پیکار پاندویی ها و کورویی ها (1) -آکا

آکاایران: سرویس اندیشه آکا ایران؛ بخش شعر و ادبیات:

پیکار پاندویی ها و کورویی ها (1)
,پیکار,پاندویی,کورویی,[categoriy]

آکاایران: پیکار پاندویی ها و کورویی ها (1)



 





 

به گزارش آکاایران:  نردبازی بدفرجام/ اسطوره ای از هند

مهابهاراتا (1) (بهاراتای بزرگ) از پادشاهان بزرگ و مقتدر هندوستان بود و سه فرزند داشت به نام های پاندو (2)، دهریتاراشتیرا (3)، و ویدورای (4) خردمند.
پاندو (رنگ پریده) پنج پسر داشت که بزرگ ترین آنان یودهیشتیرا (5) دارای خصال نیکو و فضایل اخلاقی بسیار بود. مردی بود پرهیزگار و بلندهمت و گشاده دست و دادگر و نیک خواه، لیکن عیبی هم داشت، عیبی بسیار بزرگ: دل بستگی و عشق بسیار به قمار، و خاصه نردبازی، داشت.
دهریتاراشتیرا (شاه نابینا) صد پسر داشت که آنان را کورویی (6) ها می نامیدند. بزرگ ترین آنان دوریودهانا (7) (جنگ جوی نابه کار) مردی دلیر و بی باک، لیکن بسیار آزمند و غدّار، بود.
دوریودهانا در یکی از روزها با دلی سرشار از رشک و کینه از پیش پسرعموهای پاندویی خود که به دیدنشان رفته بود، به خانه بازگشت. او در کاخ های پسرعموهای خود شکوه و احتشامی دیده بود که هرگز پیش از آن ندیده بود و چنان عظمتی در اندیشه اش نمی گنجید. کاخ عظیم و غرق در شکوه پاندویی ها و ساختمان شگرف و شگفت انگیز آن آتش رشک و کینی بزرگ در دل او برانگیخته بود، آتشی فروزان که هرگز فرونمی نشست.
کف یکی از تالارها را با آینه فرش کرده بودند و چون دوریودهانا وارد آن شد و عکس خود را بر کف آن افتاده دید، پنداشت در استخری سرپوشیده وارد شده است، از این روی دامن جامه را بالا زد تا نر نشود. پسرعموها چون این حرکت را از او دیدند نتوانستند از خنده خودداری کنند و به او گفتند که دچار اشتباه دید شده است. چون از آن تالار گذشتند به تالاری رسیدند که استخری در آن بود، استخری آراسته به گل های آبی دل فریب و کم یاب، دوریودهانا که تصمیم گرفته بود کاری نکند که مورد ریش خند پسرعموهایش قرار گیرد. با گام های تند و استوار پیش رفت و در آب افتاد و همه ی جامه هایش تر شدند. یودهیشتیرا خودداری کرد و نخندید و دستور داد جامه ای باشکوه برای دوریودهانا آوردند. لیکن پاندویی ها و مهمانان و حتی خدمتکاران قاه قاه خندیدند، کورویی خاطره ی بدی از مهمانی عموزادگان خود در دل نگاه داشت. گذشته از این رشکی جان فرسا از دیدن شکوه و تجمل خانه و زندگی آنان بر دلش خانه کرد و هرگز آن را ترک نگفت دوریودهانا با خشم و برافروختگی بسیار آنچه را که در کاخ های عموزادگان خود دیده بود به برادران و یاران خود شرح داد و گفت:
- آفتاب بخت به روی پاندویی ها لب خند می زند و اقبال در هر قدم یارشان است چندان که شاهان کشورهای کوچک همسایه به رضا و رغبت بسیار طوق اطاعت آنان را بر گردن نهاده اند و رعایا از پیران سال خورده تا کودکان خردسال خود را از زیستن در قلمرو فرمان روایانی چنان مقتدر و محتشم خوش بخت می پندارند و سر فخر بر آسمان می سایند.
در آن مدت که من مهمان یودهیشتیرا بودم به چشم خویش دیدم که امیران سر به فرمان گنج هایی بزرگ، آفتابه و لگن های زر، صدف های گوهرنشان، کوه های درّ و گوهر، ده ها هزار گاو به عنوان باج و خراج پیشکشش کردند. شاه کامبوج برای زنان و دختران و اسبان و پیلان او هزاران بالاپوش زیبا و گران بها فرستاده بود.
خبر دارید که یودهیشتیرا همیشه در دربار خود از هشتاد و هشت هزار رئیس قبیله پذیرایی می کند و به خدمت هر یک از آنان سه خدمتکار گماشته است و گاه در یک شب ده هزار کس را به مهمانی می خواند و برای همه ی آنان خوردنی ها و نوشیدنی هایی خوش گوار و اعلا در ظروف زرین می دهد؟
هیچ می دانید که او چند گله اسب دارد، چند فیل دارد؟ هیچ می دانید که در چراگاه ها و مرغزارهای او سی هزار مادیان و شتر می چرند؟
