ادبیات در کوبای کاسترو - آکا

در این مقاله از سایت آکاایران مطلبی در مورد ادبیات در کوبای کاسترو ارائه شده است ، همچنین برای مشاهده مقالات بیشتر در دسته از سایت مقالات هنر آکاایران مقالات بیشتری را مشاهده نمایید

آکاایران: اواخر سال ١٩٥٩، عکاس- روزنامه نگار، لی لاک وود به کوبا رفت تا تصویری از سرانجام رژیم باتیستا تهیه کند. پس از پژوهش های بسیار، او موفق شد در سال ١٩٦٥ با فیدل دیدار کند و یک گفت وگوی ماراتونی هفت روزه با او داشته باشد.
امتیاز خبر: 18 از 100 تعداد رای دهندگان 41
روزنامه شرق - ترجمه از دانیال حقیقی: اواخر سال ١٩٥٩، عکاس- روزنامه نگار، لی لاک وود به کوبا رفت تا تصویری از سرانجام رژیم باتیستا تهیه کند. پس از پژوهش های بسیار، او موفق شد در سال ١٩٦٥ با فیدل دیدار کند و یک گفت وگوی ماراتونی هفت روزه با او داشته باشد که منجر به نگارش کتابی شد که اول بار در سال ١٩٦٧ با عنوان «کوبای کاسترو: یک ژورنالیست آمریکایی در کوبا»، انتشار یافت. این کتاب بنا بر نظر بسیاری یکی از مستندترین پرتره ها از فیدل کاسترو ارائه می کند و تعداد زیادی عکس نیز از چریک روشنفکر، ضمیمه دارد. لاک وود در سال ٢٠١٠ درگذشت، و پاریس ریویو چند روز پس از مرگ فیدل، متن زیر را در وبسایتش منتشر کرد که یکی از گفت وگوهای کتاب لاک وود است.
 
 
ادبیات در کوبای کاسترو
,فیدل کاسترو،چهره های مشهور,[categoriy]

آکاایران: ادبیات در کوبای کاسترو

 
آیا در کوبای تحت حکومت شما هیچ نظارت مشخصی روی هنر وجود دارد، برای مثال روی ادبیات حساسیت خاصی دارید؟
 
هنرهای مختلف از آن جا که خصیصه های متفاوتی دارند، الزامات خاص خودشان را می طلبند. برای مثال سینما، به عنوان یک هنر و صنعت نوین بسیار از دیگر هنرها مثل نقاشی متفاوت است. فیلم ها نیاز به منابع و اعتبارات گوناگون و وسیعی دارند و این نیاز به رسیدگی های دیگری را ایجاب می کند در قیاس با کشیدن یک تابلوی نقاشی یا نوشتن یک کتاب. اما اگر منظور شما از نظارت، کنترل است، نه چنین چیزی نیست.
 
شما در قیاس با سایر رژیم های سوسیالیستی آزادی خلاقانه و چشم گیری را به مجسمه سازان و نقاشان کوبا دادید، بااین حال چنین حدی از لیبرال مآبی درخصوص ادبیات دیده نمی شود.
 
چراکه ادبیات با صنعت چاپ درگیر است و انتشار کتاب منابع و اعتبارات گسترد ه تری نسبت به نقاشی می طلبد. ما نیاز داریم تا کتاب هایی را در سایر حوزه ها مثلا علوم طبیعی منتشر کنیم و در دسترس بگذاریم. نمی شود بی گدار به آب زد و کاغذ هدر داد. این از عواملی است که انتشار ادبیات را محدود می کند. این محدودیت به دلایل سیاسی و تأثیراتی که ادبیات روی جامعه می گذارد نیست. کتابی که از نظر ما ارزشی ضروری نداشته باشد شانسی برای انتشار ندارد.
 
