کنایه ی مرگ

در این مقاله از سایت آکاایران مطلبی در مورد کنایه ی مرگ ارائه شده است ، همچنین برای مشاهده مقالات بیشتر در دسته
Notice: Undefined index: menuname in /home/akairan/domains/akairan.com/public_html/maghalat-honar/includes/content.php on line 293
از سایت مقالات هنر آکاایران مقالات بیشتری را مشاهده نمایید

آکاایران: سرویس اندیشه آکا ایران؛ بخش شعر و ادبیات:

کنایه ی مرگ
,کنایه,[categoriy]

آکاایران: کنایه ی مرگ


 

 

نویسنده: یاسوهیرو اوگاوا: (1)
مترجم: آتوسا راستی



 

به گزارش آکاایران: هملت و دیدگاه گروتسک

تراژدی در بُعد دیر پای خود حکم مابعدالطبیعه ی مرگ را دارد. مرگی که به عنوان بُعدی جاودانی، سکوت یا بهتر بگوییم یک راز و معما نگریسته می شود. «عبور از طبیعت و رسیدن به ابدیت» «و باقی سکوت است» (2)
«این جملات به یاد ماندنی، از نمایشنامه ی هملت، پذیرش تسلیم آمیزِ شرایط انسانی یعنی مرگ است که ما را به ادراک ارتباط تراژدی با مرگ، این معمای نهایی، سوق می دهد. اما این پذیرش فلسفی پس از تجربه کردن این درد بزرگ روی می دهد و شاید بتوان از واژه ی اتخاذ شده توسط یک مرگ شناس معروف در این جا استفاده کرد و درد این جهانی و دنیوی را برای این منظور به کار گرفت. این رنج همراه با ترسی دهشتناک و تکان دهنده تجربه می شود و در سخن می توان گفت نوعی حس فقدان درد و بی دردی است. شیوه ای که هملت این درام دردناک را به نمایش می گذارد، بسیار جالب توجه است.
موضوع هملت مرگ است. مرگ در هیچ کدام از تراژدی های دیگر شکسپیر به این شدت و وضوح به چشم نمی خورد. اما ویژه بودن این نمایشنامه در رابطه با تم داستانی، چندان ریشه در دیدگاه مرتبط با واقعیت عجیب و متحول کننده ی مردن ندارد، بلکه روند فکری آن از وحشت آنچه که پس از مرگ روی می دهد، نشئت می گیرد و این سرنوشت نه تنها شامل روح و مقصد آن است، بلکه نگران جسم نیز هست. نگرانی در مورد سرنوشت جسم پس از دفن شدن و وارد شدن به جهان مرگ، یک وسوسه ی ذهنی آزار دهنده را با تصویر دگرگون شدن آن به چیزی نفرت انگیز، متعفن و پست ایجاد می کند.
هملت پولونیوس مرده را در رنج از سرنوشتی رسوا و پست به تصویر می کشد و بنابر تصورات عجیب و جالب توجه او، پولونیوس اکنون در حال صرف شام است. (البته نه در جایی که او خود می خورد، بلکه در حال خورده شدن است و مجموعه ای از کرم های زیرک او را می خورند). از نظر او جسد لرد پولونیوس طعمه ی کرم هایی حیله گر و بدکاره شده است. چنان چه با منطق صرف به این موضوعات دقت کنیم، می توان گفت این تفاسیر نمونه ای از عدالت کیفری است که از مرزهای رایج عبور کرده و در تطابق با مکتب ماکیاولی، پولونیوس را به مجازات می رساند. (آیا این صحنه ما را به یاد صحنه ی مضروب شدن ژولیوس سزار نمی اندازد که این نقشه به دست گروهی سیاستمدار به رهبری بروتوس عملی شده بود؟ در هملت، که می توان آن را جایگزین ژولیوس سزار دانست، این دو همیشه هم بازی یک دیگر بوده اند و متوجه می شویم که این دو شباهتی بسیار با یک دیگر دارند و سزار نیز به دست بروتوس به قتل می رسد. می توان گفت شخصیت ژولیوس - پولونیوس مورد حمله ی گروهی مردان پوسیده فکر سیاسی قرار گرفته است.) البته این شرایط رقت انگیز تنها از آنِ پولونیوس نیست، بلکه هملت نگاهی عمومی بر این امر دارد: کرم، از لحاظ خوراک تنها امپراطور دنیاست، ما تمام موجودات را فربه می کنیم که ما را فربه سازند و وقتی خود، فربه شدیم، خوراک کرم می شویم.
منظور او در این جا این است که با خوردن دیگر موجودات زنده، خود را فربه می کنیم اما نهایتاً همه ی ما طعمه ی کرم های زیر خاک هستیم و تا آنجا که مربوط به تغذیه می شود، «کرم هایی که تو را خواهند خورد.» در عین حال با توجه به تم هملت، نمی توان این سلطه ی مطلق را پیروز نهایی این میدان دانست و آن کرم توسط ماهی ای خورده می شود که هملت به خوبی از این چرخه آگاهی دارد و نظر خود را این گونه به آن ها ابلاغ می کند: انسان می تواند به وسیله ی کرمی که پادشاهی را خورده، ماهی بگیرد و از آن ماهی که کرم را خورده، خودش بخورد.
شاه کلادیوس (3) کندذهن و در عین حال زیرک، که تمام این کنایه های هملت به او باز می گردد، گیج و مبهوت شده و می پرسد: «منظور تو از این جملات چیست؟» اما آیا به راستی درک مفهوم این اظهارات این قدر سخت است؟ در واقع معنای آن برای ما کاملاً روشن است. بگذارید لحظه ای پادشاه را از این جمله حذف کنیم و یک انسان را جایگزین آن سازیم. در نتیجه، این وضعیت به طور کامل برای ما روشن می شود که کرم های انسان خوار توسط ماهی خورده می شوند و خود ماهی نیز توسط انسان ها خورده می شود. در نمایشنامه های شکسپیر و دیگر نمایشنامه های آن زمان (دوره ی ملکه الیزابت)، کرم ها اجساد مردگان را می خوردند. در هر حال در نمایشنامه ی هملت این عمل خوردن در این جا متوقف نمی شود، بلکه بی وقفه ادامه می یابد و شکل دهنده ی چیزی شبیه به یک چرخه ی باطل است.
توجه داشته باشید که این معادله چه حالتی به خود می گیرد؟ فردی که آغاز کننده ی این حرکت شرورانه است، در نهایت توسط انسان هایی که ماهی را می خورند، بلعیده می شود و در این فرایند گوشت خواری؛ اولین فرد در آخرین تجزیه قرار می گیرد و بخشی از جسم دیگر مردان می شود. پس شاید بتوان گفت درگیر نوعی آدم خواری به واسطه ی تقدیر می شویم. اگر منظره ی جسد فردی که توسط کرم ها خورده می شود، به تنهایی باید برانگیزاننده ی احساس گروتسک در ذهن تماشاچی شود، احساسات موهوم و ترسناکی که توسط فانتزی هملت از این وضعیت آدم خواری ارائه می شود، باید تأثیری شدیدتر داشته باشد.
این شرایط خیالی به توطئه و خیانت علیه مقام پادشاهی اشاره ای ضمنی دارد و این امر به خصوص هنگامی شاخص تر می شود که جملات هملت را با سبک عبارت پردازی خود او تفسیر کنیم؛ زیرا نه تنها انسان های معمولی بلکه حتی یک پادشاه نیز سوژه ی این چرخه ی غارتگرانه قرار می گیرد. خصوصاً که در این جا هملت به یک پادشاه اشاره کرده است. او بی وقفه از نام پادشاه استفاده می کند و در حالی که رو به روی پادشاه کلادیوس قرار گرفته، می گوید: «پادشاه فربهی چون تو و گدایی لاغر و نزار، شاید با هم متفاوت باشید، اما تنها تبدیل به دو وعده غذا بر روی یک میز خواهید شد و پایان زندگی همین است.»