از روزی که من شکوه و حشمت دربار او را دیده ام زندگی خویش را بسیار پست و حقیر می یابم. زندگی من در برابر زندگی او چون جویباری کوچک در برابر رودی بسیار بزرگ است ... کدام مرد است که از شجاعت و شهامت بهره ی وافر برده باشد و بتواند بر خود بپسندد که دشمنانش در ناز و نعمت و شوکت و حشمت به سر برند و او در نیازمندی و تنگ دستی روزگار بگذراند؟ ... بدانید که من اکنون پسرعموهای خویش را دشمن می شمارم ... از آن روز که چشمم بر زندگی غرق در جاه و شکوه و نعمت و ثروت پاندویی ها افتاد، دیگر شادی از دلم و خنده از لب پریده و تبی سوزان بر تنم نشسته است که دمی فرونمی نشیند. نمی دانم غرق خواهم شد یا ماهی مراد را صید خواهم کرد، تنها این را می دانم که دیگر نمی توانم چون گذشته زندگی کنم.
تنی چند از برادران و یاران دوریودهانا کوشیدند تا مگر او را با پند و اندرز بر سر عقل آورند، لیکن پند و اندرز در وی اثر نکرد و هر سخنی که برای تسکین و آرامش او گفته شد بیش از پیش بر خشم و کینش افزود.
روزی شاکونی (8)، یکی از کورویی ها، که با وی بسیار یار و نزدیک بود و با هم به دربار پاندویی ها رفته بودند به وی گفت:
- من، آری تنها من، می توانم بگویم که تو از چه راهی و به چه وسیله ای بر دشمن خویش دست توانی یافت و نابودش توانی کرد؟
- آیا چنین کاری شدنی است؟ دوست عزیزم بگو. زود بگو بدانم چه باید بکنم؟
- گوش به من دار و آنچه می گویم به خاطر بسپار. یودهیشتیرا سخت شیفته ی قمار است و به نردباختن دل بستگی و عشقی خاص و مفرط دارد. او در نرد باختن ماهر و استاد نیست لیکن در برابر حریف هرگز میدان خالی نمی کند و از مبارزه سرباز نمی زند. لیکن من در نرد باختن استادی بی همتا و توانایم.
بسیاری از حاضران مجلس بی اختیار خندیدند، چه همه می دانستند که شاکونی بازی کنی استاد نیست بلکه دغل بازی بی همتاست و با چنان مهارتی تقلب می کند که کسی نمی تواند مچش را بگیرد.
شاکونی بی آن که از ریش خند حاضران خشمگین شود گفت:
- من نردبازم، آری نرد را بسیار خوب بازی می کنم. مدتی است دراز که به آموختن این هنر یا این دانش پرداخته ام و در این راه از هیچ کوششی فرونگذاشته ام و هم از این روست که به همه ی رموز و دقایق آن آشنا هستم. آری من همه ی رموز این بازی را می دانم و در این هنر نه تنها در کشور خود بلکه در کشورهای همسایه نیز مانند ندارم. حال ای شاه زاده و دوست گرامی. تو باید یودهیشتیرا را به مبارزه بخوانی و اجازه فرمایی من به جای تو در برابر حریف بنشینم و با او دست و پنجه نرم کنم. قول می دهم که در چند دقیقه همه ی دارایی آنان را از دستشان بیرون آوریم.
- دوست بسیار گرامی، نمی دانی از شنیدن این سخن که تو گفتی تا چه پایه خشنود شدم. تو پرتو امیدی بر دل من تافتی. لیکن اجازه ی این کار را از پدرم باید گرفت و من می ترسم پدرم چنین اجازه ای ندهد.
دوریودهانا پیش دهریتاراشتیرا رفت. شاه نابینا مردی فرزانه و خردمند بود و آشتی و آرامش را برتر از هر چیز می شمرد و برادرزادگانش را هم که مدتی دراز در پیش او زندگی کرده بودند بسیار دوست می داشت. او جواب مثبت نداد و به حاشیه پرداخت و گفت:
- تو خود می دانی که من تا به چه پایه تو را که بزرگ ترین فرزند منی و از محبوب ترین زنانم به دنیا آمده ای دوست دارم. لیکن صلاح تو را در این می دانم که با پاندویی ها در نیفتی و به آنان کینه و دشمنی نورزی. چه یقین دارم که یودهیشتیرا نه تنها دشمنی و کینه ای با تو ندارد، بلکه تو و برادرانت را بسیار هم دوست می دارد. فرزند، از توانگری و حشمت پسرعموهای زیانی به تو نمی رسد. مردمان آزاده و بلندهمت هرگز چشم طمع به مال و ثروت دیگران نمی دوزند و به شوکت و حشمت دیگران رشک نمی ورزند. ثروت عموزادگانت از یک نظر ثروت تو هم شمرده می شود. نه، فرزند. این اندیشه را از سر به در کن و دل از کینه و دشمنی بپرداز. به کسی رشک و کینه مورز، زیرا کینه و رشک به ستیز و جنگ می انجامد و جنگ بدترین بلاها و مصیبت هاست ... بگذار پیش از پاسخ دادن به تو یا برادرم ویدورای فرزانه و بلندمرتبت مشورت کنم.