پس اگر یک رمان نویس، رمانی بنویسد که حال وهوایی ضدانقلاب سوسیالیستی داشته باشد، امکانی برای انتشارش نخواهد داشت؟
 
در وضعیت فعلی نه. اما وقتی منابع و اعتبارات لازم برای این کارها فراهم باشد، و کتاب هم دارای ارزش ادبی ای باشد که بتواند در سپهر ادبیات جهان خودی نشان بدهد، حتما منتشر می شود. ما با هیچ مضمونی مخالف نیستیم و وقتی شرایط مهیا شود از حیث منابع، ضوابطی تدوین می کنیم که پهنه گسترده ای از درون مایه ها مجاز شناخته شوند. بنده یک پارتیزان هستم که برای طیف گسترده ای از گفتمان های روشنفکری جنگیده ام. چرا؟
 
برای اینکه من به بشریت آزاد اعتقاد دارم. من به فرهیختگی اعتقاد دارم. من معتقدم شخصیت ها باید آزاد باشند برای اندیشه، تفکر در مصونیت کامل بی آن که کوچک ترین ترسی به دل راه بدهند. من مخالف سرسخت هرگونه لیست سیاه هستم، چه در بحث کتاب و چه درخصوص فیلم یا سایر چیزهایی از این دست.
 
,فیدل کاسترو،چهره های مشهور,[categoriy]
 
 
چطور ممکن است که یک کتاب یا فیلم تمام ذهنیت ما را عوض کند؟ ما می توانیم هرکتابی را با هر مضمونی بخوانیم همین طور در مورد فیلم، آن هم بدون اینکه باورهای اساسی مان درخصوص زندگی تزلزل پیدا کنند. مردم فکر می کنند و یک کتاب یا فیلم خاص نمی تواند باور آن ها را عوض کند، باوری که طی سالیان سال به دست آورده اند. اما اگر یک فکر قابل تأمل در یک کتاب یا فیلم مطرح شود، خب، می شود رویش تمرکز کرد، آن را به بحث گذاشت، تحلیلش کرد و آن را کامل کرد.
 
اما به هرحال بسیاری از کتاب های دارای چنین فضایی، اعم از حال وهوا، سبک و مضمون، امکان انتشار در فضای فعلی را ندارند.
 
ببینید این یک فریب بزرگ است. در وهله اول، ما توانایی انتشار غیرضروریات را نداریم، و در وهله دوم درگیر مقاومتی هستیم که ما را مجاب می کند.
 
همین، مثلا به نام همین «مقاومت»، برخی از نویسندگان کوبا درباره ایالات متحده چیزهایی نوشته اند که در آن ها کاملا یک طرفه به قاضی رفته اند.
 
من به شما نمی گویم که ما این کارها را نکردیم. بله، حقیقت دارد، ما این کارها را کردیم. هرآنچه ما درباره ایالات متحده می گوییم ضرورتا باید بدترین و شنیع ترین ظواهر این کشور را منعکس کند. این مبارزه است و شما می بینید که حتی ذره ای از این ها امکان انتشار به هر شکلی را در ایالات متحده پیدا نمی کند. ما همیشه سعی در هرچه بدتر نشان دادن ایالات متحده داریم چراکه آن ها هم با ما همین رفتار را می کنند. منتها تفاوت ما در این است که هیچ وقت هیچ دروغی از خودمان درنیاوردیم.
 
اما این هم یک جور دروغ گویی است. شما با تأکید زیادی که روی این خصیصه های منفی می گذارید، دارید تحریف می کنید و این هم یک نوع دروغ است.
 
این به تعریفی که شما از دروغ دارید بستگی دارد. من موافقم که این «تحریف کردن» است. اما دروغ یکسره برپایه ظواهری ساخته می شود که مطلقا وجود خارجی ندارند. فاصله ای هست میان آنچه یک دروغ نامیده می شود و آنچه تحریف یک حقیقت است، هرچند که هردو در نهایت تأثیراتی نزدیک به هم دارند. این شرایط ایده آلی نیست. من هم می دانم. اما زاده واقعیت هایی است که میان ما هست و حل نشده باقی مانده. وقتی صلح به معنای واقعی کلمه حاکم باشد این رفتارها پسندیده نیست، اما خب دست کم می توانم بگویم که ما سبب بروز این وضع نیستیم.
 