در نهایت منظور هملت آشکار می شود و آن چه که در تمام این مدت مقصود او بوده، در کلام خودش به چشم می خورد: «منظور من چیزی نیست به جز نشان دادن به تو (کلادیوس) که چگونه پادشاهی چون تو ممکن است وارد شکم گدایی ناچیز شود.» گفتار هملت به گونه ای خطرناک متهم می کند. حتی یک پادشاه نیز نسبت به تهاجمی وحشیانه آسیب پذیر است و ممکن است مجبور شود تمام این مسیر دردناک را طی کند و از سروری به فقر برسد، یعنی خوراک یک فقیر شود.

این مسافرت شاهانه، با توجه به شرایط و شکوه و جلالش، در انتها خود تبدیل به توقفی بی شکوه می شود. چیزی که به گونه ای غیر قابل تصور پست و خوار کننده است. دیدگاه هملت به گونه ای تاج و تخت را به زوال می کشد؛ چرا که خود اصالتاً یک آزادی خواه است و هم چنین اشاره بر این مفهوم دارد که مرگ تمام انسان ها را با یک دیگر یکسان می کند و شاید بهتر باشد که بگوییم مرگ یک لحظه ی جادویی ایجاد می کند و جهان واژگون می شود و آن دسته که مقامات بالایی داشته اند، زبون و پست می شوند و تمام این ها با فرایند ساده ی خوردن ماهی، که بخشی از یک پادشاه را در خود دارد، توسط یک گدا انجام می گیرد و بدین شکل پادشاه مقهور او می شود و او بسیار برتر از این ماهی - پادشاه است.
چکیده ی کلام این که، کرم های انسان خوار توسط ماهی ها خورده می شوند که خود دوباره توسط انسان ها خورده می شوند... و این چرخه از ازلیت تا ابدیت ادامه دارد. استعاره ی این انتقالاتِ مدوّر سرچشمه در عادات تفکر کنجکاوانه ی ویژه و حتی می توان گفت آسیب شناختی قهرمان ما دارد و این عامل عمده ای است که این نمایش را کاملاً از دیگر تراژدی های شکسپیر متمایز می کند.
هملت دورنمایی خاص را به تصویر می کشد که در آن، مرگ به عنوان تجزیه شدن بدن و تغذیه ی کرم های زیر خاک از آن نموده پیدا می کند.
در نتیجه با توجه به این سیستم طبیعی اما کریه، چرخه ی شکار و شکارچی بین انسان ها، کرم ها و ماهیان تداوم می یابد که نتیجه ی نهایی آن همنوع خواری یا آدم خواری است. موضوع این «تغذیه ی همنوع از تعفن و فساد جسم» را می توان به بهترین وجه به عنوان «گروتسک خارج از منطق» نامید. دیگر بُعد غیر منتظره ی حسن گروتسک هنگامی مطرح می شود که این کرم های انسان خوار و مرتبط با آن دسته در نظر گرفته می شوند که در نور آفتاب، یک سگ مرده را تجزیه می کنند. هملت به طور ناگهانی برای اولین بار این مسئله را بازگو می کند:
هملت: خورشید کرم ها را بر روی یک سگ مرده می پروراند، چه خوب در خاک غلتیده است. آیا تو را دختری است؟
پولونیوس: بله سرورم.
هملت: به او اجازه بدده در زیر نور آفتاب قدم بزند. باروری یک نعمت است، اما از آن جا که ممکن است دختر تو نیز آبستن شود، دوست من مراقب او باش.
در یک خطابه ی نامربوط و نمادین، که ممکن است شبیه به بخشی از یک شعر ماورایی باشد، نیرویی فوق العاده شکل می گیرد که اوفیلیا (4) را تشبیه به سگی مرده می کند که کرم ها روی آن زاد و ولد می کنند.
اوفیلیا نیز، مانند یک سگ مرده یا جسدی غلتیده در خاک، درگیر این باروری خواهد شد. او انسان هایی را به دنیا خواهد آورد که هنگام مرگ تبدیل به غذایی برای کرم های خاکی می شوند (در نسخه ی سینمایی روسی هملت و ترجمه ی ادبی ژاپنی آن، این اثر صورتی تازه به خود می گیرد و اوفیلیا باردار است). منشأ غایی این باروری را می توان در خورشید جست و جو کرد و بدین شکل معنایی بسیار دور از برکت و نعمت دارد: باروری در بطن خود مرگ را به دنبال دارد و به واسطه ی کرم های خاکی که خورشید عامل زاینده ی آن هاست. فرایند انسان خواری و تجزیه ی جنازه ی رو به زوال او انجام می گیرد.
آیا باروری خود تباهی و فساد نیست؟ خورشید خود عامل قدرت مند تباهی است. در این جا به یاد جواب تندخویانه ی هملت به کلادیوس می افتیم: «من بسیار زیر نور خورشید بوده ام.» باید توجه داشت که کلادیوس، به عنوان پادشاه، در انگلستان دوره ی رنسانس، می تواند به عنوان هیئت خورشید برای زمین مجسم شود و جذبه و شکوه سلطنت، که در آن زمان اگر بتوان تصور کرد بخشی از ایدئولو ژی رایج بوده است، گلایه های هملت را به شدت جسورانه و خطرناک می نمایاند.
از طریق هملت و به نیابت از طرف او، جهانی بی وفا را می بینیم که در آن تباهی و فساد غیر قابل ریشه کن شدن در فطرت زندگی قرار دارد و جهان آبستن تفکرات ناپاک و شرورانه ی شکل گرفته بر اساس این نوع زندگی است. با چنین پیوستگی هم چنین دیالوگ غیر عادی دیگری را به یاد می آوریم که چندین خطر قبل از گفت وگو در باره ی کرم های خاکی که در آفتاب پرورش می یابند، انجام گرفته است و به نوعی پولونیوس را مزورانه استهزاء می کند. او از هملت می پرسد: «سرورم آیا مرا می شناسید؟» هملت بی درنگ پاسخ می دهد: «خیلی خوب تو را می شناسم. تو یک ماهی فروش هستی.»