دوریودهانا که می کوشید خشم درونش را در پرده ی ادب و احترام ظاهر پنهان سازد به پدر گفت:
- آه! لازم نیست در این باره با او گفت و گو کنی، من می دانم او چه خواهد گفت. ویدورا به پاندویی ها بیش از ما مهر و دل بستگی دارد. به تو خواهد گفت که خواهش مرا نپذیری ... اما بدان که هرگاه خواهش مرا نپذیری به زندگی خود پایان خواهم داد ... پدر، پس از مرگ من با ویدورا خوش و خرم باش.
شاه پیر فرزندش را به حد پرستش دوست می داشت و به هیچ روی تاب دیدن اندوه و گرفتگی او را نداشت و نمی توانست دست به کاری بزند که به مرگ او بینجامد. از شنیدن این سخن آشفته و پریشان شد و خرد از سرش پرید. پس روی به فرزند خود کرد و گفت:
- فرزند دل بندم، تو را پریشان و اندوهگین نمی توانم ببینم. پیشتر بیا تا دست بر چهره ات بکشم. راست می گویی، چرا بروم و در این باره با ویدورا رای بزنم؟ هرکار که می خواهی بکن. می خواهی نردبازی کنی، بکن. می خواهی با پاندویی دست و پنجه نرم کنی؟ او را به مبارزه بخوان ... من نیز با همه ی درباریانم در این بازی حضور خواهم یافت. بازی کار سرنوشت و تقدیر است. از کجا که تقدیر نخواهد این بازی نتایج بدی نداشته باشد. اگر خدایان بخواهند ممکن است این بازی کورویی ها و پاندویی ها را به هم نزدیک تر و مهربان تر هم بکند ... بسیار خوب فرزند. از طرف من یودهیشتیرا را به اینجا بخوان. از او خواهش کن که برای افتتاح کاخی تازه به نزد ما بیاید. هم اکنون از اینجا برو و دستور بده که در ساختمان این کاخ دقت بسیار کنند تا مایه ی فخر و مباهات ما گردد.
کارگران چیره دست بنایی زیبا و باشکوه برآوردند که صد در و هزار ستون داشت و با زمرد و لاژورد آراسته بود و نیمکت ها و تخت ها و چهارپایه ها و صندلی های زرین در تالارها و اتاق هایشان نهاده بودند. آن بنا را «کاخ بلورین طاق» نام داده بودند.
***
یودهیشتیرا پس از دریافت دعوت نامه ی عموی خود نخست در پذیرفتن آن دو دل ماند، سپس چون نام حریفان خود را پرسید با خود گفت: در میان آنان تنی چند هستند که از نردبازان چیره دست اند و باید از آنان ترسید، لیکن هرچه باشد نتیجه ی بازی در دست سرنوشت و تقدیر است و مرد جنگی و مبارز هرگز نباید از برابر حریفی که به مبارزه اش می خواند پای پس نهد ... نه من هرگز از برابر حریف نمی گریزم.
یودهیشتیرا با چهار برادر خود و درائوپادی (9) زیبا که زن مشترکشان بود به دربار دهریتارشتیرا رفت. در پاره ای از کشورها و میان بعضی از گروه های اجتماعی رسم بر این بوده است که زنی عروس چند برادر شود و چند شوهر داشته باشد. این رسم هنوز هم در میان قبال تبت متداول است. لیکن درباره ی پاندویی ها باید گفت که دست تصادف دختری را زن مشترک آنان کرد. بدین معنی که یکی از این پنج برادر که آرجونا (10) نام داشت پس از آن که با درائوپادی عروسی کرد او را به کاخ پدر آورد و به شادمانی بسیار فریاد زد:
گنجی گران بها برای شما آورده ام. مادر آنان که می خواست پسرانش همیشه با هم مهربان و یک دل و یک جان باشند و دورنگی و کینه در میانشان نیفتد شتابان گفت: از این گنج باید هر پنج برادر سود برند. بی اعتنایی به فرمان مادر که شرایط و احوال نوعی نیروی جادویی به آن بخشیده بود، ممکن نبود. تقدیر خواسته بود که زن آرجونا زن دیگر برادران هم باشد ...
باری، گروهی از برهمنان و زنان و مردان درباری نیز با پنج برادر پاندویی و زنشان درائوپادی همراه شدند.
چون پسران پاندو به حضور شاه نابینا رسیدند رسم ادب و احترام به جای آوردند. شاه نیز به مهربانی بسیار آنان را پذیرفت و بوسه بر سر و رویشان زد.
نخستین روز ورود پاندویی ها پس از خواندن اوراد و اذکار دینی از طرف برهمنان به بازی و تفریح های گوناگون گذشت. پنج برادر در همه ی بازی ها و تفریح ها شرکت کردند و سرانجام در ضیافتی پرشکوه که به افتخار ورودشان ترتیب داده شده بود شرکت جستند. مهمانان به آواز دل آویز پری پیکران به خواب رفتند و با سرود شاعران چنگی بیدار شدند.
