احمق تر از همه

در این مقاله از سایت آکاایران مطلبی در مورد احمق تر از همه ارائه شده است ، همچنین برای مشاهده مقالات بیشتر در دسته از سایت مقالات هنر آکاایران مقالات بیشتری را مشاهده نمایید

آکاایران: سرویس اندیشه آکا ایران؛ بخش شعر و ادبیات:

احمق تر از همه
,احمق,[categoriy]

آکاایران: احمق تر از همه



 





 

به گزارش آکاایران: اسطوره ای از هند

در هند کهن برهمنان ممتازترین طبقه ی جامعه بودند و امور روحانی و دینی را در اختیار خود داشتند. افراد طبقات دیگر موظف بودند که به تنهایی و یا دسته جمعی در بزرگ داشت آنان بکوشند و پیش کشی ها و ارمغان هایی به آنان بدهند. به مثل هرچند گاه یک بار جشن عمومی بزرگی به افتخار آنان برپا می داشتند که آن را ساماراهدانا (1) می نامیدند.
روزی مردم شهر دهارماپورا (2) ساماراهدانایی برپا کردند و همه ی برهمنان آن بخش را به آن جشن فراخواندند.
در روزی روشن و آفتابی، برهمنی جوان که جامه ی نو عید و حمایل خاص برهمنان در بر کرده بود و به آنها می نازید، با گام هایی تند و شتابان برای شرکت در جشن به سوی دهارماپورا می رفت. در راه به برهمن دیگری برخورد که چون وی جوانی شاداب و پرنشاط بود. برهمن نخستین به برهمن دوم گفت:
- درود فراوان بر برادر گرامی. آیا شما هم به ساماراهدانا می روید؟
- آری، برادر و همکار گرامی.
- حاضرید همراه شویم؟
- با کمال خوش وقتی.
دو برهمن جوان هم سفر شدند و با گام های تند روی به راه نهادند. پس از اندکی راه رفتن به برهمن دیگری برخوردند که سالمندتر از آن دو بود و ازین روی آهسته تر از آنان گام برمی داشت. برهمنان جوان به او گفتند:
- درود فراوان بر برادر گرامی. آیا شما هم به ساماراهدانا می روید؟
- بلی برادران گرامی.
- میل دارید با ما همراه شوید؟
- البته، با کمال میل. اما من به تندی و چالاکی شما نمی توانم راه بروم، می ترسم به تأخیرتان بیندازم.
- ما هم شتاب بسیار نداریم.
سه برهمن با دلی شاد و خرم روی به راه نهادند و از همراهی یک دیگر سخت شادمان و از پیش با یاد خوشی های جشنی که به افتخارشان برپا شده بود خوش و خرم بودند.
هم چنان که با هم پیش می رفتند به نزدیک درخت انجیری رسیدند که در کشتزاری کنار راه رسته بود. ناگهان چشمشان به برهمنی افتاد که به سایه ی خنک درخت انجیر پناه برد و در آنجا آسوده بود. وی سال خورده تر از سه برهمن دیگر بود و جامه ای ژنده و پاره بر تن داشت.
سه برهمن سخت در شگفت افتادند که چرا برهمن پیر جامه ی عید در بر نکرده است، لیکن این احساس را با یک دیگر در میان ننهادند و با خود گفتند بعضی از برهمنان بسیار تنگ دست و بی چیزند و این مرد نیز یکی از آنان تواند بود. شاید هم عزم کرده است که همه ی عمر را با جامه ای زنده به سر برد. با این همه، برای آن که برهمن سالخورده متوجه نگاه های تحقیرآمیز آنان نشود هر سه با هم گفتند:
- درود بر برادر گرامی. مگر شما نمی خواهید در ساماراهدانا شرکت کنید؟
- چرا؟ من به آنجا می روم، لیکن چون از راهی دور می آیم و خسته شده ام خواستم دمی چند در سایه ی این درخت بیاسایم. اکنون برمی خیزم و راه خود را دوباره در پیش می گیرم.
- می خواهید با ما همراه شوید؟
- چرا نخواهم؟ اگر شما مرا شایسته ی همراهی و هم سفری خود بدانید با خشنودی بسیار رفیق راهتان می شوم.
چهار برهمن شانه به شانه به راه افتادند. خورشید به میانه ی آسمان رسیده بود و روز رخشان و زیبا را گرم تر می کرد.
***
برهمنان در راه به سربازی برخوردند. سرباز ایستاد و دو دست خود را در برابر پیشانی خود به هم نهاد و خم شد و به آنان گفت:
- درود فراوان به سروران گرامی.
چهار برهمن به یک صدا گفتند: درود بر تو. و به راه خود ادامه دادند. ناگاه چشمشان در پای درختی به چاه آبی افتاد. به کنار چاه رفتند تا با آب خنک آن گلویی تازه کنند و دمی در پای درخت از رنج راه بیاسایند.
برهمنی که جوان تر از همه بود به عزم گرم کردن گفت و گویی که به سردی گراییده بود روی به برهمنان دیگر کرد و گفت:
- آن سرباز بی گمان مردی دین دار و باادب بود، دیدید با چه ادب و احترامی به من درود گفت؟
دومین برهمن جوان در جواب او گفت: اشتباه می کنید، او به من سلام کرد نه به شما.
برهمنی که بزرگ تر از آن دو بود گفت: شما هر دو اشتباه می کنید، او به من سلام کرد نه به شما. با چه احترام و علاقه ای به من نگاه می کرد؟
برهمن ژنده پوش گفت: نه، نه، او به من سلام کرد نه به شما وگرنه جواب سلامش را نمی دادم.
میان برهمنان گفت و گو در گرفت. دو برهمن جوان بنای داد و فریاد نهادند که: به من سلام کرد!- نه به من سلام کرد.
هر دو از خشم برافروختند و از حال طبیعی بیرون شدند و شرار کین از دیده فروباریدند و مشت ها را گره ساختند، چندان که بیم آن می رفت که در هم آویزند و به زد و خورد برخیزند.
برهمن سال خورده در این بحث و مناقشه شرکت نجست زیرا هیچ خوش نداشت که گفت و گو به زد و خورد انجامد. پس راه حلی پیش نهاد کرد:
- چرا چنین خشمگین شده اید و درشتی می کنید؟ برای این که بدانیم سرباز به کدام یک از ما سلام کرد راه ساده ای هست و آن این است که برویم و از خود او بپرسیم که به کدام یک از ما سلام کرده است. او هنوز چندان از ما دور نشده است و بی گمان اگر در پی اش بدویم می توانیم خود را به او برسانیم و بپرسیم که... .
برهمنان دیگر گفتند: آفرین! فکر خوبی کرده ای.
در دم از کنار چاه برخاستند و به جاده آمدند و راهی را که آمده بودند بازگشتند و فرسنگی تمام در آن دویدند. نفس برهمن سال خورده به تنگی افتاده بود و عرق از سر و روی برهمنان دیگر می ریخت.
سرباز که صدایی در پشت سر خود شنیده بود ایستاد و سر به عقب برگردانید و از آنچه دید سخت در شگفت افتاد. او تا آن روز بارها دویدن سربازان را دیده بود لیکن دویدن برهمنان را ندیده بود و چون دریافت که آن چهار برهمن برای این که خود را به وی برسانند چنان دیوانه وار می دوند بیش از پیش بر حیرتش افزود.