با توجه به ارزش لغوی، این پاسخ متحیر کننده انعکاسی غریب ایجاد می‎کند (5) این لطیفه های مخوف راجع به کرم ها پیش درآمد صحنه ی گورستان است، جایی که هملت از گورکن راجع به مدت زمانی می پرسد که پس از به خاک سپرده شدن طول می کشد تا فرد از میان برود. کنجکاوی او، راجع به سرعت به زوال رفتن اجساد، خود به اندازه ی کافی مشخصه ای ویژه به شمار می رود و اطلاعاتی که به دست می آورد زننده و کمی مضحک است: «اگر قبل از مردن نپوسیده باشد، ممکن است هشت یا نه سال زمان نیاز داشته باشد. (چون این روزها بسیار اجساد سفلیسی داشتیم که به سختی می توان آن ها را دفن کرد). یک دباغ به نه سال زمان نیاز دارد بدین جهت که پوستش در شغل خودش آن قدر دباغی شده که نمی گذارد، مدت ها رطوبت به آن نفوذ کند. رطوبت هم بدترین چیز برای فاسد کردن اجساد است.»
این نظریات آمیخته با همان فساد و زوال پذیری است که آغاز کننده ی اکولوژی پیچیده و تصویر تلخ و گزنده ی چرخه ی انسان - کرم - ماهی - انسان است. اما مسئله ی ترسناک تر خیرگی جمجمه ای است که هملت با عمیق شدن در آن به بیهودگی تمام پوچی های جهان می نگرد ترسناک بودن جمجمه که آخرین نقاب انسانیت را بر می افکند و تنها پوزخندی همیشگی از مرگ را به نمایش می گذارد، بسیار مبهوت کننده است.
مرگی که جمجمه ی مرده نشانی از آن است، خود مهیب و وحشت آور است.
نظریه ی «ماتئو وینستون» (6) راجع به مرگ در مباحثه درباره ی طنز سیاه بسیار خلاقانه است. «مرگ آخرین جدایی بین بدن و روح است. از هم گسستن نهایی که در عدم تجانسی خشونت بار نهفته و اغلب در بُعد فیزیکی یعنی جسد جلوه می یابد و انسان تبدیل به شیء می شود.»
جمجمه نقطه ی کانونی جسد است که خود محصول تعلیق به امر محال است و ثبات مرگبار آن در اتوماتیسم برگسون در باره ی کمدی شرکت می یابد. نگاه خیره ی جمجمه به طرز ترسناکی زننده است و در عین حال افسونی اجتناب ناپذیر دارد و ممکن است به گونه ای ناگفتنی غرق در این منظره ی پر معنا و بیان کننده شویم. ثبات بصری آن ممکن است ما را به این فکر وادارد که آیا زندگی خود لطیفه ی مدفون مرگ نیست؟ و از آنجا که در خود شواهد کنایی و بارزی نهفته است، جمجمه به عنوان یک تذکر شوم و ظالمانه در باره ی پایان یافتن تمام تلاش و کوشش های انسانی عمل می کند. شهودی دردناک و رنج آور ما را فرا می گیرد که آیا مرگ یک کمدی بی تناسب و گروتسک است یا آن چیزی است که ماتیو وینستون آن را طنز سیاهی می نامد که بر جهان بشر حکومت کرده و در نهایت به پوچی نیشخند یک جمجمه می انجامد؟
جمجمه نمایانگر وهمی غریب است که به طور فرضی از نیشخند آن سرچشمه گرفته و بالاجبار در بند این نوع خنده ی خاص است که تبدیل به تنها صفت و کنایه اش شده است. جمجمه بخشی از فردی است که اکنون مرده و بی جان است، اما این آیتم بدون حیات و غریزه ی انسانی، علی رغم این ویژگی ها، کنایه ای از زندگی دارد و این قیافه ی شبه انسانی پوزخندی را به نمایش می گذارد. ممکن است گروتسک در این ناهم خوانی موجود باشد. برای مدون کردن این فرضیه ، می توان تصویر یک شیء بی جان را در نظر گرفت که کم کم به یک مرد یا زن شبیه می شود یا بر عکس حالتی از گروتسک را نمودار می کند و نشان دهنده ی گروه معکوسی از چیزهای ناهم خوان است که در یک دسته بندی نمی گنجد.
جمجمه نوعی نماد گروتسک را از خود تراوش می کند، زیرا این بخش بی جان خیالی از یک قسمت انسان گونه را به یاد می آورد. این پیچیدگی کاملاً قابل لمس است و در طرز شکل گیری آن وجود دارد. نمی توان گفت الزاماً و در نفس خود یک قابل مرده است، زیرا اصالتاً انسانی بوده که در هیئت فیزیکی خود زندگی می کرده و این انسان است که اکنون تبدیل به شیئی مرده و بی جان شده است. بدین شکل این پوزخند مربوط به این انسان زنده است که ممکن است در طول زندگی خود به چیزهای بسیاری خندیده باشد. به نظر می رسد مرد گورکن نظریات خود را برای هملت بیان می کند. «این جمجمه متعلق به دلقک پادشاه، یوریک، است.» (مرد گورکن چگونه توانسته از میان تعداد بسیاری جمجمه که در حیاط کلیسا دفن شده بودند، آن را شناسایی کند اما بهتر است که از این سؤال صرف نظر کنیم).
(16- پاورقی: الکساندر در این مورد می گوید: یکی از اساسی ترین لحظه ها در نمایشنامه هنگامی است که هملت در حال بررسی جمجمه ی یوریک است و ظاهراً می پذیرد که پایان تمام آن بازی ها و شوخ طبعی ها، آخرین لطیفه ی گور یعنی مرگ است).

احتمالاً این نیشخند نشان دهنده ی رفتار ظریفانه و حرفه ای یوریک دلقک دربار است. در این حالت ممکن است دلقک پادشاه، حالتی جدی و شوخی را توأمان ارائه کند و به واقعیت پوچی اشاره دارد؛ واقعیت اخلاقیات و پوچی مقام های دنیوی و غرور. حتی می توانیم یکی از شوخی های او را متصور شویم که رو به روی شاه و درباریانش نقاب جمجمه به چهره گذاشته است. حداقل هملت می تواند چنین حالتی را متصور شود که یوریک قادر به انجام آن بود. در حالی که هملت با استهزاء با جمجمه ی یوریک سخن می گوید، آن را فشار می دهد. «اکنون به اتاق بانوی من برو و به او بگو خود را هفت قلم بیاراید تا به این صورت ظاهر شود. بگو بخندد.» اما یوریک هنوز هم با رقه های نشاط آفرین خود را به همراه دارد. با این که دیگر زنده نیست، اما هنوز هم اسباب خنده است. «مردی با بذله گویی بی نهایت و تخیلاتی عالی» از دنیا رفته و جمجمه اش نیشخندی ابدی را نشان می دهد و به نظر می رسد این نیشخند، آخرین لطیفه ی جدی اوست.

