شکل های زندگی -آکا

آکاایران: سرویس هنر آکا ایران به نقل از تبیان؛ بخش شعرو ادبیات:

  • تعداد بازدید :
  • 26
  • پنج شنبه 24/10/1394
  • تاریخ :

 درباره حسین سناپور و داستان هایش.

به گزارش آکاایران: بخش شعر و ادبیات آکا ایران

,زندگی,[categoriy]

آکاایران: شکل های زندگی

«خیابان شلوغ است با آدم های پرمشغله مثل من»١بعضی از مهم ترین شخصیت های داستانی حسین سناپور را «آدم های بی کار اما پرمشغله» تشکیل می دهند؛ مثل حسام راوی داستان «دود» که اگرچه بی کار اما بسیار پرمشغله است. آن قدر پرمشغله که نمی داند با این همه کار چه کند...» . من که نمی دانم سراغ لادن بروم یا رئیس، یا به محل کار مهتاب، یک خرده دیر کنم باید بروم دادگستری»٢ همین بی کاری اما پرمشغله بودن را در دیگر داستان سناپور، «لب بر تیغ»، می بینیم: آدم های این داستان نیز بسیار پرمشغله اند. آنها کار ثابتی ندارند، اگر هم دارند برای ردگم کردن است؛ چون مشغله شان چیز دیگر است، مثل امیر و گروهش در همین رمان که اگرچه امیر صاحب نمایشگاه است اما این ظاهر قضیه است، مشغله اش چیز دیگری است. همین مضمون بی کاری اما پرمشغلگی را سناپور از منظری دیگر در رمان «ویران می آیی» پی می گیرد. فردوس شخصیت اصلی رمان به رغم داشتن اسم های مختلف اسمی ندارد:
«اسم من روزبه است می توانی تو هم اسم ات را بگویی؟
خودت بگو
یعنی چه؟ اسم تو را من بگویم؟ یعنی حدس بزنم؟
نه بگو چی باشد؟»٣
فردوس نمی خواهد روزبه اسمش را حدس بزند، اصلا اسمی ندارد که روزبه آن را حدس بزند بلکه می خواهد روزبه برایش اسمی انتخاب کند تا در پی آن هویت تازه ای در شهر پیدا کند. شهر در داستان های سناپور نه یک طرف بلکه طرف اصلی ماجراست. اگر شهر آن هم شهری با پیچیدگی تهران وجود نمی داشت سناپور چیزی برای نوشتن نداشت. شهر، فردوس را از انزوا خارج می کند و به خیابان ها، میدان ها، خانه ها و محله های خود می کشاند و نقشی تازه به او می دهد آن گاه او را با مشغله ای - خواسته یا نخواسته - به سمت خود می کشاند و در خود جذب می کند، بی آنکه آب از آب تکان بخورد. سناپور فرمالیسم شهر را دریافته، در شهر فرمالیسم بیداد می کند بدین معنا که «هویت» تعین پیدا نمی کند و در پس فرم و ظاهر ماجرا آدمی - ماهیت آدمی- به نقطه ای ثابت فیکس نمی شود. تغییر در شهر - در سبک و فرم زندگی- شتابان است و در پی آن رابطه ها و مناسبات نو به نو در هم تنیده می شود و هویت های متنوع شکل می گیرد، اما هیچ هویتی ثابت نمی ماند. تنها کافی است روزبه برای فردوس اسمی انتخاب کند تا در پی آن هویت تازه پا بگیرد. عنوان این فصل از کتاب بسیار بامسما است: «یک اسم برام پیدا کن».
«آدم بی کار اما پرمشغله» را شهر به وجود می آورد. ظهور شهر را به یک معنا باید تحولی اساسی در جامعه بشری در نظر گرفت. تحولی که منجر به ظهور انسانی متفاوت می شود. انسانی که در بطن خیابان ها و محله های شهر زاده می شود و هویتش با هویت شهر که در کوران تخریب و سازندگی قرار دارد میزان می شود. این گونه می شود که پروسه تخریب و سازندگی دیگر تنها به ساختمان ها، محله ها و خانه های شهر محدود نمی شود بلکه این پروسه روح و روان انسان شهری را شخم می زند. سناپور در رمان هایش و به خصوص در رمان «دود» به شکل کاملا رئالیستی پروسه کاملا ملموس «شخم زدن روح» را تا انتها پی می گیرد.
اما این ظاهر قضیه است. به نظر می رسد در عین شباهت ظاهری که در وهله اول به چشم می خورد تفاوتی اساسی میان این دو هنرمند وجود داشته باشد. این تفاوت به مقوله شهر پیوند می خورد بنابراین باید در مقوله شهر تأملی جدی تر کرد.