چون برهمنان به سرباز رسیدند ایستادند و اندکی نفس تازه کردند تا بتوانند حرف بزنند. سپس سبب دویدنشان را در پی او به وی بازنمودند. همه با هم حرف می زدند و سخن یک دیگر را می بریدند. سرباز به دشواری بسیار مقصود آنان را دریافت و آن‎ گاه به بزرگ ترین اشتباه و پندار باطل خود در سراسر عمر پی برد. او آن مردان پارسا را بی اعتنا به دنیا و امور مادی می پنداشت و تصور می کرد که آنان خویشتن را پاک فراموش می کنند و به جز خدایان به چیزی نمی اندیشند و بر این بلندنظری و استغنای طبع به دیده ی تحسین می نگریست. لیکن اکنون می دید که آنان چندان در گرداب خودبینی و خودخواهی فرورفته اند که برای چیزی چنین بی معنی و بی خردانه با هم به گفت و گو و دعوا برخاسته اند. احترام و تکریمی که در دل به آنان داشت جای به تحقیر و بدبینی داد. از دیدن چهره های برافروخته و غرق در عرق آنان خنده اش گرفت و با خود اندیشید که چه جوابی به آنان بدهد تا بیشتر ریش خندشان کرده باشد. ناگهان فکری بکر به خاطرش رسید و در حالی که در دل به حماقت آنان می خندید گفت:

- خیلی دلتان می خواهد بدانید به کدام یک از شما سلام کردم؟ به احمق ترینتان!
سرباز پس از گفتن این سخن دوباره در برابر آن چهار برهمن تعظیمی بلند و بالا کرد و راه خویش در پیش گرفت.
***
برهمنان به شنیدن این جواب نخست به حیرت در یک دیگر نگریستند و سپس هریک سربرداشت و گفت:
- احمق تر از همه منم.
این بار بحث در طریقی دیگر افتاد:
- احمق تر از همه منم- نه تو نیستی، منم.
راهی را که برای پیداکردن سرباز رفته بودند بازگشتند و دوباره به زیر درخت و کنار چاه آب رسیدند. چون از دویدن و راه رفتن خسته شده بودند، یارای بحث و مجادله شان نمانده بود از این روی اندک اندک داد و فریادشان فرونشست. سالمندترین برهمنان از این آرامش موقت سود جست و برای پایان دادن به دعوا چنین چاره جویی کرد:
- هریک از ما ادعا می کند که احمق تر از همه است ... به نظر من حل این معما بسیار آسان است. بی گمان من احمق تر از همه ی شما هستم و در این مورد چندان یقین و اطمینان دارم که حاضرم پیش قاضی برویم و از او بخواهیم تا در این باره داوری کند. در فاصله ی دوساعت راه به دهارماپورا باید از شهری بگذریم که قاضی نام داری در آن اقامت دارد. پیش او برویم و از او و همکارانش بخواهیم تا در این باره داوری کنند. هریک دلایل حماقت خود را در محضر قاضی برمی شماریم و قاضی پس از شنیدن آنها رأیی مطابق حق و انصاف صادر می کند.
سه برهمن دیگر به یک زبان گفتند: فکر خوبی است. چنین می کنیم.
هریک از برهمنان پیش خود اندیشید که قاضی بی طرف ممکن نیست رأی ندهد که او احمق ترین برهمنان است.
چون برهمنان به شهر معهود رسیدند اطلاع یافتند که بخت با آنان یار است و قاضی بر مسند قضا نشسته است و داد مردمان را می دهد. خوش بختانه قاضی مردی خوش مشرب بود و از هر فرصتی برای تفریح و خنده سود می جست. پس اعلام کرد که دعوایی مهم در پیش او و همکارانش مطرح خواهد شد و چون مردم بر این امر وقوف یافتند دسته دسته برای تماشا به دیوان قضا شتافتند و هنوز جلسه ی دادگاه رسمیت نیافته بود که صدای خنده از حاضران مجلس برخاست.
چهار برهمن را وارد تالار دادرسی کردند. قاضی با چهار همکارش بر مسند نشست و چنین آغاز سخن کرد:
- امروز من و همکارانم بسیار خرسندیم و بر خود می بالیم که شما چهار مرد روحانی برای حل اختلاف خود به ما مراجعه کرده اید. اگر سخن بر سر برگزیدن احمق ترین مراجعان و یا همکاران من بود، این کار را بی هیچ سختی و زحمتی انجام می دادم، لیکن درباره ی شما به آسانی قضاوت نمی توان کرد زیرا غریب این دیارید و ما شما را نمی شناسیم و از زندگی و طرز کار و رفتارتان کوچک ترین اطلاعی نداریم. پس بهتر آن است که هر یک از شما چهار تن احمقانه ترین کاری را که در زندگی خود کرده است در اینجا حکایت کند. ما پس از شنیدن سرگذشت ها به شور می نشینیم و رأی می زنیم و حکم می دهیم که کدام یک از شما شایسته ی درود و تعظیم سرباز بوده است. اکنون بگویید ببینیم کدام یک از شما چهار تن می خواهد آغاز سخن کند؟
برهمنی که جوان تر از همه بود گفت: من.
قاضی گفت: بسیار خوب، شروع کنید. سپس روی به تماشاگران کرد و گفت: خاموش باشید.
***
برای این که داستان برهمن جوان را هرچه بهتر بفهمید به جاست به رسمی اشاره کنیم که در هند باستان و تا چندی پیش در بعضی از نقاط آن معمول و متداول بوده است:
بی شوهر ماندن دختری در هندوستان مایه ی شرم و خجلت پدر و مادر شمرده می شد، زیرا هندوان می پنداشتند که هرگاه دخترشان شوهری پیدا نکند، روحشان در کالبدهایی وحشت انگیز وارد می شود. از این روی پدر و مادر کوشش بسیار می کردند تا هرچه زودتر شوهری برای دختر خود در داخل طبقه ی خود (به معنای دقیق و محدود این کلمه) و خارج از خانواده ی خود (به معنی وسیع این کلمه) پیدا کنند و در چنین شرایطی نمی توانستند در برگزیدن شوهر توجه و اعتنای بسیار به ثروت و سال و زیبایی خواستگار بکنند. پدر دختر از نخستین روز زادن او در داخل طبقه ی خود در جست و جوی شوهری برمی آمد و چون دختر به پنج یا شش سالگی می رسید بساط عروسی را راه می انداختند. اغلب زن و شوهر خردسال معنای زناشویی را نمی دانستند و عروسی را بازی کودکانه ی تازه ای می پنداشتند. دختر پس از عقد زناشویی هم چنان در خانه ی پدر می ماند تا بزرگ شود و دختری نیرومند و توانا گردد. آن گاه پدر و مادر او به دامادشان خبر می دادند که بیاید و زنش را بردارد و به خانه ی خویش ببرد. داماد یا پدر و مادرش را برای آوردن عروس می فرستاد و یا خود می رفت و او را برمی داشت و به خانه می آورد.
