افسانه ی موئورئا -آکا

آکاایران: سرویس اندیشه آکا ایران؛ بخش شعر و ادبیات:

افسانه ی موئورئا
,افسانه,موئورئا,[categoriy]

آکاایران: افسانه ی موئورئا



 

نویسنده: ا. و. دوفور
مترجم: اردشیر نیکپور



 

به گزارش آکاایران:  اسطوره ای از تاهیتی

این افسانه از چند داستان ترکیب یافته است: داستان در آتش رفتن، داستان موئورئا، داستان مارماهی ای که گوش هایی چون گوش های آدمیزادگان داشت.
تاهیتی که در مرکز «کمربند آتش اقیانوس آرام» قرار دارد از آتشفشانی پدید آمده است و این بر اثر دعای مردی بوده است که افسانه او را «تیکی»،(1) یعنی «پسر خورشید» نام داده است.
قومی با همه ی افراد خود از مدت ها پیش بر کشتی های کوچکی نشسته بود و در جست وجوی سرزمین تازه ای بود. آنان همه مهاجر و چادرنشین و از نژاد و تیره ای بودند که هنوز شناخته نشده است. آنان خود را به هوس باد و اراده و خواست خدایان خود سپرده بودند.
این قوم چگونه توانست خود را به تاهیتی برساند؟- بی گمان ما هرگز نخواهیم توانست به این راز پی ببریم. آنان بی آن که آب شیرین و یا غذای تازه ای به همراه داشته باشند توانسته اند از چنگ غولان دریایی جان سالم به در ببرند و خشم های هراس انگیز اقیانوس آرام را از سر بگذرانند و با کشتی های کوچک بادبانی و یا پاروهایی که باد به هر سویشان می راند خود را به جایی که امروز «جزایر بادکوب» نام دارد، برسانند.
آن گاه شاه و پیشوا و رهبر آنان که پسر خورشید نام داشته است از خدایان قرارگاهی برای ملت خود خواسته است و عهد کرده است که در برابر این بخشش خود را قربانی آنان بکند.
پس آن گاه معجزه ای روی داده است و دریا بی درنگ جوشیده است و گردبادی شگفت انگیز پدید آمده است و آتشفشانی فوران کرده است و تخته سنگ ها و شن ها را از قعر دریا کنده است و روی هم انباشته است.
فوران آتشفشان روزها و روزها ادامه یافته است و یا هر تکانی جزیره ای سر از آب بیرون آورده است و سرانجام روزی رسیده است که قوم شگفت زده توانسته است روی زمینی که هنوز دود از عصیر سازنده ی آن بلند بود، پیاده شود. تیکی که به عهد خود وفادار بوده به دهانه ی آتشفشان نزدیک شده و بی هیچ دو دلی و تردید و تأسف و تألمی خود را در آن تنور هراس انگیز انداخته است.
آن گاه زمین لرزه ی دیگری روی داده و آتش را که دیگر فایده ای نداشته، خاموش گردانیده است. دهانه ی آتشفشان بسته شده و به زودی باران در میان تخته سنگ های سیاه شده، دریاچه ای پدید آورده است.
دیگر از آتشفشان خبری نشده و به جای آن دریاچه ای پدید آمده است که آن را «واهیریا» (2) می نامند.
در روزگار ما این دریاچه ساکنان بسیار دارد؛ ماهیان و خرچنگان آب شیرین، جلبک ها و خزه ها و مارماهیان در آن فراوانند و مارماهیان آن در هیچ جای جهان مانند ندارند زیرا آنان در دو طرف سرخود گوش هایی چون گوش مردمان دارند.
***
در زمان های قدیم، چنان قدیم که تنها افسانه در آن ها زیسته است، در ساحل غربی تاهیتی شاه سختگیر و ستمکاری می زیست که او را «ته اینو» (3) یعنی «بد» لقب داده بودند. تنها مایه ی دلخوشی و تفریح و وقت گذرانی او جنگ و پیکار بود، جنگی که او آن را با نیرنگ و وحشی گری آغاز می کرد و به انجام می رسانید.