اینک متقاعد شدیم که جمجمه اولین و یکی از مهم ترین اجزای این اپیزود یاد آور مرگ است. در ارتباط با موضوع رقص مرگ، که بعداً بیش تر به آن می پردازیم، جمجمه جلوه ی رنسانسی جهان بینی قرون وسطایی است. یک نگرش کلی و ذاتی از جهان که به نوعی آن را تحقیر می کند. مواجهه ی هملت با این جمجمه، منجر به خیالاتی راجع به پوچی و بیهوده بودن آرزوهای انسانی می شود. تصورات او بدین شکل به نمایش در می آید: «اسکندر از این جهان رفت و به خاک سپرده شده. اسکندر تبدیل به خاک شد. از خاک می توان گل ساخت و با آن آیا نمی توان سوراخ بشکه ی آبجو را گرفت؟»
شیوه ای که الکساندر به یک ابزار گِلین برای مسدود کردن یک بشکه ی آبجو تنزل می یابد، بدون شک بسیار مضحک است و سزار قدرت مند نیز از چنین خفت مضحکی مستثنی نمی ماند. «قیصر قدرت مند و حاکم مرد و تبدیل به گل شد، شاید بتوان روزنه ای را با آن بست و جلو باد را گرفت. آه، این خاک که روزی جهان تحت نفوذ هیبت و قدرت او بود، اکنون باید دیواری را وصله کند تا تندباد زمستانی وارد نشود.»
این شعر مزخرف گونه ی هملت، روایت گر یک دگرگونی طنز آمیز است که قیصر دچار آن شده، اما این (قیصر) ژولیوس است یا اوکتاویوس (7) که در زندگی پس از مرگش ممکن است توفیقی نه چندان بیش تر از اسکندر کسب کرده باشد. این دو پرسوناژ بی همتا به نوعی نمایانگر دنیای کلاسیک رومیان هستند. از نظر سخن پردازی این طنز قابل مشاهده در سخن گفتن با مردگان یاد آور قلم رابله و شیوه ی ادبی درخشان او در عشق آتشین است. در این مسافرت دور، روح به جهانی دیگر می رود و قهرمان داستان با چهره های شاخص و تاریخی مواجه می شود که شرایط آن ها به گونه ای بس عجیب تنزل درجه یافته، که البته باید بسیار به جزئیات آن دقت شود.
در این سفر ساختگی خارج از جهان مادیات، که هملت خود آن را خلق کرده، با وضعیت تمسخرآمیز اسکندر و سزار، که زمانی جهان زیر قدرت آن ها بود، رو به رو می شود و این تحولِ مایه ی سرافکندگی آن ها را در بر گرفته و هملت در مورد آن ها شروع به داستان سرایی می کند و از شکوهِ زمینی آن ها سخن می گوید و البته این کار را با تحقیر و تمسخر انجام می دهد و با نمایاندن آن ها به صورت گلی که درز یک بشکه را مسدود کرده یا سوراخ دیواری را پر کرده است، تصویری بس فرومایه و خوار کننده از آن ها ارائه می دهد.
هوراشیو نیز وارد این نگرش بس فکورانه ی هملت می شود و می گوید: «در نظر گرفتن آن ها در این وضعیت چه قدر غریب است.» هملت که توسط چنین منطق شگفت انگیزی تسخیر شده، که خود را با واقعیاتی تحریک آمیز و بی ادبانه نمایان می کند، در نمایشنامه ی شکسپیر تبدیل به یک دیوانه ی واقعی شده است. پس چندان بی حساب نیز نبوده که هملت در دوران نوجوانی به یوریک به عنوان جانشینی برای پدرش نگاه می کرده و با به خاطر آوردن این نوستالژی می گوید: «او بارها مرا بر پشت خود سواری داده بود.»
قهرمان ما مرید این دلقک بوده و وابستگی بسیار زیادی به او داشته است. اما در هر حال مسئله ای در مورد یوریک وجود دارد که برای هملت تحمل ناپذیر است. هملت باید در به یاد آوری مسائل گذشته وقفه ایجاد کند زیرا یک بُعد فیزیکی وجود دارد که یوریک هنوز هم به نوعی در آن حضور دارد «افسوس یوریک بیچاره، تو گندیده ای و این بوی نفرت انگیز جمجمه ات را در بر گرفته» و جمجمه را به سرعت پس می زند و پایین می گذارد. نیروهای فساد بس نیرومند و دشوارند و موجودات مرده هیچ راهی برای فرار از این تقدیر ندارند. جمجمه ی یوریک اکنون توسط کرم ها تجزیه می شود و بویی بس ناخوشایند دارد «افسوس یوریک بیچاره». همان گونه که می بینیم این گورکن است که هملت را آگاه می کند و هویت جمجمه را، که متعلق به یوریک است، به او اعلام می کند. اما واقعاً این شخصیت عجیب کیست؟ گورکن کار خود را با فراغ بال و حتی می توان گفت با لذت انجام می دهد و بخشی از قصیده ای راجع به عشق های گذشته را زمزمه می کند که در نتیجه هملت به این فکر فرو می رود که او هیچ احساسی راجع به حرفه اش ندارد. هوراشیو (8) با هملت هم آهنگی می کند و می گوید: «عادت، کارش را برای او آسان کرده است.»
رفتار هملت همراه با طعنه و ریشخند بیش تری است. «کله ی پوک یک مرد سیاست باز، کسی که حتی می خواست خدا را گول بزند.» او در باره ی ندیمه نرمش بیش تری نشان می دهد یا در باره ی یک وکیل دادگستری، که هنگامی که زنده بود، آن قدر دوپهلو سخن می گفت و زبان بازی می کرد که سخنانش سرگیجه آور بود و در باره ی قانون همیشه مزخرف و مهمل به هم می بافت. «ماهیتش، موشکافی و حیله گری اش، حقه هایش، قانون هایش، الزامات، جریمه هایش، ضمانت ها، پس گرفتن ها، از هم جدا کردن ها و انتقال ها» تمام این واژه ها که از نظر تکنیکی شاید بی تناسب باشند، نتوانستند از مرگ جلوگیری کنند و قهرمان داستان، با استفاده از جناس، آن ها را کنار هم قرار داده و سخن می گوید. آن چه که هملت را به شگفتی وا می دارد، این است که اسکلت و جمجمه ی هر کدام از این افراد بسیار مهم مورد بدرفتاری بی رحمانه ی یک بیل کثیف متعلق به خادم کلیسا قرار می گیرد، انگار که متعلق به قابیل اند که اولین جنایت را در جهان انجام داد. مسلماً تحولی بس شگرف صورت گرفته و پس از این بررسی موشکافانه، هملت شروع به سخن گفتن با مرد گورکن می کند:
هملت: ای مرد این گور مال کیست؟
مرد: مال من است قربان.
هملت: گمان می کنم به راستی از آنِ تو باشد، چرا که در آن قرار گرفته ای.
مرد: شما بیرون از آن قرار دارید قربان، پس مال شما نیست. اما در مورد من، قرار نیست در آن آرام گیرم، اما مال من است.
هملت: تو روزگار را در آن سپری می کنی و می گویی گور از آنِ توست، اما آن مالِ مردگان است نه زندگان. پس تو دروغ می گویی.
مرد: شاید که یک دروغ زیرکانه سرورم و مزاحی با شما.
هملت: برای کدام مرد این گور را آماده می کنی؟
مرد: برای هیچ مردی قربان.
هملت: پس برای کدامین زن.
مرد: برای هیچ زنی قربان.
هملت: چه کسی قرار است در آن مدفون شود؟
مرد: از آنِ زنی شوهر نکرده است سرورم. اما اکنون مرده. باشد که خداوند او را بیامرزد.