,فیدل کاسترو،چهره های مشهور,[categoriy]
 
 
با این اوضاع که شما آشکارا این تحریفات را تشویق می کنید که شهروندان کوبایی را دچار احساسات دشمن ستیزانه می کنند، چطور از طرف مقابل انتظاری غیر از این دارید آن هم در جهت رسیدن به صلح؟
 
 فقط ما مسئول این وضع نیستیم. این ایالات متحده است که تمامی روابط خودش را با کوبا قطع کرده.
 
چیزی که گفتید ارتباط روشنی که به سؤال نداشت.
 
من خیلی ساده حرف می زنم و تا جای ممکن و رک وبی پرده هرآنچه را که بود و از طرف ما انجام شده بود، به شما گفتم. من در گفتارم صداقت دارم. اما شما به من بگویید چند نفر از رهبران ایالات متحده تا کنون این چنین صادقانه حرف زده اند؟
 
شما رک گو هستید، اما بگویید چقدر در کوبا از جنبش های اجتماعی پاگرفته در آمریکا می شنویم، چقدر اجازه دادید اخبار مربوط به جنبش برابری حقوق رنگین پوستان در ایالات متحده در کوبا منعکس شود؟
 
تا جایی که می دانم این ها در مطبوعات ما منعکس می شوند، اما نظرگاه ما با شما تفاوت دارد. تبعیض ها از نظر ما به کردار اقتصادی مرتبط است. هرچند که با شما موافقم. آمریکا طی صد سال گذشته درخصوص کم رنگ کردن تبعیض های نژادی زمین تا آسمان فرق کرده.
 
اما چرا در خصوص دگرگونی های انقلابی آمریکا اجازه نمی دهید حرفی زده شود؟ چرا مردم کوبا نباید تمام داستان را بشنوند؟
 
زیرا روی هم رفته از نظر ما تغییر مثبتی رخ نداده. جدای از این، در بحث سیاست خارجی، سیاست های آمریکایی ها فراارتجاعی است.
 
ما درباره سیاست خارجی آمریکا حرف نمی زدیم.
 
اما درواقعیت این ها اثر سیاست خارجی آمریکا هستند.
 
اما در این شرایط کاری که شما عملا  انجام داده اید، این بوده که فضای مطبوعات و نشر را کاملا بسته اید.
 
,فیدل کاسترو،چهره های مشهور,[categoriy]
 
 
درست است. حقیقت دارد. دشمن سوسیالیسم حق ندارد در مطبوعات ما چیز بنویسد. اما ما این را انکار نمی کنیم. ما دَم از آزادی بیان نمی زنیم در شرایطی که آن را از بین برده ایم و درواقع وجود ندارد. اعتراف می کنم که این ضعف ماست و معتقدم انتقاد چیز خوبی است و باید باشد و من می خواهم بیاموزم که چطور از آن بهره ببرم.
 
در این شرایط آیا فکر کرده اید به آن دسته از نویسندگان کوبایی که شاید بخواهند کمی هم از این فضا فاصله بگیرند، و شاید هم کمی حکومت سوسیالیستی را مورد نقد قرار دهند؟ نظر شما در این رابطه چیست؟
 
مورد نقد قراردادن، بله. انتقاد سازنده مانعی ندارد، ولی نه کار کردن با سرویس های دشمن در جبهه ضدانقلاب.
 
اما این وسط چه کسی قرار است تشخیص دهد و تصمیم بگیرد کدام نقد، انتقادی سازنده بوده و کدام ضربه ای از طرف ضدانقلاب؟
 
خب، ما در وضعیت کم وبیش جنگی هستیم. ما یک جنگ نرم را با آمریکا پیش می بریم. نگاه بکنید که خود آمریکا در شرایطی مثل این در سایر مقاطع چه اقداماتی انجام داده. مثلا وقتی با نازی ها درگیر بودید شرایط دچار تحولاتی شد. ما در این شرایط سیاست هایی را ناگزیر مجبوریم که به کار ببندیم.
 
 پاسخ ندادید، چه کسی تصمیم می گیرد؟
 
در چنین شرایطی، حزب تصمیم می گیرد، قدرت سیاسی و قدرت انقلابی. اما به شما می گویم که وقتی از این شرایط خارج شدیم، این وضع خودبه خود از بین می رود.
 