«اینو» در مواقعی که به جنگ نمی رفت وقت خود را با ابداع بازی های خونینی که مایه ی نشاط و شادی درونش می شد می گذرانید.
هرگاه خود نمی توانست بازی خطرناکی ابداع بکند از راهنمایی ها و چاره جویی های برادر خود «آهوآ»، (4) که کاهن و پیشوای مذهبی «اورو» (5) بود، سود می جست و آهوآ که با روان ها رابطه داشت نیرنگ هایی اهریمنی پیدا می کرد و شاه از آن ها سخت لذت می برد. رسم و عادت «مائوری»(6) ها بر آن بود که در خاندان سلطنتی پسر ارشد قدرت عالی مادی را به عهده می گرفت و پسر دوم به رهبری و سروری مذهبی می رسید. شاه که نیروهای مسلح کشور را در اختیار داشت غیرقابل لمس بود و برادرش نیز که از پشتیبانی ارواح برخوردار بود، مقامش کمتر از او نبود. دو برادر از قدرت و اختیارات یکسانی برخوردار بودند. آنان نمی توانستند با یکدیگر مخالفت بکنند، زیرا در سایه ی همکاری با یکدیگر از قدرتی فوق العاده برخوردار می شدند.
باری، این شاه که چندان محبوبیتی نداشت دختری داشت که همان قدر که پدرش سختگیر و هراس انگیز بود، مهربان و خوشخوی بود و همان قدر که پدرش زشت بود، او زیبا و دلربا بود و به عکس پدر که مردی کوتاه قد و شکم گنده بود، او قد و بالایی بلند و کشیده و اندامی باریک و متناسب داشت و این دختر را طبق اصل کلی و طبیعی پسری دوست می داشت. پسر «روئی» (7) نام داشت و از قبیله ی «آتامائی»(8) بود و در دهکده ی ماهیگیران، میان دریا و کوهستان به سر می برد.
شامگاهان روئی از دهکده ی خود بیرون می آمد و در جنگل فرو می رفت و خود را به پای آبشار کوچکی که در انبوه سرخس های گیاهی پنهان گشته بود، می رسانید. «تئینا»(9) نیز در ساعتی که نخستین ستارگان در آسمان پدیدار می شدند، به آن جا می رفت.
لیکن در کشوری کوچک که در آن هر چیزی بر همه کس معلوم می شود و ستارگانش چشم دارند و بادش گوش دارد، رازی پنهان نمی ماند.
شامگاهی ده دوازده تن از جنگاوران دو جوان عاشق را به پیشگاه شاه آوردند و شاه چون آگاه گشت که دخترش هر شب به دیدن ماهیگیر جوان و بی نام و نشانی می رود از خشم دیوانه شد و فریاد زد:
- نزدیک تر بیا!
روئی را بی هیچ ملاحظه و ترحمی در برابر تخت شاه بر زمین انداختند.
- این ماهیگیر که می گویند تو هستی؟
- شاها، من دختر تو را دوست دارم و آرزو دارم که او زن من بشود!
- جوان دیوانه، تو تنها شایسته و سزاوار یک چیز هستی و آن مرگ است! زود این پسر را از این جا ببرید و به بندش بکشید. فردا جشن با شکوهی بر پاخواهد شد.
- شاها، گذشت داشته باش! این پسر تئینای زیبا را دوست دارد. به او فرصت بده تا شایستگی خود را در برابر تو ثابت کند.
- ای «تئاهیو»، (10) ای کاهن بزرگ، این پسر باید کشته بشود و من خود با گرز جنگی خود سرش را خواهم شکست!
- ای شاه، راست می گویی، این پسر سزاوار مرگ است، لیکن جوان است و بهتر است فرصتی به او بدهی!
ته اینو می خواست به یک اشاره این گفت وگو را قطع کند، لیکن با نگاهی که به روی کاهن بزرگ انداخت چنین به نظر رسید که عقیده اش را تغییر داده است:
- آری، حق با توست! من باید در این باره بیشتر فکر بکنم. فردا همه در این جا جمع شوند تا بگویم که درباره ی این جوان چه تصمیمی گرفته ام!
***
چون همه فاره ی (11) شاهی را ترک گفتند، دو برادر چشم در چشم یکدیگر دوختند:
- مدتی است جنگ و پیکاری پیش نیامده است و حوصله ی تو از بیکاری سر رفته است. این جوان را به آزمایشی هراس انگیز وادار کن! او به عشق دختر تو به این آزمایش تن درمی دهد و در آن می میرد. لیکن کوشش های او و مرگ سخت او مایه ی سرگرمی و تفریح تو می گردد.
- اما اگر او پیشنهاد مرا نپذیرد، خوشی من به هم می خورد!
- به او وعده کن که هر گاه در این آزمایش پیروز گردد دخترت را به او می دهی!
- اگر پیروز گردد، چه باید کرد؟
او پیروز نمی شود و اگر هم پیروز شود نمی تواند وقت و فرصت ابداع آزمون دیگری را از ما بگیرد...
دیرگاه شب بود که دو برادر به فاره ی مقدس خود بازگشتند. هر دو بسیار خشنود بودند.
***
فردای آن روز شاه فرمان داد روئی را پیش او آوردند:
- هر گاه در آزمایشی که از تو می شود پیروز گردی، دخترم را به تو می دهم و تو را به فرزندی خود می پذیرم، لیکن هر گاه شکست بخوری، خونت سنگ های «مارئه» (12) را رنگین خواهد کرد و استخوان هایت کوبیده خواهد شد و گرد و غبار خواهد گشت و به دست باد داده خواهد شد!
- ای شاه، عشق دختر تو مرا در این آزمایش پیروز خواهد کرد!
- بسیار خوب، بسیار خوب! گوش کن ببین چه از تو می خواهیم. در مرز کشور من توده هایی از سنگ از کوه سرازیر شده است. تو باید همه ی این سنگ ها را به دریا ببری و چون خورشید بار سوم برآید، این کار را تمام کرده باشی و جای سنگ ها را شن و ریگ فرا گرفته باشد.
***
روئی رفت که این کار نشدنی را انجام بدهد. او برای رفتن از دریا تا کوهستان نصف روز وقت صرف کرد. در تمام طول راه جز سنگ و تخته سنگ چیزی نبود. تخته سنگ هایی به بزرگی فاره ی شاه! و زیر سنگ ها و تخته سنگ ها باز هم سنگ بود و تخته سنگ.
روئی دو روز و یک شب کار کرد. دمی نیاسود و توجهی به دست های خونین و بازوان خسته و فرسوده ی خود نکرد.
در شامگاه روز دوم کار او کوچکترین پیشرفتی نکرده بود. دیگر از کوشش خود نومید گشته بود و توان جنبیدن و کار کردن نداشت. پس دست از کار کشید و نشست و به فکر تئینا رفت. دلش سخت گرفته و دردمند بود. تئینا به موفقیت او اطمینان داشت، زیرا او این اعتماد و اطمینان را در نگاه های دختر دیده بود.
روئی سر برداشت و ناگهان پیرمردی را در برابر خود دید. پیرمرد که روی سنگی ایستاده بود چهره ای خندان و شادمان داشت!
- هه، هه! جوان ها می گویند پیران دیوانه اند،... اما پیران خوب می دانند که دیوانه جوان ها هستند نه پیران!.. خوب جوان دلت می خواهد کمکت بکنم؟
- ای پیر، در جایی که من جوان و نیرومند کاری از دستم بر نمی آید و نمی توانم این سنگ ها را از جای خود تکان بدهم از دست تو،...
- می خواهی بگویی که من که باید مرده ام بشمارند نه زنده، حتی کار یک ساعت تو را نمی توانم بکنم؟ این طور نیست؟
- اوقاتت تلخ نشود، کسی نمی تواند مرا از این تنگنا نجات بدهد!