این بازی با واژگان چیزی بیش از یک معمای نوشتاری است و آن قدر مشکل است که شاید نتوان به راحتی پیام آن را کشف کرد. تفسیر اولیه ی آن می تواند بدین شکل باشد: مسلماً این تنها یک دروغ است که بگوییم گور متعلق به کسی است که در حال کندن آن است، زیرا الزاماً متعلق به مردگان است نه زندگان و ساکن واقعی آن تنها کسی است که از دار فانی رفته و این گور برای او کنده می شود. از سوی دیگر این فریبندگی نیز در ا ین فکر وجود دارد که دیرتر یا زودتر، این مکان مسکن ابدی هر فردی خواهد شد. در نتیجه این ایده فریب آمیز به نظر می رسد که زندگان را با گورستان کاری نیست. در این جنسیت اهمیتی ندارد، چرا که مرد و زن سرنوشتی یکسان خواهد داشت و نمی توان گفت که گور متعلق به یک مرد است یا زن، حتی اگر در آن خفته باشد. صحیح تر این است که از فعل ماضی استفاده شود و بگوییم کسی که مردی بود یا زنی بود مرگ هر گونه استفاده از فعل حال را چه برای زن باشد و چه مرد منع می کند.
این نبرد گفتاری نهایتاً باعث یأس و ناامیدی او می شود. «دروغ و ابهام ما را باطل می کند.» و تنها با ادامه ی این گفت وگوی خسته کننده و بازی با لغات، به گونه ای پیچیده، متوجه می شویم که این گور متعلق به اوفیلیاست. هم چنین به واسطه ی سخن گفتن با این مرد گورکن، تاریخچه ی مختصری را نیز درک می کنیم.
هملت: چه مدت است که گورکنی می کنی؟
مرد: تمام روزهای سال و از آن روزی که هملت، (9) شاه فقید ما بر فورتینبراس (10) پیروز شد.
هملت: از آن زمان چه مدت می گذرد؟
مرد: هر ابلهی می تواند به این سؤال پاسخ گوید. از همان روزی که فرزند او هملت جوان زاده شد همان کسی که اکنون دیوانه است و او را به انگلستان فرستاده اند.
از تمام روزهای سال این مرد گورکن، دقیقاً همان روزی خادم کلیسا می شود که ملت دانمارک به شکوه پیروزی در برابر فورتینبراس توسط هملت مفتخر می شوند. این روز هم چنین روز به دنیا آمدن هملت نیز هست. شاهزاده ای که گمان می رود بر سریر پادشاهی دانمارک بنشیند، اما آینده ی دانمارک و هملت هم زمان در پرده ی ابهام فرو می رود.
جدا از سرنوشت دانمارک، روزهای زندگانی هملت نیز شمارش می شوند. در قدرت مندی این صحنه، جی. آر الیوت می گوید: «شاید این مرد گورکن خود مرگ است.» «ویلارد فارن هام» (11) نیز نظری مشابه داشته، معتقد است که این مرد بصیرتی بسیار دارد: «در شرایط قرون وسطی مرد بیل به دست همان نقشی را ایفا می کند که مرگ، در رقص مرگ، اجرای آن را بر عهده دارد. در این رقص این هیئت اصالتاً انسانی است که مرده و به یکی از زندگان راه گور را نشان می دهد. در هنرهای تصویری جسدی در حال تجزیه یا اسکلتی است که از گور برخاسته و یکی یکی انسان های زنده را مورد خطاب خود قرار می دهد. از پاپ گرفته تا امپراتور، همگی برای مرگ آماده می شوند و او را دنبال می کنند. مرد گورکن در نمایشنامه ی هملت جایگزین جنازه یا اسکلت می شود و گوری را اشغال کرده که در عین حالی که آن را برای او فیلیا آماده می کند، مدعی است از آنِ خودش است. در آن گور او خودِ مرگ است و بدین گونه می تواند با قدرت گروتسک با هملت سخن بگوید. مباحثه راجع به این که این گور متعلق به اوست یا او فیلیا بیهوده است زیرا متعلق به اوست و در واقع متعلق به همه، مرده یا زنده. بازی با واژه ی آرمیدن و دروغ گفتن در این جا به پیچیدگیِ گفت وگو افزوده است و این پرسش وجود دارد که آیا او قرار است در این گور بیارامد یا از آن رو که زنده است، این گور متعلق به او نیست. در نتیجه ی این گفت وگوی معماگونه، می توان مرگ همه را مشاهده کرد و تراژدی هملت نزدیک به نقطه ی پایانی و مرگ است.»
مردی که در گور قرار گرفته و گفت وگویی سرشار از کنایه را با هملت ادامه می دهد، خود مرگ است که در رقص مرگ شرکت یافته است. بدین شکل ممکن است این گونه برداشت شود که او هملت را به شرکت در رقص دعوت می کند که خود به معنای مردن است. او به گونه ای مجازی راه گور را به هملت نشان می دهد و او به پایان تراژدی خود نزدیک می شود. گفت وگوی هملت با گورکن ممکن است از نوعی غایی در نظر گرفته شود و در نهایت هدف او برآورده شده است. این مرگ بوده که از روز تولدِ هملت و ورود او به این جهان بر او سایه افکنده بوده است. چیزی شبیه به «پسر مرگ در نسخه ای از رقص مرگ». این هیئت مرگبار هملت را تسخیر کرده و او محکوم به فنا شده است.
با فرض این که این فرد نقش مرگ را در رقص مرگ بازی می کند، نمی توان انکار کرد که هملت نیز به گونه ای نقش مرگ را ایفا می کند و فراتر از استعداد غیر عادی اش برای استهزای همه، طبق مقام و جای گیری شان و دیوانگی عجیب و غریب، که خود نشانی آشکارا از مرگ در رقص مرگ است، به این گمان دامن می زند. طبق گفته های «ویلسون نایت»، هملت خود جدا از روح پلید بدبینی، این جهنم وحشتناک و این غده ی چرکین نیست. یکی دیگر از صاحب نظران و شکسپیرشناسان به این نتیجه می رسد که واکنش ها و حرکات هملت طعنه های مرگ هستند و بدین شکل مانند بیماری ای که او را فرا گرفته باشد، هملت در تسخیر مرگ قرار دارد. حتی اگر مرگ را تنها ویژگی هملت ندانیم، بخشی غالب و مهم از شخصیت او را به خود اختصاص می دهد.
در این درام رقص مرگ، هملت پرسوناژ اصلی بوده و میراث قرون وسطایی آن به او رسیده است. هم چنین ممکن است نظریاتی در این باره وجود داشته باشد که هملت مرگ را در نقش یک دلقلک بازی می کند. هر چند که ظاهراً نه کلاهی به سر دارد و نه زنگوله همراه اوست. در این بُعد، حالت متضاد هملت در تناقض با فرضیه ی دیوانه بودن یا عجیب و غریب بودن او قرار می گیرد و به نوعی مترادف مجنون یا ماه زده در نظر گرفته می شود. اما با بررسی واژه شناسی لغت آنتیک یا عجیب و بی تناسب، چیزی مانند یک رفتار گروتسک آشکار می شود، زیرا مفهوم بنیادین این لغت در زمانی که شکسپیر این نمایشنامه را می نوشت، مرتبط با گروتسک شناخته می شده است.
در توضیح دیکشنری آکسفورد از این واژه به عنوان صفت یاد شده و نشان دهنده ی حالتی فانتزی یا توهمی از انسان، حیوان یا اشکال گل و گیاه است که به گونه ای ناسازگار تبدیل به دیگری می شوند و چنین نمونه‎ هایی را می توان در باقیمانده های روم باستان مشاهده کرد که در آن ها آثار متناقض و غریب مشاهده می شده است. لغت آنتیک از ریشه ی ایتالیایی آن آنتیکا می آید، اما از نظرگاه تاریخی کاربرد واقعی آن از نظر لغوی مربوط به گروتسکار است. در هر فرضیه در خصوص گروتسک، نباید ارتباط اصلی آن با واژه ی گروتای ایتالیایی و مشتقات آن را نادیده گرفت. از این رو آنتیک دلالت بر گروتسک دارد. (ممکن است جسارت در نظر گرفتن این فرضیه را داشته باشیم که سبک آنتیک یا متد کهن، می تواند بر مسائلی که تحت تأثیر آن بوده اند، با حالتی از بازگشت به دورترین و قدیمی ترین جهانِ سرشار از افراد، پدیده ها و اشکال خیالی تأثیرگذار باشد و در این دنیا، انسان ها، حیوانات، گیاهان و حتی جمادات در ترکیبی طبیعی و جهانی سمبلیک مانند گروتو نمود می یابند. در زبان روانکاوی تکمیل این جهان بسیار کهن، به ناخود آگاه تفسیر می شود و می توان این سیر قهقرایی را گروتسک در نظر گرفت.)