,فیدل کاسترو،چهره های مشهور,[categoriy]
 
 
در چنین شرایطی شاهدیم که هیچ صدای منتقدی در کوبا حق ابراز وجود ندارد، نه در مطبوعات، نه در ادبیات نه رادیو و نه در تلویزیون و نه در هیچ شکل دیگری از رسانه های ارتباط جمعی کوبا.
 
ما امکان انتقاد را به حداقل رسانده ایم. چارچوب مطبوعات را سخت محدود کرده ایم چون میلیون ها نفر آنچه را که آن ها منتشر می کنند می بینند و می خوانند. منتها هرزمان که تصمیم بگیریم یک فرهنگ باز داشته باشیم، رسانه ها هم آزاد خواهند شد. چراکه رسانه ها و مطبوعات از مؤلفه های اصلی ایجاد یک جامعه مدرن هستند.
 
آن ها هستند که می توانند کاری کنند که فرهنگ مردم بالا برود و حوزه عمل آن ها هم به این واسطه وسیع تر شود. اما در حال حاضر ما اهدافی را دنبال می کنیم و برنامه مشخصی داریم که ما را مجبور می کند یک دسته اقدامات را پیاده سازی کنیم. محدودسازی مطبوعات در هم گرایی با این برنامه، ازجمله این اقدامات است. منکر این نیستم که این اقدامات نیروهای فکری ما را محدود کرده.
 
اما این خطر جدی برای تحت فشار قرارگرفتن هر شکلی از انتقاد است.
 
من هم با شما موافقم و معتقد نیستم که نبودِ انتقاد مفید است که برعکس، می تواند آسیب رسان هم باشد.
 
پس چه احساسی دارید به عنوان کسی که مسئول رشد و گسترش چنین فضای ترس و خفقانی است؟
 
من شرایط را برای شما توضیح دادم و با تمام این شرح وبسط ها هم موافقم. اما شرایط اضطراری که بر ما حاکم است ناگزیرمان کرده با این فلس و آرواره ها از خودمان محافظت کنیم.
 
به نظر می رسد فقدان فضای انتقادی بر حوزه آموزش کوبا هم اثراتی منفی گذاشته است. در بازدید از مراکز آموزشی کوبا، متوجه شدم که رویه کلی در مدارس این است که به کودکان تنها پوسته ای از ارزش ها را نشان می دهند و از آن ها می خواهند همان گونه این ها را بپذیرند، جای آنکه چنین اصولی در مدارس به بحث و آزمون گذاشته شوند. فکر نمی کنید چنین رویه هایی در نظام آموزشی کوبا، چشم انداز خوبی را برای آینده روشنفکری کشور نمی سازد؟
 
من فکر می کنم آموزش کودکان تا حد زیادی بسته است به ظرفیت و استعدادی که در معلمان وجود دارد. فکر نمی کنم این مسئله دخلی به سیاست داشته باشد. کودک باید به فکر واداشته شود، تا از این طریق قوه درک و هوشش تحریک شود و رشد کند و این باید بخش اعظم کار آموزشی در مدارس باشد که بر دوش معلمان است. ما برای این کار نیاز داریم تا از معلمانی استفاده کنیم که از توان عملی بالایی در آموزگاری برخوردار باشند. ولی از آنجا که شرایط فعلی مساعد نیست، تمامی این ملاحظات که بر کشور تحمیل شده، ما را واداشته تا فضای خاصی را حاکم کنیم.
 
اولویت ما هم این ها نیست. در چنین شرایطی ما ضروریات را مدنظر گرفته ایم، اینکه در مناطقی که مدرسه ندارند، یک مدرسه بسازیم و معلمی را به آنجا بفرستیم تا به کودکان درس الفبا بدهد، برای یادگیری خواندن و نوشتن. در وهله اول ما باید روی مباحث پایه ای متمرکز شویم، در این راه موانع و مشکلات زیاد است و عمده ترین آنها کمبود نیروی متخصص و تواناست.
 