روز بعد برای نرد باختن و دست و پنجه نرم کردن دو حریف تعیین شده بود.
***
شاکونی در برابر مهمانان، که عده شان بسیار بود، و شاه نابینا یودهیشتیرا را به مبارزه خواند.
یودهیشتیرا دعوت او را پذیرفت، لیکن پس از تذکر قواعد و اصول بازی گفت: در این بازی حیله و نیرنگ ممنوع است. نیرنگ و غدر در شأن مرد مبارز نیست.
شاکونی پاسخ داد: البته رعایت اصول و قواعد بازی از طرف بازیکنان باید بشود، لیکن این را هم باید پذیرفت که بعضی از نردبازان چیره دست تر و هوشمندتر از بعضی دیگرند و هرگاه یکی بهتر از دیگری بازی کرد و بیشتر از او برد نباید متهم به تقلب و نیرنگ شود. حال اگر تو جرئت نردباختن با مرا نداری جای بپرداز و کنار برو.
- قبلاً دعوت تو را پذیرفته ام.
- پس بیش از این درنگ نکنیم. داو بازی را دوریودهانا به جای من خواهد نهاد و حریف تو او خواهد بود. او گنج های بسیار و گوهرهای گران بهای فراوان دارد. تو در این بازی چه داو می نهی؟
یودهیشتیرا پاسخ داد: داو من گوهری گران بها با گردن بند مرواریدی بی مانند و زیور زرینی بی همتاست.
نخست یودهیشتیرا تاس ریخت و پس از او شاکونی.
شاکونی تاس ها را شمرد و سپس روی به حریف خود کرد و گفت: باختی.
یودهیشتیرا خود را هیچ نباخت و خون سرد ماند و گفت: این بار داو من سهمی از اسبان تیزتک خواهد بود که با خود به اینجا آورده ام.
شاکونی پس از یودهیشتیرا تاس ریخت و آنها را شمرد و گفت: باختی.
یودهیشتیرا با خون سردی و آرامش بسیار گفت: من با گردونه ای زرین و پوشیده از پوست ببر که زنگ های بسیار به آن آویخته و هشت اسب سپید آن را می کشند به اینجا آمده ام. این بار آن گردونه را به داو می گذارم.
پس از یودهیشتیرا شاکونی نرد ریخت و آنها را شمرد و به حریف خود گفت: باختی.
جوان پاندویی در آنجا ثروت بزرگی در اختیار نداشت آن را داو نهد و بازی کند، لیکن چون همه می دانستند که او در کاخ های خود گنج های بزرگ دارد قول او را قبول کردند.
- من صد هزار کنیزک زیبا چهر و دل فریب دارم که همه جامه های گران بها دارند و با گردن بندها و دست بندهای پربها خود را می آرایند و عطر سندل به خود می زنند و در رامشگری و رقص و آواز مانند ندارند. همه ی آنان را داو می گذارم.
شاکونی پس از یودهیشتیرا تاس ریخت و آنها را شمرد و گفت: باختی لیکن هنوز سخن خویش را به پایان نبرده بود که شاه زاده ی پاندویی گفت:
- من هزار غلام خانه زاد دارم که چون کنیزانم جامه های گران بها می پوشند و همه تربیت دیده و تعلیم یافته و هوشمندند. این بار سر آنها با تو نرد می بازم.
او تاس ریخت و پس از او شاکونی. شاکونی آنها را شمرد و گفت: این بار هم باختی.
لب خند از لبان شاه زاده ی پاندویی پرید و چین بر پیشانی و گره بر ابروانش افتاد و گلویش خشکید، لیکن نخواست زبونی نماید و به شکست خود اعتراف کند. او پیاپی نرد باخت و گله ی فیلانش را که دارای هزار فیل نر و هشت هزار فیل ماده بود، خیل اسبانش را به جز آنها که پیش تر باخته بود، گاوان شیرده و گوسفندان و بزها و بره هایش را، همه ی گردونه ها و ارابه هایش را، چهارصد صندوق و زر نابش را از دست داد.
دم به دم لحن سخن شاکونی، که شکست حریف را اعلام می کرد، ریش خندآمیزتر و زننده تر می شد. طنز و کنایه ی حریف یودهیشتیرا را بیش از باختن و از دست دادن دارایی اش پریشان و آشفته می کرد چندان که چهره اش از خشم برافروخته بود و دیدگانش از تب می درخشید.
***
در این دم ویدورای فرزانه خود را به میان انداخت و روی به برادر نابینای خویش کرد و گفت:
- ای شاه بزرگوار، دمی به من گوش دار. چگونه می پسندی و اجازه می دهی که این بازی ادامه یابد؟ مگر در نمی یابی که به نیرنگ و حیله می کوشند دار و ندار پاندویی ها را از دستشان بربایند؟ ... پس از آن که یودهیشتیرا و برادرانش یک سره از هستی افتادند، کورویی ها پیش تر خواهند رفت. لیکن آنان با خود نمی اندیشند که هرگاه پسرعموهایشان بیم از دست دادن چیزی را نداشته باشند به جنگ و پیکار برخواهند خاست. آیا در دیده ی تو جنگ بدترین و شوم ترین بلاها و مصیبت ها نیست؟ آیا پسران تو چندان هوشمندی و دوراندیشی ندارند تا دریابند در چنین جنگی نه تنها بیم از دست رفتن دار و ندارشان بلکه خطر از کف شدن جانشان نیز هست؟ ... تو گویی من هم اکنون در میدان جنگ حاضرم و نتایج شوم این جنگ خانگی را به عیان می بینم. اتفاق و اتحاد و مناسبات دوستانه در میان عموزادگان مهربان و یاری و پشتیبانی آنان از یک دیگر بسی گران بهاتر از خروارها در و گوهر است ... آیا داستان شگفت انگیز آن شاه را که ماکیانی عجیب و جادویی داشت که در هر دقیقه تکه ای زر ناب از منقارش پایین می افتاد نمی دانی. روزی شاه از روی آزمندی و بی خردی گلوی ماکیان را گرفت و فشرد تا زر بیشتر و تندتر از منقارش بریزد، لیکن مرغ بیچاره را خفه کرد و خود را از آن منبع ثروت و دولت محروم گردانید. شاها، من تمنی دارم هرچه زودتر فرمان دهی تا این بازی خطرناک را رها کنند.
پیش از آن که شاه نابینا دهان به دادن پاسخ بگشایند دوریودهانا پیش دستی کرد و در پاسخ عموی خود گفت:
- با این سخنان که گفتی بار دیگر نشان دادی که پاندویی ها را بیش از کورویی ها دوست می داری و از فرزندان دهریتا بیزاری. تو در سرای ما چون ماری هستی که کسی او را در بغل نهد و گرم کند ... اکنون هم که می بینی یکی از پاندویی ها در برابر حریفی چیره دست و توانا شکست می خورد و می بازد خود را به میان انداخته ای و می خواهی از شکست قطعی او پیش گیری کنی. مگر ما یودهیشتیرا را به زور و اجبار به بازی وادار کردیم؟ مگر ناچارش می کنیم که به بازی ادامه دهد؟ او آزاد است که بازی کند و یا شکست خود را بپذیرد تا بازی به دل خواه تو پایان پذیرد.
پاندویی فریاد زد: نه، من شکست نخورده ام. بیش از یک آرزو به دل و یک اندیشه به سر ندارم و آن از سرگرفتن بازی و ادامه ی آن است.
دوریودهانا به دورویی و تزویر ازو پرسید: مگر باز هم چیزی داری که داو بگذری؟ مگر هنوز همه ی ثروت های پاندویی ها را نباخته ای؟ آیا باز هم ثروتی در دستت مانده است.
- چه می گویی؟ من هنوز ثروت های بی شمار دارم.
هنگامی که ویدورا و دوریودهانا گفت و گو می کردند، یودهیشتیرا با خود اندیشید که تنها دارایی خود و خانواده اش را باخته است لیکن هنوز ثروت و دارایی رعایایش دست نخورده مانده است و او می تواند با آنها قمار کند. بدین امید که بخت و اقبال ولو یک بار با او یار می شود و گذشته را جبران می کند، همه ی زمین های قلمرو حکومتش را با رعایا و دارایی آنان در قمار گذشت و باخت. لیکن هنوز امید خود را از دست نداده بود و می پنداشت که بخت سرانجام یارش خواهد شد و او را بر حریف چیره خواهد ساخت. پس گفت:
- گنجی گران بها برای من باز مانده است که از وجودهایی نازنین تشکیل یافته است و آن وجودها چهار برادر من اند. من بزرگ ترین آنان را داو می گذارم.
برادر بزرگ تر را در نرد بازی از دست داد و پس از آن برادران دیگرش را نیز یکی پس از دیگری باخت.
این بار چنین می نمود که پاندویی را تقدیر از پای درآورده است. او بر نیمکتی افتاد و سر را در میان دو دست گرفت و به فکر فرو رفت. حاضران مجلس پنداشتند که او شکست خود و پیروزی حریف را خواهد پذیرفت و دست از بازی خواهد کشید، لیکن پس از چند دقیقه در میان بهت و حیرت همه یودهیشتیرا سر برداشت و گفت:
- باز هم بازی می کنم. من به راستی شرمنده و سرافکنده ام که کار را به جایی کشاندم که برادرانم را هم در قمار باختم. حق نبود این شاه زادگان دلیر و شریف به چنین سرنوشتی دچار شوند. امیدوارم که برادرانم مرا ببخشند، لیکن فراموش نکنید که ما پنج برادریم و ازین پنج برادر هنوز یک تن آزاد است و آن یک تن منم. من وجود خویش را به داو می گذارم.
دوریودهانا به تزویر و دورویی گفت: آیا تو به راستی چنین تصمیمی گرفته ای؟ آزادی حتی برای کسی که همه چیز خود را از دست داده باشد، یعنی مردی چون تو نیز بسیار گرامی و گران بهاست ...