اکنون به بررسی معانی ذکر شده در دیکشنری آکسفورد می پردازیم: 1. صفت. هنرهای تزیینی، گروتسک در یک کمپوزیسیون یا ترکیب، گروه یا اشکالی بی تجانس خیالی، عجیب و غریب
2. مضحک و بی تناسب، گروتسک، عجیب، به گونه ای گستاخانه مضحک و مزخرف.
3. وجود جنبه های بدشکل و کریه به صورت بی تناسب مانند آنتیک در معماری، استهزا کننده.
شایان ذکر اس که این معانی تنها برای مفهوم ذکر شده اند و کاربردهای کامل آن به طور مستقل نشان دهنده ی حالت های وصفی گوناگون است. چنان چه معنای چهارم را نیز در نظر بگیریم، به اجرا کننده ای اطلاق می شود که نقش گروستک یا مضحک را بازی می کند، مانند یک دلقک یا آدم لوده یا زبان باز یا انسانی سرخوش و بی فکر.
اقتباس از یک متن متعلق به شکسپیر و در نظر گرفتن مشتقات آن بیش تر به هدف ما کمک می کند.
استعاره: «در آن جا مرگ عتیقه نشسته و وضعیت خود را مورد استهزاء قرار می دهد و به آن پوزخند می زند.» در این جا واژه ی مرگ تفسیر خود دیکشنری است. ذکر کامل تر متن می تواند به درک معنای آن کمک بیش تری کند. «شاه ریچارد: ... چرا که این تاجِ تو خالی، که بر سر یک شاه قرار می گیرد و او نیز فانی است، مرگ را در خود جای می دهد و آن جا آن مرگ عتیقه نشسته و وضعیت خود را استهزاء می کند و به آن پوزخند می زند.»
توضیحی که دیکشنری در این جا ارائه کرده، تفسیری جذاب است که البته متأسفانه قادر به معلوم کردن درستی یا نادرستی آن نشدیم. «سر مرگ مانند یک چیز مسخره نیشخند می زند.» این دور نما هم چنین توسط «الینور پروزر» مورد بررسی قرار می گیرد که در باره ی استفاده از واژه ی آنتیک در هملت است: «انتخاب واژه ها برای مقام عجیب و بی تناسب هملت بسیار جالب توجه است. در روزگار شکسپیر واژه ی آنتیک به معنای دیوانه نبود، بلکه صفتی رایج برای مرگ بود که معنای آن گروتسک یا مزخرف و مضحک بود. در نتیجه در مورد اسکلتی که پوزخند می زند و آیین تمسخر مرگ در توضیح تمام اهانت ها و تحقیرها مناسب به نظر می رسد، مانند مسخره کردن یک کوتوله.» این واژه تمام محدوده ی بی تناسب و گروتسک مرگ را در بر می گیرد و مجسمه ی در حال نیشخند زدن را مرتبط با تم آیینی رقص مرگ می کند که محتوای نمایشنامه را در بر می گیرد. در نظر گرفتن مفهوم آن، این امکان را برای ما فراهم می آورد تا آن را برای مرد گورکن در نظر بگیریم که سخنانش نمایی از گروتسک موجود در مرگ را دارد. در مورد ویژگی های قهرمان داستان، او می خواهد نقاب گروتسکی را که بر چهره دارد، ثابت کند و این نقاب بدین منظور طراحی شده تا شخصیت اصلی اش را پنهان کرده، دشمنانش را گیج و مبهوت کند تا بتواند انتقام خود را با راحتی بیش تری بگیرد.
دیوانه نمایی مضحکانه ی او الزاماً زیر سایه ی مرگ است، چرا که گروتسک دستمایه ی اصلی دوران شکسپیر بوده است و هملت قهرمانی است که تمامی این تراژدی بر محور او می گردد. خصوصیات افسردگی، مالیخولیایی و اندوه های اسطوره ای هملت که اغلب با تنزل شخصیتش خاتمه می یابد را می توان گونه ای از حالت ناساز و عجیب او در نظر گرفت که رنگ و بوی مرگ را در خود نهان دارد. مالیخولیا یا افسردگی اصولاً مرتبط با ساتورن (زحل) در نظر گرفته می شود که سمبل آرامش اندوهناک مرگ است. ظهور مالیخولیای هملت سهم در مرگی آسوده یا از نوع رب النوع زمان دارد. اگر کمی فراتر رویم و در نظر بگیریم که ساتورن رب النوع محافظ انسان های لُغز خوان و هجونویس است و این حالت هملت به خوبی مشهود است، شخصیت او را می توان این گونه توصیف کرد: هملت یک مالیخولیایی لغزخون است که تحت تأثیر ساتورن قرار داشته و این بهای ذکاوت او به عنوان آشکار کننده ی واقعیات تاریک و پنهانی است. (یک هجونویس در ادبیات رنسانس انگلیس تقریباً هم چون یک فرد مالیخولیایی در نظر گرفته می شد.)
به نظر می رسد دنیای هملت تحت قدرت ساتورن است و این تجلی گیج کننده و حیرت آور را می توان در آثار دیگری مانند افسانه ی شوالیه مشاهده کرد و شاید بتوان گفت تأثیر آن در آثار ساموئل بکت و یان کات و نقدهای آن ها آشکار است. جهان تحت سیطره ی ساتورن بی معنی و بی تناسب به نظر می رسد. ساتورن، که در موارد دیگر گاهی به آن کرونوس نیز می گویند (در زبان یونانی: زمان)، فرزندان خود را می بلعد که هنرمندان توسط گویا کشیده شده و خود به نوعی ماهیت بی معنی و عبث زمان را به تصویر می کشد که کورکورانه آن چه را که خود به وجود آورده، نابود می کند. زمان نیز به نوعی روح مرگ را در خود نهفته است. این سودا و پیش قراول مرگ، پدر زمان در اثر توماس هاردی که با تمثیلی آشکار نمود می کند، هیئتی ترکیبی از گروتسک است که نشان دهنده ی ناکامی ها در دوران بچگی اش است، زیرا دارای مشکلات فیزیکی بوده و طغیان های روحی او علاج ناپذیر به نظر می رسند و به صورت عدم تمایل به زندگی ظاهر می شوند. وی هم خود را می کشد و هم فرزندان خود را.
محتملاً ساتورن معرف مرگ است و این شخصیت عجیب و بی تناسب هملت نهایتاً فتنه ی ساتورن است و هملت دیوانه ی زمان شده است. اگر این فرضیه را بپذیریم، میل هملت به سخن سرایی در قالب یک جناس را می توان نمود الگویی از رفتاری دانست که در باره ی آن بحث می کنیم. حتی می توان به این جناس شخصیت داد، زیرا فی الواقع به نظر ساختاری بی تناسب می آید که به هیچ چیز پایبند نیست، به جر حضور داشتن. در نتیجه می توان گفت چارلز لمب (12) در الیا (13) از معنای استعاری آنتیک یا بی تناسب استفاده می کند. در دیکشنری آکسفورد معنای استعاری آن بدین گونه مطرح شده است: جناس گفتاری دلقک گونه، تمسخر آمیز و گروتسک یا بی تناسب است که مانند یک مزاحم در نطقی بسیار ظریف نمود پیدا می کند. از آن جا که هملت مرتباً از این صفت استفاده می کند، می توان او را یک جناس مجسم در نظر گرفت. نگاهی بر ایده های «ویلارد فارن هام» در کتابش به نام گروتسکِ شکسپیر می تواند بسیار مفید واقع شود: «با توجه به غرابت آن، جناس اتحادی خارق العاده از چیزهای ناسازگار است که در عین حال پیچیدگی مفهوم را دو چندان می کند و این تمامیت ساخته شده از ناسازگاری ها، مستعد عدم سازش و بی اعتنایی جسورانه به مقام و مرتبه است.» یک نمونه ی مناسب این گفتار هملت است:

«من زیر نور آفتاب مشعشع از حقیقت خویشم.» که به نظر می رسد مانند ته صدای یک عروسک خیمه شب بازی این جمله را ادا کند: «من زیر جلد پسرِ پدرم، بسیار بزرگ تر جلوه می کنم» (son, sun). (14)

این عبارات مفهومی و تمثیلی کار رفته اند و مجال بررسی تمامی آن ها نیست و تنها به ذکر این نکته کفایت می کنیم که هملت با این شخصیت پر از تناقض، معتاد به ساختن چنین تجانساتی شده است، که نمود گروتسک کلام در قرار دادن واژگان بی تناسب در کنار یک دیگر است، مانند لطیفه ای برجسته که خصوصاً به نقاط تاریک و مخوف ذهن بشر نزدیک است.
نه تنها جمجمه ی یوریک، بلکه سیاستمداری که حتی می تواند خدا را گول بزند، ندیمه ی چاپلوس، وکیل و گورکن و حتی خود هملت، که ساختار شخصیتی اش نمودی ناهمگون دارد، نقش مرگ را در رقص مرگ ایفا می کنند و شخصیتی دارند که به واسطه ی گروتسک قابل تمایز است. هملت خود مجموعه ای از هیئت های گروتسک است. مجموعه ای که انعکاس دهنده ی جهنمی است که جهان، به واسطه ی تعریف و نمود شخصیت های گروتسک، تبدیل به آن شده است.
شکسپیر نیز مانند بوش جهنم را به ما نشان می دهد. دوزخی که ساخته ی دست بشر است. اما در هر حال مجموعه ی شخصیتی هملت شخصیت های دیگری را نیز در خود جای داده است، به طور مثال اُزریک. (15)
در آغاز می توانیم به این نکته اشاره کنیم که آهنگ نام او مانند واژه ی شتر مرغ (Ostrich) است و درکم ترین حالت مضحک به نظر می رسد و علی رغم این نام مضحک، مانند فرشته ی مرگ به سراغ هملت می آید تا او را از سرنوشت خویش آگاه کند و گذشته از همه ی این مسائل، با زبانی بسیار غریب با او سخن می گوید، زبانی که وی با شادمانی آن را تقلید می کند. اُزریک ظاهراً به دنبال هملت فرستاده می شود تا او را دستگیر کرده و با خود ببرد.
و اما کلادیوس، در بعدِ اسطوره ای او شیطان خائنی است که بهشت عدن را ویران کرد و گرترود حوّای فریب خورده است. این کلادیوس بود که زهر را آماده کرد. تا برادر خویش را در باغ به قتل برساند و گام های پنهان او در ارتکاب این جنایت در تطابق با خواسته های مسموم و پنهانی اش است. مانند همان داستان کهن که باعث فریفتن حوّا شد و در نهایت انسان از بهشت الهی سقوط کرد.
در هر دو مورد مرگ در نتیجه ی فعالیتی مردانه است. جهان اکنون به واسطه ی نافرمانی آدم و حوّا تغییری بنیادی یافته: «چیزی وضعیت دانمارک را رو به تباهی می کشاند.» در حال حاضر دانمارک تحت فرمان پادشاهی فاسد است که فساد خود را در شاخ و برگ کشور پراکنده می کند. چنان چه این دانمارک تبدیل به جهنم یا زندانی شده و هملت به این نکته اشاره می کند، کلادیوس مسئول این وضعیت است. هم چنین می توان گفت سلطنت کلادیوس در حال و هوایی سراسر وحشت ادامه می یابد و مردم تحت این سیطره ی دهشت انگیز، به گونه ای بی سرو صدا تحت نظر بوده و سیاست های سختگیرانه ای بر آن ها اعمال می شود.
جهان دیگر آن چیزی نیست که باید می بود. رویدادی مهلک و خطرناک رخ داده است. هملت با خود می اندیشد «پس روز رستاخیز نزدیک است.» مونولوگ مرثیه مانندِ هملت از جهانی سخن می گوید که اکنون تبدیل به باغی پر از علف های هرز شده و نسلی که ادامه یافته و تنها مقامات و دانه درشت ها اختیار آن را به دست گرفته اند. باغ بهشت به جهنمی تنزل یافته که تنها نیروهای شیطانی در آن دوام می یابند. «این چیزی است که باید روی می داد.»
با جسارت می گوییم که جهان در حال حاضر به گونه ای غریب و بی تناسب تغییر یافته است. در دیدگاه ما گروتسک نماد تغییر مصیبت بار و خوفناک جهان است که به واسطه ی گناهِ نخستین روی داده است.