,فیدل کاسترو،چهره های مشهور,[categoriy]

 
مسئله فقط به این ختم نمی شود. اتمسفر فضای آموزشی در انتقال گزاره ها بسیار دُگم عمل می کند. مثلا ما پیش از این درباره تصویری که مطبوعات کوبا از ایالات متحده ارائه می کنند صحبت کردیم. این دقیقا همان تصویری از آمریکاست که در مدارس کوبا هم آموزش داده می شود، بدون کوچک ترین تغییری. چه اتفاقی می افتد وقتی این دخترها و پسرها با این قضاوت های یک سویه به سنین بزرگ سالی برسند؟
 
بدون شک، نظرات خیلی خیلی بدی درباره ایالات متحده آمریکا و هرآنچه به آنجا مربوط می شود، خواهند داشت. و این عینا شبیه به همان نظراتی خواهد بود که کودکان آموزش دیده در نظام آموزشی آمریکا درباره کمونیسم پیدا می کنند. چنین شرایطی اسفناک است اما واقعیت چنین است.
 
در پایان بگذارید تا از زاویه ای دیگر هم به این شرایط نگاه کنیم. روزی می رسد که ایالات متحده و کوبا دوباره روابط دوستانه ای را از سر می گیرند. آن زمان چه اتفاقی بر سر صلح می افتد، با چنین پیشینه ای، این ارتباط چطور پیش خواهد رفت؟
 
پاسخ به این سؤال دشوار است. هیچ کس تابه حال دراین مورد صحبت نکرده و این اول بار است که کسی که از آمریکای شمالی آمده چنین چیزی را مطرح می کند. اما درکل می شود این طور گفت که ما هیچ وقت نگران چنین مسئله ای نخواهیم بود و این به احتمال زیاد به دلیل بدبینی شدید ما نسبت به مردم آمریکاست، آن هم در ارتباط با هدر دادن فرصت هایی که امکان اتخاذ نظرگاه شخصی و بیان نقطه نظرات خودشان فراهم می شود و یا حتی امکان تغییر موقعیت ها. چراکه امکان بروز چنین تغییراتی هست.
 
ما هنوز به درستی متوجه ظرفیتی که همبستگی و اتحاد رنگین پوستان در آمریکای شمالی پدید آورده و روح مردم را تحت تأثیر قرار داده نشده ایم. از آنجا که ما هیچ اعتقادی به حکومت آمریکا نداریم، نگاه مان تا حدی فقط معطوف به مردم آمریکا است. اما این هم باعث نمی شود ما خط سیاسی مان را عوض کنیم چراکه روابط وقتی از سر گرفته می شود و این اتفاق درنهایت زمانی رخ می دهد که ارتباط میان دو ملت (و نه دو حکومت) برقرار شود.
ردپای گم کارپانتیه در انقلاب کوبا
 
جالب است که وقتی لی لاک وود روزنامه نگار آمریکایی که از چهره های فعال در جنبش های اجتماعی دهه شصت میلادی است و در آن دوران به پشت دیوارهای آهنی جنگ سرد برای تهیه گزارش سفر می کرد، از فیدل درباره وضع ادبیات می پرسد، کاسترو ضمن آنکه خودش را چریکی معرفی می کند که برای طیف گسترده ای از ایده های روشنفکری جنگیده، به او می گوید که ما از انتشار رمانی حمایت می کنیم که حرفی برای زدن در «جمهوری جهانی ادبیات» آن طور که کازانووا معنی اش کرده داشته باشد. البته کاسترو در آن زمان از عبارت «ادبیات جهان» استفاده می کند که مفهومی است برگرفته از تفکر گوته شاعر آلمانی.
 
وقتی کارپانتیه (متولد ١٩٠٤) در ١٩٥٩ به کوبا بازگشت، تا در انقلاب کمونیستی همپای فیدل باشد، وضع هنر ادبیات و صنعت نشر کوبا روزهای خوبی را نمی گذراند. کارپانتیه اما تجربیات گسترده ای را در حوزه هنر و ادبیات تا آن زمان پشت سر گذاشته بود، و در این دوران تبدیل شد به مشاوری روشنفکر برای فیدل در این زمینه ها. او در این دوران ابتدا به عنوان فعال در حوزه آموزش و پرورش مشغول می شود و در ساخت و تأسیس چند کتابخانه در هاوانا و سایر نقاط کوبا مشارکت می کند.
 