اکنون که از این رسم کهن اطلاع یافتیم برگردیم به سرگذشت برهمن جوان. او در دادگاه شهر چنین داد سخن داد:
- هشت سال پیش با دخترکی عقد ازدواج بستم که پدر و مادر او در جایی به فاصله ی یک روز از محل اقامت من به سر می بردند. آنان بسیار توانگر و مال دار بودند و در پرورش دختر خویش از بذل مال و دقت و مراقبت بسیار دریغ نکرده بودند. لیکن دختر بسیار نازک و نارنجی و تن آسان و خوش گذران بار آمده بود، چندان که گمان نمی رفت پس از رفتن به خانه ی شوهر از عهده ی انجام دادن کارهای خانه برآید و زنی کدبانو گردد. زن من با پدر و مادر خویش در کاخی به سر می برد که در زمستان ها بسیار گرم و در تابستان ها خنک بود. به هنگام بازی و گردش در باغچه ی خانه ی خویش پاهای کوچک و ظریفش جز با ماسه و ریگ نرم تماس نمی یافتند.
من موقعی از بزرگ شدن او خبر یافتم که نمی توانستم پدر و مادرم را برای آوردنش بفرستم. زیرا پدرم درگذشته بود و مادرم بیمار و زمین گیر شده بود. به ناچار خود عزم رفتن و آوردن او را کردم. مادرم اندرز بسیار و سفارش فراوان کرد تا با خانواده‎ ی زنم به ادب و احترام و با زنم به مهر بسیار رفتار کنم و کاری نکنم که بر خانواده ی زنم گران آید و دل زن نازنینم را بشکند.
پدر و مادر زنم مرا به خوش رویی و محبت بسیار پذیرفتند و سفره ای رنگین در برابرم گستردند. من سه شبانه روز در خانه ی آنان ماندم و به خوشی و تفریح گذرانیدم. لیکن چون ناچار بودم هرچه زودتر به خانه ی خویش برگردم و زندگی تازه ای ترتیب دهم خواه ناخواه پیش پدر و مادرزنم رفتم و اجازه ی مرخصی خواستم. آنان از دوری دخترشان سخت غمگین شدند و اشک فراوان بر گونه های خود ریختند لیکن به ناچار من و زنم را در آغوش گرفتند و سر و رویمان را غرق بوسه کردند و از خدایان زندگی دراز و فرزندان بسیار برای ما خواستند و بدرودمان گفتند. من و زنم پس از بوسیدن دست آنان از خانه ی پدرزنم بیرون آمدیم و روی به راه نهادیم.
فصل تابستان و از گرم ترین روزهای سال بود، تو گفتی آتش از آسمان فرو می ریخت و همه ی سبزی ها و گیاهان را می‎سوخت و خزه ها و گل سنگ ها را می خشکانید. دشت چون تنوری فروزان و یا آتش فشانی سوزان بود.
هنوز بیش از دو فرسنگ راه نرفته بودیم که زنم زبان به شکوه گشود و نالید که نمی تواند در آن هوای گرم و سوزان راه برود، ریگ بیابان پای برهنه اش را می سوخت و چون نیشتری داغ در پوست لطیفش فرو می رفت. سرشک از دیده فرو می ریخت و می گفت دیگر توان راه رفتن ندارد. من هرچه کردم آرام نگرفت و از گریستن و نالیدن بازنایستاد.
چون چهار ساعت از راه رفتنمان گذشت زنم خود را بر زمین انداخت و گفت که دیگر نمی تواند گامی بیش بردارد. هرچه خواهش و التماس کردم که برخیزد و همت کند و با من بیاید نپذیرفت و گفت: بمیرم بهتر است.
چه بایستی کرد؟ آیا گناه من بود که هوا چنان گرم و خورشید چنان شرربار و ریگ بیابان چنان سوزان گشته بود؟ در کنار زنم نشستم و زبان به پند و اندرزش گشودم که بر سر عقل آید و برخیزد و راه خود را در پیش گیرد، لیکن او دست از گریستن برنداشت و این جمله را بازگفت: بمیرم بهتر است.
در این موقع بازرگانی از کنار ما گذشت که سر و وضعی بسیار آراسته داشت و پیدا بود مردی توانگر است زیرا پنجاه گاو و گاومیش که بر دوششان کالای بسیار بار بود، در پیش انداخته بود و می برد. چون ما را دید ایستاد و نگاهمان کرد. من از او چاره خواستم او لختی اندیشید و سپس گفت:
- در سختی و دشواری عجیبی افتاده اید که امید رهایی از آن نمی رود. خواه بمانید و خواه راهتان را از سر بگیرید زندگی زن بیچاره تان در خطر است و از چنگ مرد نمی تواند بگریزد. پدر و مادر او گمان خواهند برد که تو او را کشته ای و همه گفته ی آنان را خواهند پذیرفت و باور خواهند کرد ... تو برای رهایی یافتن از این تنگنای شگفت یک راه بیش در پیش نداری و آن این است که دست از زنت برداری و به منش بسپاری. من او را بر دوش راهوارترین گاوان خود می نشانم و از مرگش می رهانم. او دست از گریستن و نالیدن برمی دارد و آرام می گیرد و من زندگی خوش و دل نشینی برای او ترتیب می دهم.
بازرگان پس از گفتن این سخن در زنم نگریست و زن من نیز بی آن که از نگاه بی شرمانه ی او خشمگین شود در او نگریست. بازرگان دوباره رشته ی سخن را به دست گرفت و گفت:
- به هر حال تو باید زنت را از دست رفته پنداری. در این صورت آیا بهتر این نیست که کاری بکنی تا اقلاً زنده بماند و مردم گمان نبرند تو او را کشته ای؟
من کم کم مقهور دلایل او شدم و او چون چنین دید به گفته ی خود افزود:
- خوب، چه می خواهی بکنی؟ زودتر تصمیم بگیر زیرا من باید هرچه زودتر بروم.
آن گاه اشاره ای به زنم کرد و گفت:
- من گوهرشناسم. گوهرهایی که زنت با آنها خود را آراسته است بیست سکه ی زر می ارزد، اما من پنجاه سکه‎ی زر به تو می دهم.
بازرگان این بگفت و منتظر پاسخ من نشد و سرکیسه اش را باز کرد و پنجاه سکه ی زر در دستم نهاد. من بی اختیار سکه های زر را گرفتم و دم برنیاوردم. او زن را از روی زمین برداشت و بر پشت گاوی نشاند و با خود برد.
من با پاهایی که از شن و ماسه ی سوزان بیابان کباب شده بودند به خانه رسیدم. مادرم چون مرا تنها دید سخت پریشان و نگران شد و پرسید:
- پس زنت کو؟
من آنچه بر سرم رفته بود به وی شرح دادم و چون می دانستم که او زنی آزمند و طمع کار است گفتم: پنجاه سکه ی زر پول کمی نیست.
مادرم به شنیدن این سخن سخت خشمگین شد و فریاد برآورد که:
- مردک بیچاره و بی شعور! راستی که احمقی! کاش تنها احمق بودی، پست و رذل هم هستی. زنت را، زن برهمنی را فروختی؟ آن هم به چه کسی، به یک چوب دار. تو دیوانه ای، دیوانه! اگر دیوانه نبودی که این کار را نمی کردی.
من گفتم: مادر، جز این چه کاری می توانستم بکنم؟
- چه کار می توانستی بکنی؟ نمی دانی چه کار می توانستی و می بایستی بکنی؟ می توانستی یکی از گاوهای او را کرایه کنی ... می توانستی صبر کنی تا ره گذری شریف از آن جا بگذرد و شرافتمندانه یاری ات کند ... و یا صبر می کردی شب در می رسید و هوا خنک می گشت و بعد راه خود را از سر می گرفتی ... هر کار می کردی بهتر از کاری بود که کرده ای ... اما تو دیوانه و احمقی و این تنها عذر تو تواند بود.
لیکن خانواده ی زنم چنین عذری را نمی توانستند بپذیرند و از گناهم چشم بپوشند. یکی به من خبر آورد که تصمیم به کشتنم گرفته اند و دیگری روزی آگاهم کرد که برای پیداکردنم آمده اند و من چاره ای نیافتم جز این که مادرم را بردارم و از شهر و دیار خویش بگریزم.
پس از گریختن من، پدر و مادرزنم شکایت پیش رهبران و بزرگان طبقه ام بردند. آنان به پرداخت دویست سکه ی زر محکومم کردند و حکم دادند تا پایان عمر زن نگیرم و اگر از این فرمان سرپیچی کنم از طبقه ی برهمنانم برانند. بدین ترتیب من هرگز نخواهم توانست دارای زن و فرزند شوم.
آن گاه برهمن جوان روی به دادرسان کرد و گفت:
- آیا از آنچه شنیدید پی به حماقت من نبردید و احمق ترین چهار برهمنم نمی دانید و حکم نمی دهید که سرباز به من سلام کرده است؟
دادرس اول گفت: احمق تر از این مرد بدبخت در دنیا پیدا نمی شود. به عقیده ی من جایزه ی حماقت را به این مرد باید داد.
سه دادرس دیگر گفتند: صبر کنید.
رئیس دادگاه گفت: صبر کنید تا دیگر برهمنان نیز حرف بزنند.
آن گاه دومین برهمن جوان را اجازه ی سخن گفتن دادند.
***
برهمن دوم گفت:
- من نیز به سبب رفتاری که با زنم کرده ام خود را احمق تر از همه می دانم. روزی، مانند امروز، به ساماراهدانایی خوانده شده بودم. خواستم از هر لحاظ آراسته و پیراسته شوم. آرایشگری را برای تراشیدن سرم به خانه‎ ام خواندم. چون آرایشگر کار خود را تمام کرد به زنم گفتم یک شاهی مزد به او بدهد. زنم به جای یک شاهی دو شاهی به او داد. من به سلمانی گفتم یا بقیه ی پولم را پس بدهد و یا سرم را به حال اول برگرداند. او عذر آورد که پول خرد ندارد و نمی تواند یک شاهی مرا پس بدهد و گفت: حاضرم عوض یک شاهی سر زنت را بتراشم.
جوابش دادم: آفرین! فکر خوبی کرده ای، بهتر از این راهی برای حل اختلاف من و تو پیدا نمی شد.
زنم به شنیدن گفت و گوی من و آرایشگر پای به گریز نهاد، اما من در پی او دویدم و گرفتم و پیش سلمانی آوردم و دست هایش را گرفتم و نگذاشتم تکانی بخورد و از جای بجنبد تا سلمانی زلف های زیبای او را برای این که یک شاهی مزد بیشتر از من نگرفته باشد، بتراشد.
زنم سخت پریشان و ناراحت شد، چادری بر سرش انداخت و به خانه دوید و سوگند خورد که هرگز از آن جا بیرون نیاید.
سلمانی در راه به مادرزنم برخورده و آن چه را در خانه ی من روی داده بود به او بازگفته بود. مادرزنم از این خبر سخت خشمگین گشت و به خانه ی من دوید و چون چشمش به من افتاد فریاد زد:
- بگو ببینم چرا چنین شکنجه و ستم بزرگی را به زنت روا داشتی؟ زنت چه گناهی داشت؟
- زنم گناهی نداشت، او زنی کامل عیار است و من تنها برای این که زیانی به سلمانی نزنم این کار را کردم.
مادرزنم فریاد زد: تو دیوانه ای! دیوانه ی زنجیری!
خانواده ی زنم او را از خانه ی من پیش خود بردند و چهار سال پیش خود نگه داشتند و نگذاشتند به خانه ی من بازآید تا دوباره موی سرش رویید.
در چهارسالی که زنم دور از من زندگی می کرد بارها به گوش خود شنیدم که مردم می گفتند: این مرد احمق ترین مرد دنیاست. حال شما آقایان قضات، آیا قبول ندارید که من به راستی احمق ترین مرد جهانم و سلام سرباز حق مسلم من است؟
تماشاگران قاه قاه خندیدند، دادرس دوم نیز نتوانست از گفتن این جمله خودداری کند: مگر احمق تر از این مرد بدبخت کسی در دنیا پیدا می شود؟ من عقیده دارم که جایزه ی حماقت را بدین مرد باید داد.
دادرسان دیگر گفتند: شتاب مورزید و صبر کنید.
رئیس دادگاه هم گفت: آری صبر کنید.
***
این بار سومین برهمن که سال خورده تر از دو برهمن دیگر بود رشته ی سخن را به دست گرفت و گفت:
- نام من آناندانیا (3) است اما همه مرا آناندانیای فلفلی می خوانند. اکنون شرح می دهم که چرا چنین لقبی به من داده اند:
من ده سال پیش زن گرفته ام. میان من و زنم توافق کامل وجود داشت لیکن گاهی میان ما نیز مانند همه ی زن و شوهرها گفت و گو و مشاجره ای در می گرفت.
روزی این بحث میان من و زنم پیش آمد که زن بیشتر حرف می زند یا مرد؟ من هزاران دلیل و شاهد آوردم که زن بیش از مرد حرف می زند، لیکن زنم قانع نشد و سخن مرا نپذیرفت. چون دیدم زنم با دلیل و برهان سخن منطقی و درست را نمی پذیرد پیش نهاد کردم که این مسأله را با آزمایش حل کنیم. به وی گفتم: خوب بیا بگیریم و بخوابیم و ببینیم فردا که بیدار می شویم کدام یک از ما زودتر حرف می زند؟
زنم گفت: بسیار خوب اگر هر کس شرط را ببرد از دیگری چه خواهد برد؟
- یک برگ فلفل!
- باشد، سر یک برگ فلفل شرط ببندیم.
در اینجا لازم است بگوییم که در هندوستان یک برگ فلفل هیچ ارزش و بهایی ندارد، و مثل این است که ما سر یک برگ کاغذ یا یک برگ مو یا پرکاهی شرط ببندیم.
برهمن به سخن خود چنین ادامه داد:
- من و زنم به رخت خواب رفتیم و خوابیدیم. بامداد فردا هیچ یک از رخت خواب برنخاستیم، زیرا می ترسیدیم که ناچار بشویم و کلمه ای حرف بزنیم. همسایگان ما که همه مردمانی پاک سرشت و مهربان بودند چون دیدند آن روز از خانه بیرون نرفته‎ ایم سخت نگران شدند و برای اطلاع یافتن از حال ما به در خانه آمدند و آن را زدند. نه من از جای خود بلند شدم و نه زنم که برویم و در را باز کنیم. همسایه ها که نخست آهسته و آرام درمی زدند چون دیدند کسی در را باز نمی کند نگران تر شدند و آن را سخت تر کوفتند. باز هم نه من از جای خود جنبیدم و نه زنم، چون هر کس زودتر می رفت و در را باز می کرد ممکن بود ناچار شود حرف بزند. همسایگانمان پریشان تر شدند و با یک دیگر گفتند: نکند بلایی به سرشان آمده است، باید به ترتیبی در را باز کرد و وارد خانه شد.