ادبیاتی که در شهر اتفاق می افتد

شباهتی آشکار میان داستان های سناپور با فیلم های مسعود کیمیایی وجود دارد، هم به لحاظ پرحادثه بودن صحنه ها و هم به لحاظ آن که عمدتا مکان های شهر محل وقوع اتفاقاتی است که خواننده و بیننده را تا آخر با خود همراه می کند. این شباهت به خصوص در رمان های اخیر سناپور مثل «لب بر تیغ» و «دود» بیشتر به چشم می آید

اکنون لازم است تعریفی ولو کلی از شهر ارائه شود تا تمایزی دقیق تر میان ادبیاتی که در شهر اتفاق می افتد با ادبیاتی که در آن شهر یک طرف ماجراست به وجود آید. آنچه شهر را از یک مکان صرفا بزرگ تر با اتوبان ها، خیابان ها، میدان ها و محله های گوناگون متمایز می کند آن است که در شهر نوعی تقدم و برتری امر اقتصادی و همین طور تقدم امر سیاسی بر سایر امور وجود دارد. این موضوع شهر را دستخوش تغییرات و تأثیرات متناوب و دائم می کند و آنجا را نسبت به سایر جاها، سیال تر، پیچیده تر و پیش بینی ناپذیرتر می کند. هنگامی که از سیال بودن شهر صحبت می کنیم درواقع بر تغییرات مداوم و عدم تعین شهر تأکید می کنیم. اما این هنوز همه ماجرا نیست. تقدم امر سیاسی و امر اقتصادی در شهر به تولید اجتماعی فضاهای شهری منتهی می شود. لازمه تقدم امر اقتصادی و امر سیاسی تولید مدام است. این تولید در پی تطابق کامل این دو امر بر یکدیگر منتهی به تولید اجتماعی فضاهای شهری می شود. «مکان» در این رابطه اهمیت پیدا می کند و بر سایر چیزها و مؤلفه ها تقدم پیدا می کند. این مکان ها شامل خیابان ها، میدان ها، مجتمع ها، برج ها، پاساژها، نمایشگاه ها و لابی های سیالی است که در بطن شهر واقع اند. تولید مداوم و بی وقفه فضاهای شهری تولیدات دیگری نیز دارد و آن تولید آدم های سرگشته و معلق است. نمایشی را فرض کنید که آدم ها مشغول تماشای آن هستند. به تدریج با آن مأنوس می شوند، کم کم فکر می کنند حتی می توانند بر صحنه نمایش تأثیر بگذارند اما به ناگاه صحنه عوض می شود و این روند تغییر، بی وقفه ادامه می یابد. اولویت امر سیاسی و امر اقتصادی بر سایر امور، چنین ایجاب می کند که صحنه پی درپی تغییر کند. با تغییر مداوم صحنه و به عبارتی با تغییر فضاهای اجتماعی آنچه بر تماشاگر صحنه می گذرد چیزی نیست جز سرگیجه و پریشانی که در پی این تغییرات پیاپی حاصل می آید. آدمی خود را گرفتار این موقعیت های ناخواسته می بیند، به تدریج حتی «خود» در نمی یابد که کدام پرده از نمایش برایش اهمیت دارد و کدام واقعی تر است. نمونه بارز این سرگشتگی و تغییر مدام و به یک تعبیر، پرمشغلگی را در حسام رمان دود مشاهده می کنیم. سناپور در این رمان حسام را در قالب یک روان پریش به نمایش می گذارد. او این روان پریشی را محصول تنش های شهر و همین طور نشئت گرفته از تغییرات پی درپی فضا های اجتماعی در نظر می گیرد: حسام از همسرش، مهتاب، جدا شده، یک دختر دارد و تنها می تواند هفته ای یک بار او را ببیند، بیکار است، پول ندارد و حتی جایی مناسب برای زندگی کردن. دوست سابقش، لادن، خودکشی کرده. با زری آشنایی دارد اما نمی داند با او چه کند؟ آیا ازدواج کند؟ او مستأصل است. از فرط استیصال به تصادف چاقویی می خرد اما ممکن هم بود که آن را نمی خرید. برخلاف قهرمان های کیمیایی حسام قصدی قبلی برای عمل کردن ندارد: «پیدا شدن این بساط همین جا همین حالا سر راهم نشانه است؟ تصادف است؟ نشانه هم می توانست باشد اعتقاد اگر پشتش بود، بعدش است که آدم دنبال نشانه است بداند چه کار می خواهد بکند و نشانه بخواهد بعدش می رود به اش عمل می کند من که... می خواهم کاری بکنم فقط.»٤ حسام «می خواهد کاری بکند فقط» اما خودش هم نمی داند چه کاری می خواهد بکند. ممکن است کاری بکند و یا نکند. تصادف تصمیم گیرنده است. انتقامی هم که در آخر می گیرد - باز هم برخلاف انتقامی که آدم های کیمیایی می گیرند -کاریکاتوری از انتقام است. واقعیت آن است که شهر او را ناکار کرده است. به نظر سناپور شهر به مثابه ساختاری است که تأثیرگذارتر از آدم ها عمل می کند.*
«دود» اسمی است که سناپور برای یکی از مهم ترین رمان هایش انتخاب کرده. در این رمان حسام به خوبی متوجه اعتبار و کارکرد خدشه ناپذیر پول در زندگی اش می شود. او موقعی که دم و دستگاه شرکت مظفر را می بیند یاد جمله مارکس می افتد. آن را آنطور که می خواهد تعبیر می کند. «... پول هر کلفتی را نازک و هر سختی ای را نرم، سخت ترین و استوارترین ها را هم دود می کند. مارکس باید حرفش را این طور درست می کرد با دود اما کاری نمی تواند بکند.»٥ حاشیه ای که حسام بر جمله مارکس می آورد مضمون رمان های شهری سناپور است«با دود نمی شود کاری کرد.» منظور حسام آن است که دیگر چیزی تعین ندارد. صحنه ای نیست که بشود به آن دل بست. همه چیز حتی سخت ترین و استوارترین چیزها نیز به طرفه العینی دود می شوند و به آسمان می روند. تنها دود است که می ماند، با آن اما کاری نمی توان کرد.