اما باید این دیدگاه را کمی ملایم تر کنیم. آنچه که در رابطه با کلادیوس بیش تر جالب توجه است. این واقعیت است که وی مکرراً آماج حمله های هجو آمیز هملت و استهزای او قرار می گیرد. در نظرِ هملت کلادیوس یک دیو است، یک شبه انسان هرزه و شهوت پرست، یک دورگه ی باور نکردنی از پیوند انسان و حیوان که در تضاد مطلق با برادرش قرار می گیرد که قابل مقایسه با هایپریون (پدر هلیوس در افسانه های یونانی) است. این تمایز خصوصاً در ستایش های هملت و در گفت و گو با مادرش به خوبی نمود می کند و او آن چنان اغراق آمیز و حتی با ستایشی اسطوره ای تا درجه ی خدایی از پدر در گذشته اش سخن می گوید: «موهای طلایی، چهره ی آسمانی چون مرغ که می توانست فرمان دهد یا تهدید کند، جایگاهی مانند پیک عطارد، نورانی و ایستاده بر تپه ای که آسمان بر آن بوسه می زند». و در موقعی مشابه هملت عمویش کلادیوس را، به گونه ای تمسخر آمیز و سرزنش کننده، مانند گوشی پوسیده و کر می خواند که تحمل دیدن برادر شکوهمندش را نداشته و سپس این گونه ادامه می دهد: «انسانی شریر و قاتل، برده ای که حتی به اندازه ی یک هزارم خداوندگار سابقت نمی ارزد. نمونه ی فاسدترین شاهان، سارق قدرت و شاهنشاهی که تاج گران بهای شهریاری را ربوده و آن را در جیب خود نهاده، پادشاهِ مفتضحان و اوباش.»
هملت حتی او را تصویری مجسّم از شیطان می داند و در شکایت از ازدواج مجدّد گرترود، که ناشی از زنا است، می گوید: «او چگونه شیطانی بود که تو این چنین نابینا شدی و چشم به روی واقعیت بستی؟» واژه ی شیطان هم می تواند مربوط به کلادیوس باشد و هم شهوت شیطانی که باعث شد گرترود به این اتحاد مفتضحانه روی آورد. با توجه به این وضع، پلَ همیل بر این عقیده است که عمل کلادیوس یاد آور فریبکاری و تظاهر بر صحنه و مرگ در رقص مرگ می باشد که البته در رقص مرگ، هنگامی که مرگ تمام چیزهای با ارزش را می رباید یا با تاج ها مشغول بازی می شود، نه تنها سارق دارایی های مادر است، بلکه غرور و شرافت را نیز می رباید و در این جا کلادیوس مقام سلطنت و سروری زندگی را به سرقت برده است و البته نزاکت را نیز از بین برده و در نهایت، او پادشاه مفتضحان و اوباش است. جزئیاتی که بار دیگر او را با مرگ و شیطان مرتبط می کند و هر دوی آن ها، در این آیین، جامه های وصله دار و مندرس و رنگارنگ به تن می کنند.
در این جا حالتی از وقاحت شاه کشی و برادرکشی قابیل وار به چشم می خورد. «جنایتی که بوی تعفن آن به آسمان نیز رسیده است و نفرینی ابدی با خود دارد، یک برادرکشی.» بدین شکل کلادیوس گناهکاری است که در چارچوب تمثیل شرّ و کمدی شیطان قرار می گیرد. نتیجه گیری هَمیل بر این عقیده استوار است که کلادیوس تقلیدی گروتسک از شاه هملت اول است. (برداشت های جدید از نمایشنامه ممکن است این دو بخش را به صورت مجزا ارائه کرده باشند، زیرا از نظر تکنیکی این امر امکان پذیر است و این دو فرد هرگز در یک زمان بر روی صحنه نمی آیند.)
نمایشنامه ی هملت روایت افسانه ی دو برادر است که شخصیتی کاملاً متضاد با یک دیگر دارند. دو شخصیت نیمه برادر. اِدگار و اِدموند در شاه لیر نیز مطابق با همین ترکیب بندی هستند. این ترکیب افسانه ای افق تضاد مانوی بین نیروی خوبی و بدی، خداوند و شیطان را پیش چشم می گستراند. یکی دیگر از حقایق کنابه آمیز و بارز نمایشنامه ی هملت این است که از نظر هامیل، شاه هملت یک خدا نیست بلکه نمونه ی کمال خدایی در یک انسان است که در این جهان ظهور می یابد و برادر پست و فرومایه که پادشاهی جعلی است، شخصیتی خارجی دارد. از نظر همیل کلادیوس به هیچ جه با شاه هملت مطابقت نمی کند و حتی ممکن است نمودی از مرگ و شیطان باشد.
هنگامی که هملت راجع به هویت واقعی روح هنوز در ابهام است، ذهن او این گونه او را به تردید وا می دارد: «روحی که من دیده ام، ممکن است شرور باشد و روح شرور این قدرت را دارد تا به خود ظاهری خوشایند دهد و این امر خارج از سودای من است، زیرا او می تواند از من سوء استفاده کرده و مرا به هلاکت بکشاند.»
هوراشیو در مورد قصد و نیت روح بسیار شکاک است، در نتیجه هملت را از تعقیب کردن او منصرف می کند، مبادا که حادثه ای شوم و خطرناک روی دهد. «فرض کنیم او هیئتی مخوف و وحشت انگیز دارد» و این امر او را تا حد جنون می ترساند. هنگامی که پادشاه مرده مانند ملاقات کننده ای از سرزمین مردگان به این جهان می آید، سایه ی مرگ همه جا را فرا می گیرد و علی رغم تناقض ماهیت ذاتی اش با این جهان، می توان گفت ظاهراً روح را هاله ای غریب از مرگ فرا گرفته و پیغام آوری ترسناک است، زیرا هملت را از قتل خود به دست برادرش آگاه می کند و آن چه که از او می خواهد، انتقام گرفتن از قاتل است . وضعیت او حالتی ممنوعه
کنایه ی مرگ گردآوری توسط بخش شعر ،داستان ، ادبیات، کتاب سایت آکاایران

اخبار اکاایران

تبلیغات