همسایگانمان رفتند و قفل سازی آوردند تا در خانه ی ما را باز کند. چون در دهکده شایع شده بود که من و زنم مرده ایم پاسبانی چند برای حفظ نظم به آنجا آمدند. چون وارد خانه شدند و من و زنم را دیدند که دراز به دراز در رخت خواب خود افتاده ایم و نفس می کشیم و بیداریم و زنده ایم اما از جای خود نمی جنبیم و کلمه ای حرف نمی زنیم سخت متحیر و متعجب شدند. کس پیش مادرم فرستادند. او نیز هراسان و سراسیمه با گروهی از دوستان و خویشان به خانه ی ما دوید و چون ما را در آن حال دید پرسید که چه باید کرد؟ همه عقیده داشتند که من و زنم را جادو کرده اند و جز جادوگری توانا کسی ما را از لالی و گنگی نمی تواند برهاند. قضا را یکی از دوستان ما جادوگری را می شناخت، رفت و او را به خانه ی ما آورد. جادوگر نبض من و زنم را گرفت، گوش بر سینه ی ما نهاد، دست به همه ی اعضای بدنمان کشید و سپس سر برداشت و گفت: اینان را جادو کرده اند. و برای باطل کردن سحر و جادو صد سکه ی زر خواست.
مادرم و خویشان و دوستانمان در این اندیشه بودند که آن همه پول را از کجا فراهم کنند که پزشکی از دوستان ما فرا رسید و پس از معاینه ی من و زنم گفت، دست نگه دارید اگر دانش پزشکی درد اینان را دوا نکرد آن وقت دست به دامن سحر و جادو بزنید. سپس دستور داد تا منقلی آتش به اتاق ما آوردند. میله ی زری را در آتش نهاد و چندان آن را در میان آتش بازگذاشت که سرخ سرخ شد، سپس با انبری از آتش بیرونش کشید و آن را به پاشنه ی پا، به ساق پا، به ران ها، به شکم، به سینه به شانه ی چپ، به شانه ی راست، به سر و به پیشانیم زد. من این شکنجه ی طاقت فرسا را بر خود هموار کردم اما دهان باز نکردم و حرفی نزدم، چون برای من مردن بهتر از آن بود که شرط را به زنم ببازم. سرانجام با یک دنیا شادمانی و خوش حالی شنیدم که پزشک گفت:
- نه، اشتباه کردم. دانش پزشکی نمی تواند این دو را معالجه کند اما برای راحتی وجدان خود این وسیله را درباره ی زن نیز آزمایش می کنم.
زنم به محض این که گرمای میله ی زر به پاشنه ی پایش نزدیک شد فریاد زد: دست نگه دارید، داغم مکنید. من باختم. شوهرم یک برگ فلفل را برد.
چون مادر و دوستان و آشنایانمان دریافتند که برای چه در را باز نمی کردیم و از جای خود نمی جنبیدیم و حرف نمی زدیم و من آن همه شکنجه و عذاب را به خود هموار کردم همه به یک زبان گفتند: این مرد احمق و دیوانه است که این همه شکنجه و عذاب را تنها برای این که یک برگ فلفل از زنش ببرد، به خود هموار کرد.
مردم از آن پس مرا آناندانیای فلفلی خواندند. حال آقایان دادرسان انصاف بدهید آیا سلام سرباز به من نمی رسد؟
تماشاگران از شنیدن این داستان از خنده روده بر شدند. دادرس سوم خودداری نتوانست بکند و گفت:
- مگر احمق تر از این مرد بدبخت هم پیدا می شود؟ جایزه ی حماقت به او تعلق می گیرد.
دادرسان دیگر گفتند: در قضاوت شتاب مکن.
رئیس دادگاه نیز گفت: در قضاوت شتاب نباید کرد.
***
سرانجام نوبت به برهمن ژنده پوش رسید. او چنین داد سخن داد:
- پوزش می خواهم که با جامه ای ژنده و پاره در محضر دادگاه حاضر شده ام. من از روز نخست ژنده پوش نبودم. تنها ده سال است که چنین پریشان روزگار شده ام. ده سال!
ده سال پیش بازرگانی مرا برای انجام دادن مراسم دینی و خواندن اوراد و دعاها به خانه ی خویش دعوت کرد. او دو قواره پارچه ی اعلا و گران بها پیشکشم کرد که برازنده ترین جامه ها را با آنها برای خود بدوزم.
همه مرا به داشتن چنان پارچه های گران بهایی که چون نعمتی غیرمترقب به دستم رسیده بودند تبریک می گفتند و معتقد بودند که بی گمان خداوند آنها را به پاداش کار بسیار نیکی که در یکی از زندگی های پیشینم کرده بوده ام به من رسانیده است. (4)
باری برهمن سرگذشت خود را بدین شرح ادامه داد:
- من بر آن شدم که این دو قواره پارچه را که ممکن بود در نتیجه تماس کارگرانی که آن را بافته بودند و بازرگانی که آن را فروخته بود ناپاک شده باشند پاک کنم. پس خود آنها را شستم و از شاخه های درختی آویختم تا خشک شوند. آن گاه با دلی خشنود از کاری که کرده بودم، نشستم و محو تماشای باغچه کوچک خانه ام شدم. ناگهان سگی پیدا شد و آمد و از زیر پارچه های من گذشت.
آیا تن سگ به آنها خورد؟ یعنی پارچه ها دوباره نجس و ناپاک شدند؟
از کودکانی که در باغچه بودند پرسیدم که آیا دیدند که تن سگ به پارچه ها خورد؟ آنان در جواب من گفتند که رد شدن سگ را از زیر پارچه ها دیده اند اما متوجه نشده اند که تن او به پارچه ها خورده است یا نه.
چهار دست و پا بر زمین افتادم و کوشیدم به قد سگ باشم، آن گاه از زیر پارچه ها رد شدم. به همان کودکان گفتم در موقع رد شدن من از زیر پارچه ها به دقت نگاهم کنند. گفتند که تن من به پارچه ها برنخورد. چون این سخن را شنیدم خیالم راحت شد. اما ناگهان به یاد آوردم که سگ بدجنس در موقع ردشدن از زیر پارچه ها دم علم کرده بود و این اندیشه در دلم پیدا شد که نوک دم او به پارچه ها خورده است. به ناچار آزمایش خود را از سر گرفتم. داسی به بلندی دم سگ بر پشت خود نگاه داشتم و از زیر پارچه ها گذشتم.
داس به پارچه ها برخورد.
بر سگ بدجنس نفرین فرستادم و از روی خشم پارچه ها را پاره پاره کردم و دورشان ریختم.
پس از آن روز همه مرا مردی دیوانه و احمق می خوانند. دوستانم گفتند: مگر نمی توانستی آنها را دوباره بشویی و یا اگر چنان ناپاکشان می پنداشتی که به شستن پاک نشوند، چرا آنها را به مردی تنگ دست و بیچاره از طبقه ای فروتر، که چون برهمنان ناچار نیستند در بند پاکی جامه های خود باشند، نبخشیدی؟
دیگر کسی پارچه و جامه‎ ای به من نبخشید و هر وقت من پارچه ای برای دوختن لباس از مردم خواستم جوابم دادند:
- پارچه را می خواهی چه کنی؟ می خواهی بگیری و پاره پاره کنی و دور بریزی؟
از این روست که من مردی ژنده پوش شده ام. اکنون قضاوت کنید و عادلانه حکم بدهید. آیا سرباز به من سلام نکرده است؟
حاضران قاه قاه خندیدند. دادرس چهارم روی به برهمن کرد و گفت: آیا می توانید مانند ده سال پیش چهار دست و پا راه بروید؟
برهمن ژنده پوش جواب داد: البته! و آن گاه بر زمین افتاد و مانند سگی که ده سال پیش از او تقلید کرده بود چهار دست و پا راه رفت.
دادرس چهارم گفت: من گمان نمی کنم احمق تر از این مرد بدبخت کسی در دنیا پیدا شود. پیش نهاد می کنم که جایزه ی حماقت به او داده شود.
رئیس دادگاه گفت: جلسه ی دادرسی پایان یافت. اکنون دادگاه وارد شور می شود!
قضات برخاستند و به اتاق خلوتی رفتند. رئیس دادگاه نظر قضات را خواست و قضات هر یک به احمق تر بودن یکی از چهار برهمن رأی داد.
چون دادرسان به دادگاه بازگشتند رئیس دادگاه رأی دادگاه را بدین شرح قرائت کرد:
«به نظر دادگاه هر یک از شما چهار تن در نوع خود احمق تر از دیگری است و حق دارد سلام سرباز را حق خود بداند.»
برهمنان از رأی دادگاه بسیار خشنود شدند. از دادگاه بیرون آمدند. هر یک از آنان به صدای بلند می گفت: سرباز به من سلام کرده است. سرباز به من سلام کرده است.

پی نوشت ها:

1. Samarahdana
2. Dharmapoura
3. Anandannya
4. در اینجا به عنوان جمله ی معترضه لازم است گفته شود که هندیان رخ دادهای نیک و بد زندگی مردمان را بدین گونه تعبیر و توجیه می کنند. برای این که آنچه از این پس خواهد آمد بهتر فهمیده شود باید دانست که هندیان در آن دوره چنین می پنداشتند که تماس با افراد طبقات فروتر و یا بعضی از حیوانات ممکن است زندگی برهمن را آلوده و ناپاک کند و در نتیجه برهمن در زندگی های بعد در موقعیت و مقام اجتماعی فروتر قرار بگیرد.

منبع مقاله :
فوژر، روبر؛ (1383)، داستان های هندی، ترجمه اردشیر نیکپور، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ سوم

 




منبع :

احمق تر از همه گردآوری توسط بخش شعر ،داستان ، ادبیات، کتاب سایت آکاایران

اخبار اکاایران

تبلیغات