- چرا، من می توانم و احتیاجی هم ندارم که از جای خود تکان بخورم. ستارگان آسمان با من حرف می زنند و من کافی است که به آن ها نگاه بکنم! بیا برویم به غار من، تو در آن جا می خوابی و استراحت می کنی. فردا که شاه به این جا بیاید خواهد دید که شن و ریگ جای سنگ ها و تخته سنگ ها را فرا گرفته است.
روئی که از خستگی و درد و اندوه خرد شده بود، به غار پیرمرد رفت.
***
شامگاهان باران تندی باریدن گرفت و در چند دقیقه سیلابی بزرگ روان شد و سنگ ها و تخته سنگ هایی را که روئی وحشتناک ترین ساعات عمر خود را در روی آن ها گذرانیده بود برگرفت و با خود به دریا برد.
بامدادان همه ی سنگ ها و تخته سنگ ها در قعر دریا بود و در جای آن ها دشتی پوشیده از ریگی سیاه در پرتو خورشید که تازه بر آمده بود، خشک می شد.
خشم شاه از دیدن این منظره حد و اندازه ای نداشت. او قول داده بود و قول «آری ئی» (13) مقدس است و باید انجام بگیرد. شاه برادر خود را خواند و به او گفت!
- تو نگذاشتی این پسر کشته شود و حالا من باید هم دخترم را به او بدهم و هم «تاپا» (14) و هم بادبزن پر سلطنتی خود را!
- بخت با این جوان دیوانه یار بود. اما من فکر تازه ای،...
- فکر تازه، فکر تازه، یقین این فکر تازه ی تو هم احمقانه تر از فکر قبلی توست!
- نه، این طور نیست، او را به آزمایش دیگری وادار کن! به او فرمان بده که روی آتش راه برود!
***
روئی دوباره از ساحل دور شد. او از اندیشه ی این آزمایش تازه و غیر ممکن خرد شده بود و سه روز مهلت که شاه به او داده بود به نظرش هم بسیار کوتاه می نمود و هم بی فایده. او با گام های آرام به سوی غار راهب رفت.
اما راهب پیر از فرمان تازه ی اینو چندان ناراحت و نگران نگشت.
در پایان روز روئی شروع به کار کرد. در شنزار گودالی کند به طول سه «تائو».(15) بعد آن را با چوب های خشک درختان پر کرد و آتش در آن ها زد و آن گاه بستری از سنگ پا روی آن گسترد و روی آن ها را با برگ های موز پوشانید.
آتش دو روز زبانه می کشید. در روز سوم روئی دید که سنگ پاها از شدت گرما سفید سفید شده اند و گاه یکی از آن ها با صدایی خشک می ترکد.
گرمایی که بیرون می زد چنان سخت بود که همه ی درباریان که به آن جا آمده بودند، به ناچار از گودال فاصله ی بسیار گرفتند.
آن گاه روئی که با راهنمایی های راهب دل و جرئت یافته بود، روی ریگ ها به رقص درآمد و برگ های مقدس «تی»(16) را تکان داد و سپس اورادی را که بی گمان جادویی بود، زیر لب خواند و به آتش نزدیک شد و با پاهای برهنه روی سنگ ها رفت و آن کانون آتش را از اول تا آخر پیمود.
لیکن شاه این بار هم قانع نشد و گفت:
- حال که به نظر می رسد خدایان بد در هر کاری یار و مددکار تو هستند باید از قدرت آنان سودجویی و کمک بگیری. من از این که شاه قسمت کوچکی از زمین باشم خشنود نیستم. من جزیره ای از تو می خواهم. من به ساحل می روم. تو باید در برابر من جزیره ای را پدید آوری، جزیره ای بزرگ با سنگ ها و ریگ ها و خاک و آب! هر گاه نتوانی از عهده ی این کار برآیی،...