یودهیشتیرا گفت: من هرگز از گفته ی خود برنمی گردم.
دو حریف تاس ها را ریختند. شاکونی نردها را شمرد و گفت: باختی. باز هم باختی.
کورویی ها شادمان شدند لیکن به جز آنان همه ی تماشاگران و حاضران مجلس چنان به هیجان آمدند و آشفتند که بغض گلویشان را گرفت و تنها برای رعایت ادب زبان در کام کشیدند و لب به سخن نگشودند و خاموشی گزیدند.
همهمه ی اعتراض فضای تالار را پرکرد، لیکن هنوز هم بازی به پایان نرسیده بود و سرنوشت بازی شگفتی می کرد و حادثه ای می خواست روی بدهد که بیش از بیش بازیگران و ناظران را به التهاب و هیجان انداخت.
***
یودهیشتیرا همه ی نیرو و قدرت خود را جمع کرد تا در برابر ضربه ای که خورده بود ایستادگی کند و از پای درنیاید. راست ایستاد و سربرافراشته بود، لیکن نگاهی کدر و مبهم و پریشان داشت و چون شاکونی لب به سخن گشود چنین نمود که گفته های او را نمی شنود:
- تو هنوز همه ی دارایی خود را نباخته ای. هنوز گنجی برایت بازمانده است اما آن را فراموش کرده ای. آری هنوز گنجی در اختیار داری.
حریف پاک باخته با صدایی که به دشواری شنیده می شد گفت:
- مالی ... گنجی برایم بازمانده است؟ ... چه می گویی؟
شاکونی در جواب او یک کلمه بیش نگفت، لیکن آن را چنان آهسته بر زبان راند که تنها حریفش شنید. این کلمه عبارت از نامی خاص بود: درائوپادی.
پیش تر گفتیم که درائوپادی دختری زیبا و دل ربا بود که در نتیجه ی حادثه ای شگفت انگیز زن پنج برادر پاندویی شده بود، پس زن یودهیشتیرا هم بود.
یودهیشتیرا به شنیدن این کلمه از حیرت بر جای خود خشکید و چنین نمود که گفته ی حریف را نشنیده است. شاکونی چون او را مردد یافت و ترسید که پیش نهادش را نپذیرد به سخن خود چنین افزود:
- هرگاه در این دست که تو درائوپادی را داو می گذاری ببری همه ی چیزهایی را که تاکنون باخته ‎ای دوباره به دست خواهی آورد.
این سخن پاندویی را که دوباره عشق قمار به سرش زده بود برانگیخت تا برای آخرین بار بخت خود را بیازماید. حاضران ناگهان دیدند که یودهیشتیرا به صدای بلند زن خود را می ستاید، نخست معنی آن را نفهمیدند، لیکن چون دریافتند که یودهیشتیرا چرا این حرف ها را می زند، از حیرت بر جای خود خشکیدند. یودهیشتیرا می گفت:
- درائوپادی نه تنها زیباترین زن قلمرو حکومت من است، بلکه در سراسر جهان زنی پیدا نمی شود که بتواند با او دم از برابری بزند. او نه چندان درشت هیکل و بزرگ است و نه چندان کوچک و ریزاندام. میانه بالاست و شیرین حرکات. گیسوان پرشکنش چنان سیاه است که چون شبه می درخشد. دیدگانش رنگ آبی نیلوفرهای پاییزی را دارند. دهانی چون شنگرف دارد و چون لب به سخن بگشاید درّ و گوهر از آن می ریزد. این زن زیبا و دل ربا وفادارترین زنان و فداکارترین آنان در انجام دادن وظایف خویش است. در کاخ دیرتر از همه سر به بالین خواب می نهد و روز زودتر از همه از بستر برمی خیزد. آری من این زن بی همتا را در آخرین بازی خود داو می گذارم.
التهاب و هیجانی بی پایان بر دل حاضران نشست. گروهی از پیران سال خورده فریاد زدند:
- شرم آور است. شرم آور.
ویدورا سر را در میان دست هایش گرفت و چشم بر زمین دوخت. شاه نابینا از کسی که در کنارش نشسته بود پرسید:
- که باخت؟ که برد؟
حریفان تاس ها را ریختند. شاکونی آنها را شمرد و با صدایی که از شادی و خوش حالی می لرزید فریاد برآورد: یودهیشتیرا. تو این بار هم باختی.
دوریودهانا دیگر نتوانست خودداری کند و فریاد زد: بروید هرچه زودتر درائوپادی را به اینجا بیاورید. می خواهم دستور دهم او را پیش زنان ظرف شوی، که از این پس در شمار آنان خواهد بود ببرند.
ویدورا حیرت زده فریاد زد: مگر دیوانه شده ای؟ آیا متوجه نیستی که چه توهین بزرگی به پاندویی ها می کنی؟
پیر فرزانه در آن دم دریافته بود که پنج برادر چه احساساتی دارند. از دست دادن همه ی دارایی حتی وجود خود، کمتر از توهینی که به همسر مشرکشان رفته بود در آنان اثر کرده بود، لیکن دوریودهانا نیز جز توهین و تحقیر آنان هدفی نداشت.