پی نوشت ها:
*خیابان ها، میدان ها، محله ها و مکان هایی که سناپور از آنها در رمان های خود نام می برد واقعی اند، وجود داشته اند و گاه تاریخی در پشت سر آنها نهفته شده، اما سناپور در توصیف آنها صرفا نشانی نمی دهد. با توصیفی که او از آن جاها می کند فی الواقع روح و فضای آن جاها را تشریح می کند. ساختمان ها، آدم  ها، روابط میان آنها و همین طور ترکیب آنها؛ مثل موقعی که از خیابان سعدی و لاله زار می گوید و از خیابان بهار، محله ارمنی نشین پشت امجدیه ... و یا توصیف دقیقی که از ایستگاه مترو می کند. او به مکان ها روح می دهد.

١، ٢، ٤، ٥ دود، حسین سناپور
٣ ویران می آیی، حسین سناپور


,زندگی,[categoriy]
,زندگی,[categoriy]

حرکت روی لبه ی تیغ

,زندگی,[categoriy]

با گارد باز / داستانی از حسین سناپور

,زندگی,[categoriy]

داستان هایی با گارد باز

,زندگی,[categoriy]

ادبیات و ایدئولوژی

"); $("div[id=" + MessageType + "]").slideDown(500).delay(3000).slideUp(500); } }); function Clickheretoprint() { var s = "MainComponents/printpage.htm"; s = "/" + s + ""; window.open(s, "", "Width=700,xheight=600,ScrollBars=1, resizable =0"); } function SendToWall() { var type = "1"; var id = ""; id = "308959"; if (id == "") id = "308959"; $.ajax({ type: "POST", url: "/webservices/Socialnetwork_v2/Service.asmx/SendToWall", data: "{ ID:" + id + ", Type:" + type + "}", contentType: "application/json; charset=utf-8", dataType: "json", success: function (recdata) { var i = recdata.d; if (i == -1) ShowMessage("warning", "لطفاً ابتدا در سیستم شناسایی شوید."); else if (i == -2) ShowMessage("success", "شما عضو شبکه اجتماعی تبیان نمی باشید."); else if (i >= 0) ShowMessage("success", "ارسال به شبکه اجتماعی تبیان با موفقیت انجام شد."); }, error: AjaxFailed }); function AjaxFailed(result) { ShowMessage("error", "برای ارسال لطفا ابتدا به شبکه اجتماعی تبیان بپیوندید."); } function ShowMessage(MessageType, MessageText) { var w = ($(window).xwidt() / 2) - 200; $("body").append("
" + MessageText + "
"); $("div[id=" + MessageType + "]").slideDown(500).delay(3000).slideUp(500); } }


منبع :

  • اشتراک
  • گزارش تخلف
  • 0 محبوب

اخبار اکاایران