ساختمان صفت بیانی

در این مقاله از سایت آکاایران مطلبی در مورد ساختمان صفت بیانی ارائه شده است ، همچنین برای مشاهده مقالات بیشتر در دسته شعر ،داستان و ادبیات از سایت مقالات هنر آکاایران مقالات بیشتری را مشاهده نمایید

آکاایران: سرویس هنر آکا ایران به نقل از تبیان؛ بخش شعرو ادبیات:

در مقاله صفت و گروه وصفی درباره صفت بیانی، نشانه های ساختاری و لفظی و موصوف آن صحبت کردیم. حال این موضوع را بسط داده و در مورد ساختمان صفت بیانی صحبت می کنیم.

آسیه بیاتانی-بخش شعر و ادبیات آکا ایران 
,ساختمان,بیانی,[categoriy]

آکاایران: ساختمان صفت بیانی

به گزارش آکاایران: از نظر ساختمان صفت بیانی به سه بخش بسیط، مشتق و مرکب تقسیم می شود که هر کدام  را برای شما توضیح می دهیم.

صفت بیانی بسیط

کلمات بسیاری شامل این مثال می شوند. مثل: " پاک"، " خوب"، " مست"، " زشت" و.....
بیشتر صفات عربی که در فارسی وجود دارند هم جزو این دسته محسوب می شوند و همان کلماتی هستند که به نام اسم فاعل، مفعول، صفت مشبهه، صیغه مبالغه و اسم تفضیل معروفند.

صفت بیانی مشتق

صفت بیانی مشتق به صفتی می گویند که با پسوندها و پیشوندهای اشتقاقی ساخته شود، مثل: دانا، ستمگر، ناتوان و....
در میان پسوندهای اشتقاقی صفت ساز "ی" از همه مهمتر است زیرا هم فعال و هم قیاسی است و تقریبا به آخر هر اسمی چسبیده و آن را به صفت نسبی، فاعلی یا مفعولی تبدیل می کند.
صفت نسبی یائی: شهری، ایرانی
صفت فاعلی یائی: جنگی
صفت مفعولی یائی: پیشنهادی، اعطائی، تصویبی
"ی" نسبت در فارسی و عربی یا کلمات جمع نمی آید. یعنی نمی توان گفت "شهرهائی"، " کوه هائی"، بلکه باید گفت " کوهی"، " شهری"

پسوندهای صفت ساز و قید ساز

صفت ها و قیدهای مشتق و پسوندهای صفت ساز و قید ساز عبارتند از:

پسوندهای هانندی و تشبیه و رنگ:

صفت بیانی مشتق به صفتی می گویند که با پسوندها و پیشوندهای اشتقاقی ساخته شود، مثل: دانا، ستمگر، ناتوان و....

این عناصر عبارتند از: گون، گونه، وار، وش (فش)، آسا (سا)، سان، دیس (دیز)، فام ( پام، اوام، بام)، انه، گانه، ویه، ون، وند. مثال: سلیمان وار، برق آسا، مهوش، خورشید فش، مشکسا، مرغسان، نیلگون و....
از پسوندهای یاد شده وار، انه، فام، گون، گونه، وش، آسا، سان زنده و فعال و ما بقی غیر فعال است.

 پسوندهای صفت ساز آلودگی و دارندگی:
این عناصر عبارتند از: گین و صورت ها و گونه های مختلف آن یعنی گن، اگین. مثل: خشمگین، خشماگین، غمگین، گرگن، شوخگن.
شوخگن یعنی آلوده به چرک و گرگن یعنی آلوده به گری
در گذشته صفت هایی که با این پشوندها ساخته می شد بیشتر بار منفی داشته و بر اموری ناپسند دلالت داشته اند. در قدیم کلماتی مثل عطرآگین و عشق آگین کمتر استفاده میشد.

پسوند نگهبانی:
این عنصر عبارت است از بان و وان مانند: باغبان، نگهبان، دربان و ... که بان فعال و وان غیر فعال است.

پسوندهای فاعلی و حالت:
 عبارتند از: گار، کار، گر، ان، ار، ا، چی، ی.
جنگی، درشکه چی، جنگی، چی.
پسوندهای گر، کار و چی فعالند.

پسوندهای نسبت:
این عناصر بر نسبت، شغل، مذهب، ملیت، اصل و منشاء دلالت می کنند و عبارتند از: ی، ین، گان، گانه، یون، ه، ان
مثل: سیمین، زرینه، ایرانی، دوگانه، نبرده و...
از بین این عناصر ی، ین، ینه، گانه و گان فعال ولی "ه" غیر فعال است.

پسوندهای صفت ساز دارندگی:
عبارتند از: ور، مند، ومند، وار، ویه. مثل: دانشور، دردمند، تنومند، عیالوار، برزویه، داودیه.

پسوندهای صفت ساز لیاقت:
عبارتند از: وار، ی
مثال: شاهوار، گفتنی، دیدنی، تماشایی

پسوندهای صفت ساز سازندگی:
این عناصر بیشتر به آخر اسم های خاص می چسبند و اسم خاص مکان و شهر می سازند. عبارتند از: کرد، گرد، جرد
مثل: سیاوش کرد، بروجرد، سوسنگرد،

پسوندهای صفت ساز مفعولی:
ه، ار، ی. مثل: کشته، دیده، رفته، گرفتار، مردار، پیشنهادی، تصویبی، گزینه.

پسوند صفت ساز مکان:
این عنصرها عبارتند از: سیر، سار که به عقیده برخی دو گونه مختلف یک عنصرند. مانند: گرمسار، گرمسیر.


دستور مفصل امروز، دکتر خسرو فرشید ورد
دستور زبان فارسی، حسن احمدی گیوی

 


 



منبع :


شما احتمالا با جستجوی کلمات زیر وارد مقاله ساختمان صفت بیانی شده اید چنانچه مطلب مرتبط با جستجوی شما نبوده همان کلمه را در جستجوی سایت وارد کنید

صفت بیانی

ساختمان صفت بیانی گردآوری توسط بخش شعر ،داستان ، ادبیات، کتاب سایت آکاایران

اخبار اکاایران

تبلیغات