چون درائوپادی به مجلس آمد، دوریودهانا گیسوانش را گرفت و به خدمتکارانش فرمان داد تا جامه از تن او درآوردند. زن تیره اختر سرشک از دیده فروریخت و چهره اش را در میان دو دست خویش پنهان کرد و دعایی کوتاه از ته دل خواند و کریشنا را به یاری خواست و گفت:
- ای خدا، ای کریشنا که همواره پشتیبان من بوده ای این بار هم از این گرداب بلا نجاتم ده. به دادم برس. کمک کن.
کریشنا، آن خدای مهربان این زاری و التماس را شنید و دعای زن بیچاره را اجابت کرد. هر بار که خدمتکاران جامه ای از تن درائوپادی بیرون می آوردند، جامه ی دیگری از همان نوع به تن او می شد. این معجزه صدبار تکرار شد.
به جز برادران کورویی دیگر مهمانان از تحقیر و توهینی که به آن شه دخت پاک نژاد می رفت برآشفته بودند و فریاد اعتراض برمی آوردند. آنان با خود می اندیشیدند که هرگاه خدایی مهربان به یاری آن شه دخت نمی شتافت شاهد چه شکنجه و عذاب موحشی می شدند.
در میان همهمه و سروصدای مجلس صدای مردانه و روشن یکی از پاندویی ها که گرگ خو خوانده می شد برخاست و می گفت:
- سوگند یاد می کنم که روزی این مرد دیوسیرت نابه کار را که دوریودهانا نام دارد نابود کنم. سوگند می خورم که سینه اش را در میدان جنگ بشکافم و خونش را بنوشم. هرگاه به سوگند خود عمل نکنم راه رهایی برای همیشه به رویم بسته باد.
ناگهان خاموشی بزرگی جانشین همهمه ی پردامنه شد. حاضران دهریتاراشتیرا را دیدند که اشاره ای کرد تا همه خاموش باشند و آن گاه گفت: درائوپادی را پیش من بیاورید.
زن جوان اشک از دیدگان خویش سترد و پیش شاه نابینا رفت. شاه گونه ها و گیسوان او را نوازش کرد و گفت: درائوپادی بیچاره ام. برادرزاده ی عزیزم، من همیشه وفاداری و وظیفه شناسی تو را ستوده ام و از این روی مهری بسیار به تو داشته ام. اکنون اجازه داری خواهشی از من بکنی. بدان که خواهش تو هرچه باشد انجام خواهد گرفت. من در اینجا رسماً قول می دهم که خواهش تو را برآورم.
همه منظور شاه پیر را دریافتند. او پنداشته بود که درائوپادی بی گمان خواهش خواهد کرد او را آزاد کنند، لیکن درائوپادی بی درنگ پاسخ داد:
- اکنون که شاه بزرگ قول می دهند خواهشی را از من بپذیرند خواهش می کنم آزادی یودهیشتیرای گرامی را به وی بازدهید و از قید بندگی اش برهانید.
شاه نابینا از گذشت و بخشندگی و بلندهمتی و فداکاری آن زن به هیجان آمد و به وی گفت:
- خواهش تو پذیرفته است. یودهیشتیرا آزاد است ... لیکن تو شایسته ی آنی که بیش از یک بار مورد لطف و عنایت ما قرار گیری. زنهار دیگری به تو می دهم. هر خواهشی داری بکن و بدان که این خواهشت نیز برآورده خواهد شد.
- خواهش می کنم چهار پاندویی دیگر را هم آزاد کنید.
شاه پیر بیش از بیش مفتون گذشت و بلندنظری زن جوان شد و بر آن شد که راه رهایی دیگری در پیش پای او بگذارد.
پس روی به وی کرد و گفت:
دخترم، با این گذشت که از تو دیدم بیش از بیش در چشمم بزرگ شدی. این دو زنهار برای تو بسیار کوچک است تو شایسته ی آنی که بسی بیش از این ها در حقت گذشت شود. سومین خواهشت را بگوی.
درائوپادی گفت: ای شاه شریف و بزرگوار، خویشتن را سپاس گزار تو می دانم، لیکن شرمنده ی بزرگی و گذشت و لطف تو هستم و خود را لایق لطف و گذشت سوم تو نمی بینم. بیش از آنچه تو درباره ام لطف و بزرگواری کردی در تصورم نمی گنجد.
اعجاب دهریتاراشتیرا از شنیدن این سخن به نهایت رسید چه دریافته بود که زن جوان چندان عالی طبع و بلندنظر است که شرمش می آید آزادی و رهایی خویش را طلب کند و یا با علاقه و دل بستگی نمودن به مال و ثروت دنیا خویشتن را کوچک و پست نماید. شاه گفت و گوی خود را با زن جوان برید و روی به همه ی حاضران کرد و با وقار و متانتی به راستی شاهانه چنین گفت:
- همه گوش به من دارید. اراده ی من چنین است. این بازی و برد و باخت هایی را که در آن شده است هیچ و باطل اعلام می کنم. یودهیشتیرا، تو آزادی. برخیز و به کشور خویش بازگرد و مانند پیش در آنجا فرمان روایی کن. همه ی دارایی و ثروتت از آن خودت باد.