,فیدل کاسترو،چهره های مشهور,[categoriy]
 
 
سپس امکان انتشار «هیاهو در کاتدرال» یا «قرن روشنفکری» را پیدا می کند که داستان مغازه داری است که به یک سوژه سیاسی بدل می شود. این رمان تأثیر زیادی بر نویسندگان نسل «بوم» و سبک رئالیسم جادویی می گذارد و نشان از آن دارد که کاسترو درباره ایده اش درباره حمایت از ادبیات فرهیخته تا چه اندازه صادق بوده است. پس از این اما فیدل او را به عنوان سفیر کشور به پاریس می فرستد، جایی که آلخو تا پایان عمر در آن زندگی می کند. اما مهم ترین کتابی که از کارپانتیه، در رابطه با انقلاب کمونیستی برجا مانده در سال ١٩٧٩ به طبع می رسد: «پرستش بهار»؛ که آشکارا بنا بوده تا از موسیقی استراوینسکی و سبک موسیقی مدرن در فرم و محتوا متأثر باشد.
 
درواقع، کارپانتیه، در طول دوران کاری اش، همیشه به دنبال نخ هایی بوده است که تفکر انقلابی در روند های سیاسی ملت های حوزه کارائیب را با دگرسانی های موسیقایی در موسیقی این کشورها مرتبط می کند. در «جمهوری دنیا»، او این کار را با موسیقی هائیتی و انقلاب مردم این کشور (١٨٠٤) به عنوان اولین انقلاب ضداستعماری در این جغرافیا، انجام می دهد و نشان می دهد که حس آزادی ای که پیشتر در موسیقی هائیتی بروز کرد، رفته رفته به انقلاب سیاسی و برپایی جمهوری دموکراتیک و استقلال انجامید.
 
,فیدل کاسترو،چهره های مشهور,[categoriy]
 
 
او بعد تر در کتاب های «قرن روشنفکری و موسیقی کوبا» نیز بر نقش تحولات موسیقایی و ادبی بر بالارفتن دیدگاه های عمومی و دگرگونی ایده های سیاسی انگشت گذاشت. همین نقطه نظرات هم بود که درواقع، فیدل را بر آن داشت تا در حوزه فرهنگ و هنر، حد بیشتری از آزادی را برای هنرمندان و نویسندگان کوبا تحمل کند چراکه بنا بر نظر کارپانتیه، این هنر و ادبیات بوده که به عنوان مؤلفه های اصلی ساخت خودآگاهی در سوژه ها باعث ایجاد احساس نیاز به تغییر سیاسی و براندازی رژیم دیکتاتوری باتیستا شده بوده. کتاب «پرستش بهار» که با نگاه به باله استراوینسکی و با همین نام نوشته شده است، به دنبال عناصری در باله آهنگساز می رود که در لایه های مستتر اثر، تفاسیر سیاسی تازه ای از مفهوم آزادی ارائه می کند.
 
شاید از این زاویه بتوان ایده های کارپانتیه درخصوص تحولات موسیقایی را با ایده سرپیچی و شادی ملی کریستوا هم تراز گرفت و این ایده را مطرح کرد که سرپیچی از اصول و ارزش های سنتی در موسیقی، هنر و ادبیات سبب بازشدن مرز های آزادی و از بین رفتن تنگ نظری های جمعی و عمیق شدن جهان بینی فردی نسبت به دنیا و زندگی می شود. به این ترتیب، می توان گفت که کارپانتیه همواره در رمان هایش به دنبال آن بوده تا انتزاعی از همان انقلاب ها را چه در هنر و موسیقی و چه در نظام های سیاسی حوزه ی کارائیب، در قالب یک فرم ادبی بازنمایی کند. از کارپانتیه تاکنون دو رمان به فارسی برگردانده شده. یکی «قرن روشنفکری» با ترجمه سروش حبیبی و دیگری «رد گم» با ترجمه ونداد جلیلی.

منبع :

ادبیات در کوبای کاسترو گردآوری توسط بخش شعر ،داستان ، ادبیات، کتاب سایت آکاایران

اخبار اکاایران

اخرین مطالب آکاایران

تبلیغات