روئی با همه ی ایمان و اعتمادی که به راهب پیر داشت این بار باور نمی کرد که از دست او هم کاری ساخته شود. پدید آوردن یک جزیره! این کار تنها از دست اورو، خدای بزرگ، ساخته بود و بس! اما این بار هم پیرمرد خونسرد و آرام ماند. بادقت بسیار به حرف های روئی گوش کرد و وقتی دهان به سخن گفتن گشود، صدایش چون بارهای نخست آرام بود:
- پس از سه بار برآمدن خورشید، در ساعتی که زورق ها از ماهیگیری برمی گردند، تو شاه را به ساحل دریا، به جایی که خورشید در برابر آن غروب می کند، می بری. سگی را هم با خود می آوری و چون سگ روی زمین بخوابد، به شاه می گویی که سرش را به سوی آسمان بلند کند. باید تئینا هم در کنار تو باشد و تو دست برگردن او انداخته باشی! حالا برو! چون ساعت محتوم نزدیک می شود.
روئی که سخت به هیجان آمده بود، لیکن قیافه ی آرام پیرمرد او را اطمینان می بخشید رفت و دستورهای او را مو به مو انجام داد.
همه، حتی ساکنان دشت های دوردست، گرد آمده بودند تا معجزه ای را که می بایست روی بدهد، ببینند. جمعیت خاموش و آرام ایستاده بود و همه سرک می کشیدند و می خواستند این نمایش را که احساس می کردند آسمانی و خدایی باید باشد، از نزدیک ببینند.
سگ که از چند دقیقه پیش علایم پریشانی و اضطراب از خود ظاهر می کرد، ناگهان روی ریگ ها دراز کشید وناله ها و زوزه هایش به پارس های بلند و حشت و هراس تبدیل شد. همه ی چشم ها به تقلید از روئی به سوی آسمان برگشت و هیاهویی بزرگ از وحشت و حیرت از دل جمعیت برخاست!
مردم دیدند که از آن بالا گلوله ی بزرگ آتشینی بر سرشان فرود می آید و هر چه نزدیک تر می شود، بزرگ تر می گردد. وحشت و هراس جای به نگرانی و اضطراب پرداخت و جمع وحشتزده ی تماشاگران از هم پاشید و در یک لحظه ساحل خالی گشت. مردمان گروه گروه فریادزنان به سوی کوه ها و یا دشت های دورافتاده گریختند و تنها شاه و راهب بزرگ و دو جوان که نزدیک هم ایستاده بودند، در آن جا ماندند.
شهاب فروزان با درخششی آتشین در میان آب های سوزان و جوشان، درست در برابر خورشید شامگاهی، در دریا افتاد. شدت تصادم چنان بود که جزیره ی قدیمی سخت به لرزه افتاد و موجی غول آسا و سبزرنگ دریا را به ابرها پیوست و افق را پوشانید و کره ی خاک را در غرش خود غرق کرد.
چون این حادثه گذشت، دیگر چیزی باقی نمانده بود. تئینا و روئی به اراده ی خدایان مارماهی شده بودند. مارماهیانی به گوش هایی چون گوش های مردمان!
و جزیره تازه، «ایمئو» (17) نام گرفت.

پی نوشت ها:

1. Tiki.
2. Vahiria.
3. te ino.
4. Ahua.
5. Oro.
6. Maories.
7. Rui.
8. Atamai.
9. Teina.
10. Teahio.
11. Faré یعنی خانه.
12. Marae. یعنی محراب قدیمی.
13. Arii، یعنی شاه.
14. Tapa. جامه ی قدیمی مردمان تاهیتی که با الیاف گیاهان بافته می ‎شد. - مؤلف.
15. Tao. ژوبینی است به درازی 5 متر که جنگاوران آن را تا 15 متر پرتاب می کنند. - مؤلف.
16. Ti. گیاه کوچکی است که مردمان تاهیتی در قدیم آن را مقدس می شمردند. - مؤلف.
17. Eimeo.

منبع مقاله :
دوفور، ا. و.؛ (1386)، داستان های تاهیتی و دریاهای جنوب، ترجمه ی اردشیر نیکپور، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ دوم

 




منبع :

افسانه ی موئورئا گردآوری توسط بخش شعر ،داستان ، ادبیات، کتاب سایت آکاایران
تبلیغات