پاندویی ها برخاستند و از آن مجلس بیرون رفتند و بر گردونه ی زرین خویش نشستند و به سوی کشور خویش راندند.
***
تصمیم دهریتاراشتیرا کورویی ها را متحیر و متأسف ساخت. آنان با خود گفتند: پیرمرد خرد از دست داده است. به یاری دشمنان ما برخاست و آنچه به دست آورده بودیم به باد داد.
شاکونی این بار هم تدبیر غدارانه ای کرد و راه حل دغلکارانه ای در پیش پای دوریودهانا نهاد و او پیش پدر پیر خویش رفت و گفت:
- من و برادرانم تصمیم خردمندانه ی تو را می پذیرم، لیکن آیا با خود اندیشیده ای که با وجود تصمیم جوان مردانه و گذشت بزرگی که در حق پاندویی ها کردی آنان هرگز تحقیری را که امروز دیدند از یاد نخواهند برد و همواره درصدد گرفتن انتقام از تو و فرزندانت خواهند بود؟ هر تحقیری را فراموش کنند توهین و تحقیری را که به درائوپادی رفت ممکن نیست فراموش کنند. کار به جایی رسیده است که یا باید آنان دست از فرمان روایی بکشند و کشور خود را تسلیم ما بکنند و یا ما این کار را بکنیم ... بهتر است برای حفظ صلح یک دست دیگر هم با هم بازی کنیم و بگذاریم تقدیر تکلیف ما را تعیین کند. حریفی که ببازد باید دوازده سال تمام به جنگلی برود و از پوست گاوان وحشی جامه بر تن کند و پس از پایان یافتن دوازده سال از جنگل بیرون آید. طرفی که ببازد باید دست از حکومت بشوید و کشور خویش را به حریف واگذار کند. چون دوازده سال بدین ترتیب سپری شود گذشت زمان کینه و دشمنی را از دل شکست خوردگان فرومی شوید. آن گاه سالی دیگر مهمان حریف پیروز می گردند و چون سال چهاردهم فرا رسد کشور و فرمان روایی بر آن را دوباره به دست می گیرند.
شاه پیر که اراده اش را از دست داده بود گفت: راست می گویی. برو و بی درنگ پاندویی ها را به اینجا بخوان تا برای آخرین بار بخت خود را بیازمایند.
پیکی را پیش پاندویی ها فرستادند و پیغام شاه پیر را در راه و پیش از آن که به کشور خود برسند به آنان ابلاغ کردند.
یودهیشتیرا که فرصت تازه ای برای بازی به دست آورده بود بی آن که به عاقبت کار بیندیشد دعوت را پذیرفت.
شاکونی شرایط بازی را به پاندویی ها شرح داد. لیکن ویدورا این بار نیز به مخالفت برخاست و فریاد برآورد که:
- یودهیشتیرا این شرط را مپذیر و بازی مکن.
پیری سال خورده که در آن مجلس حاضر بود گفت: به راستی شرم آور است! و همه ی حاضران گفته او را تأیید کردند.
لیکن یودهیشتیرا که مقهور هوس خود بود و از شادی می لرزید با صدایی پرطنین گفت: من هیچ گاه از میدان مبارزه پای پس نگذاشته ام. شاکونی شرایط تو را پذیرفتم و حاضرم با تو نرد ببازم.
دو حریف تاس ها را ریختند. شاکونی آنها را برشمرد و گفت: باختی.
یودهیشتیرا و چهار برادر و همسر مشترکشان جامه را از پوست چارپایان بر تن کردند و به جنگل رفتند و دوازده سال تمام در آنجا به سر بردند. چون دوازده سال به پایان رسید سالی دیگر طبق تعهدی که سپرده بودند در دربار عموزادگان خود به سر بردند. لیکن به خلاف امید و آرزوی شاه نابینا این تدبیر کینه از دل پاندویی ها نزدود و آرامش و آشتی میان دو گروه پدید نیاورد.
آزمندی و خودخواهی دوریودهانا و هوس و دل بستگی دیوانه وار یودهیشتیرا به نردبازی نتایج شومی به بار آورد.

ادامه دارد...

پی نوشت ها:

1. Maha- Bharata
2. Pandou
3. Dhritarachtira
4. Vidoura
5. Youddhthira
6. Kuravas
7. Duryodhana
8. Cakouni
9. Draupadi
10. Arjouna

منبع مقاله :
فوژر، روبر؛ (1383)، داستان های هندی، ترجمه اردشیر نیکپور، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ سوم

 

مقالات مرتبط :


پیکار پاندویی ها و کورویی ها (2)
پیکار پاندویی ها و کورویی ها (3)
پیکار پاندویی ها و کورویی ها (4)



منبع :

پیکار پاندویی ها و کورویی ها (1) گردآوری توسط بخش شعر ،داستان ، ادبیات، کتاب سایت آکاایران
تبلیغات