خواهم بود. هیچ تشویشی به دل راه مده. به من اعتماد و اطمینان داشته باش. تنها چیزی که از تو می خواهم این است که با دل راحت و آزادانه با من حرف بزنی ... شاه ممکن است درباره ی حوادثی که در پای تخت کشورش روی می دهد بی اطلاع باشد ... من می دانم که شب پیش تو از دست کسانی که آزارت داده و ستمت کرده اند می نالیدی. بگو ببینم مالیات بر تشییع مرده که من اطلاعی از آن ندارم چیست؟ چماق دار که از دست او می نالیدی کیست؟
زن که از رفتار مهرآمیز شاه جرئت یافته بود بی آن که تأملی بکند در جواب شاه آنچه می دانست به شرح بازگفت. شاه با تعجب و حیرت فراوان و دقت بسیار به گفته های او گوش داد.
چون بیوه زن گفتنی ها را گفت ایندرارایا از او پرسید: آیا جز این مورد که گفتی در مورد دیگری هم به ملت ستم می رود؟
بیوه زن بیدادگری ها و ستم هایی را که به مردم می رفت و شاه از آنها خبر نداشت شرح داد.
هنگای که شاه بیوه زن را ترک می گفت به او چنین گفت: از تو سپاس گزارم که مرا از ستم هایی که بر مردم می رود آگاه کردی. قول می دهم که ریشه ی بیدادگری ها را به زودی از بیخ و بن براندازم.
***
نومیدی عجیب شب و پریشانی روز ایندرارای را به گرفتن تصمیمی قاطع برانگیخت. فرمان داد تا به همه ی اداره های دربار و اداره های دولتی اطلاع دهند که شاه رشته ی امور را خود به دست گرفته است و برای تغییر و اصلاح طرز حکومت فرمان های روشنی خواهد داد که همه باید آنها را انجام دهند و هرکس در انجام دادن آنها کوچک ترین سرپیچی و غفلتی بکند، در هر شغل و مقامی باشد، بی درنگ از کار برکنار خواهد شد. و نافرمان و سرکش به سخت ترین طرزی کیفر خواهد یافت و حتی به زندان دایم و مرگ محکوم خواهد شد.
همه ی ستمگران و بهره کشان و بیدادگران بی آن که بدانند این ضربت از کجا بر سر آنان فرود آمده خود را در معرض خطر یافتند و به وحشت و هراس افتادند، همه ی مأموران و متصدیان امور دریافتند که باید از این پس گوش به فرمان شاه باشند و در اجرای فرمان های او کوچک ترین غفلت و اهمالی ننمایند.
آن گاه شاه فرمان داد تا وزیران موقتاً در خانه ی خود زندانی شوند. این فرمان چندان هم سبب ناراحتی آنان نبود، زیرا با ثروت های هنگفتی که از غارت ملت و خزانه ی دولت به چنگ آورده بودند خانه ها و کاخ هایی بزرگ در میان باغ هایی پهناور برای خود ساخته بودند. با این همه آنان نیز از آنچه بر سرشان آمده بود گیج بودند و از نگرانی و دلهره رنج می بردند.
شاه چماق دار را هم فراموش نکرد فرمان داد تا هر چه زودتر آن مرد را پیدا کنند و پیش او بیاورند.
چماق دار از مأمور شاه خواست که لحظه ای چند با وی خلوت کند و چون چنین اجازه ای یافت و گفت: بسیار خشنود و مفتخرم که به حضور شاه بار می یابم. بار یافتن به پیشگاه شاه بزرگ ترین هدف زندگی من بود زیرا می خواستم رازهای بزرگی را با او در میان نهم، لیکن بیم آن دارم که در کاخ شاهی نتوانم آنچه در دل دارم آزادانه و بی پروا به شاه بگویم. چه شود که شاه قدم رنجه فرمایند و به خانه ی یکی از افراد حقیر ملت خود بیایند و بدین گونه او را سربلند و غرق افتخار و شرف کنند.
ایندرارایا که این تقاضا را بسیار جالب یافته بود به خانه ی مرد چماق دار رفت و او آنچه بر سرش رفته بود از داستان آوردن هفت خیار به شهر برای فروش در بازار تا موفق نشدنش به دیدار شاه و راه نمایی مأمور وصول عوارض برای ایجاد سروصدا و متوجه کردن شاه به طور مشروح به شاه حکایت کرد. آن گاه گفت که شاه باید بی درنگ به بررسی وضع کشور و ادارات دولتی بپردازد و کسانی را که به دادخواهی به درگاه او روی می آورند به حضور پذیرد و دادشان را بدهد. بزهکاران را به کیفر رساند و ستم دیدگان را از جور و ستم برهاند و به جبران ناروایی ها و ستم هایی که بر مردمان ساده رفته است بکوشد.
ایندرارایا رأی او را به کار بست و بار عام داد.
نخستین کسانی که به دادخواهی پیش شاه آمدند همسایگان بیوه زن فرزند مرده بودند زیرا بیوه زن آنان را به نیک خواهی و مهربانی و خوش رفتاری شاه مطمئن ساخته بود. سپس دوستان و آشنایان همسایگان بیوه زن، سپس همسایگان آنان به حضور شاه آمدند و دادخواهی کردند. به زودی همه اطلاع یافتند که می توان به آسانی به حضور شاه بار یافت و از او دادخواهی کرد.
ایندرارایا پس از بازرسی ها و بازجویی ها بسیار دریافت که شکایت مردمان وارد بوده است پس فرمان داد وزیران و صاحبان مشاغل بزرگ و همه ی کسانی که در انجام دادن وظایف خود کوتاهی نموده بودند به زندان افکنده شوند و دارایی آنان به سود مردم ضبط شود.
ایندرارایا همه ی مالیات های غلط و غیرمنطقی را لغو کرد آن گاه از خود پرسید: چه کسی را به نخست وزیری برگزینم؟ و با خود اندیشید: چرا مرد چماق دار را به این سمت برنگزینم؟ مگر او هوش و درایت و پشتکار بسیار و خاصه عقیده و ایمانی تزلزل ناپذیر به پاکی اندیشه و نیک خواهی شاه و پیروزی نهایی داد بر بیداد از خود نشان نداده است؟
چماق دار مقامی را که شاه به او تفویض کرد پذیرفت و چون تصمیم داشت که زندگی ساده ی باغبانی و دهقانی خود را از سر گیرد از همه ی دارایی و املاک خود، که از راه زور و بیداد به دست آورده بود چشم پوشید و چون نمی توانست آنچه از مردم گرفته بود به آنان بازگرداند، زیرا عده ی آنان چندان زیاد بود که نمی توانست حق هر کس را به خود او باز دهد، بهتر آن دید که آنها را در ساختن بیمارستان ها و پرستشگاه ها و آموزشگاه ها و چشمه ها و حمام ها و کاروان سراها و نوان خانه های عمومی به خرج برساند.
ملت به خوش بختی و بهروزی واقعی رسید و این بهروزی و آسایش تا روزی که ایندرارایا بر تخت سلطنت و چماق دار بر کرسی صدارت نشسته بودند ادامه داشت.

پی نوشت ها:

1. Mahdapora
2. Indraraya
3. هندوان بزرگ ترین بدبختی های خود را کیفر گناهانی می دانند که در یکی از زندگی های پیشین خود مرتکب شده ‎اند.

منبع مقاله :
فوژر، روبر؛ (1383)، داستان های هندی، ترجمه اردشیر نیکپور، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ سوم

 




منبع :

تبلیغات