ادوارد آلبی، مردی که از منتقدان نمی ترسد (1) - آکا

آکاایران: مصاحبه با «ادوارد آلبی» کار آسانی نبود؛ او علاوه بر آوازه ای که در حوزه نمایشنامه نویسی داشت، منتقد هنری بود، نمایشنامه های خود و دیگران را به روی صحنه می برد و یکی از مفسران برجسته در حوزه تئاتر آمریکایی محسوب می شد.
امتیاز خبر: 18 از 100 تعداد رای دهندگان 2
خبرگزاری ایسنا: مصاحبه با «ادوارد آلبی» کار آسانی نبود؛ او علاوه بر آوازه ای که در حوزه نمایشنامه نویسی داشت، منتقد هنری بود، نمایشنامه های خود و دیگران را به روی صحنه می برد و یکی از مفسران برجسته در حوزه تئاتر آمریکایی محسوب می شد.
«ادوارد آلبی» که شاید اکثر تئاتری ها با شنیدن نامش به یاد «چه کسی از ویرجینیا وولف می ترسد؟» می افتند، ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۶ یعنی حدود یک ماه پیش در ۸۸ سالگی از دنیا رفت. کارهای او نمونه استادانه تئاتر ابزورد آمریکایی است. «آلبی» را همپای نمایشنامه نویسان برجسته اروپایی همچون «سموئل بکت»، «اوژن یونسکو» و «ژان ژنه» می دانند. او فردی است که از تمول خانواده ای که او را به فرزندخواندگی پذیرفته فرار می کند و پس از شکست خوردن در دنیای شعر و رمان نویسی، با نمایشنامه های ماندگارش جامعه آمریکایی را پای میز محاکمه می کشد.
 
ادوارد آلبی، مردی که از منتقدان نمی ترسد (1)
,ادوارد آلبی،نویسندگان مشهور,[categoriy]

آکاایران: ادوارد آلبی، مردی که از منتقدان نمی ترسد (1)



به گزارش آکاایران: «ویلیام فلاناگان» که این مصاحبه را انجام داده، به مدت ۱۸ سال با «آلبی» دوست بود. این دو در کار نگارش موسیقی و نمایشنامه با هم همکاری می کردند. «فلاناگان» آهنگسازی بود که برخی تاثیر او را بر آثار موزیکال «آلبی» غیرقابل انکار می دانند. با این حال «ادوارد آلبی» بعد از اولین سوال، گارد گرفت و وارد ژست رسانه ای شد، اما در طول گفت وگو به تناوب این حالت را کنار می گذاشت. ناگفته نماند جسارت «فلاناگان» در پرسیدن برخی سوال ها، لحن گزنده و اصرار او بر گرفتن جوابی قانع کننده ممکن بود هرکسی از جمله «آلبی» را از کوره در ببرد. این گفت وگو در سال ۱۹۶۵ یعنی زمانی که «ادوارد آلبی» ۳۷ سال داشت و به شهرت درخوری در زمینه نویسندگی و هنرهای نمایشی رسیده بود، انجام شده است.
این مصاحبه در هوای شرجی و سوزان چهارم جولای ۱۹۶۶ در اتاق آفتابگیر خانه جذاب و کوچک «آلبی» در مونتاکِ لانگ آیلند انجام شد. وقتی یاد خانه تجملاتی او در گرین ویچ نیویورک می افتم، این خانه روستایی در مقایسه با آن به شدت معمولی به نظر می رسد.
به استثنای یک زمین نوساز و زیبای تنیس (که این نمایشنامه نویس حسی خوشایند و افتخاری کودکانه به آن دارد) و یک مجسمه ناهمخوان بزرگ از «هنری مور» بالای تراس که به منظره خیره کننده دریا اشار ه می کند، سادگی این مکان آدم را به یک حس کنجکاوی می رساند؛ کنجکاوی درباره ثروت شخصی ای که کارهایش برایش به ارمغان آورده و هنوز به اقامتگاه مونتاک او نرسیده است. با این حال همین خانه است که «اآلبی» در آن بسیار راحت و طبیعی برخورد می کند. لباس های او تقریبا غیررسمی و راحت بودند. از مرتب کردن ریش هایش یک روز گذشته بود و مدل موی «نیوادواردی» اش کمی کج بود. همان طور که هوای آن عصر طلب می کرد، «آلبی» به نظر ناآرام می آمد.
یکی از جدیدترین نمایشنامه هایتان اقتباس رمان «مالکولم» جیمز پِردی است. این اثر صددرصد به کار اصلی نزدیک شده. گذشته از فاجعه مالی و توقف سریع اجرای نمایش، این کار چقدر روی احساسات خودتان تأثیر گذاشت؟
می بینیم که دارید با ضربات شروع می کنید. خب، من برای تمام نمایشنامه هایم حس اشتیاق دارم. من نه مرعوب بازتاب منفی رسانه ها به «مالکولم» می شوم و نه نقد خوب شان بر بعضی دیگر از کارهایم. احساساتم نسبت به «مالکولم» را تغییر نداده ام. اقتباس کردن از کتاب های «پردی» را دوست دارم. به جز «جعبه شنی» که شاید یک استثنا باشد و اجرایش ۱۳ دقیقه طول می کشد، فکر نمی کنم هیچ یک از کارهایم به تکامل و بی نقصی رسیده باشند.
حالا که نقدهای یکپارچه بد، لزوما احساسات شما را تغییر نمی دهند، آیا سوال هایی را در ذهن تان ایجاد می کنند؟
من فکر می کنم اگر ما یک کالج نقد در این کشور داشتیم و نظرات استادان آن، ارزش حدودی آثار هنری را تعیین می کرد، شاید من در اغلب موارد رابطه ای بین کارهای هنری و واکنش های نقادانه نمی دیدم. هر نویسنده باید تا حدی به آنچه منتقدان می گویند توجه کند چون نظر آن ها انعکاس احساسات مخاطب نسبت به کار اوست و یک نمایشنامه نویس به خصوص نمایشنامه نویسی که کارش مستقیما با تماشاچی در ارتباط است، باید به طبیعت واکنش های مخاطبانش توجه کند، نه لزوما برای این که چیزی درباره حرفه اش یاد بگیرد بلکه تا حدی که حال و هوای زمانش را بفهمد و دستش بیاید که چه چیزی تحمل می شود و چه چیزهایی مجاز شمرده می شود.
با در نظر گرفتن مقوله اقتباس به طور کلی، کاری از دیگر نمایشنامه نویسان آمریکا هست که تحسینش کنید؟
 
نه، به کار تحسین آمیز دیگری نمی توانم فکر کنم. من به دو دلیل کار اقتباس انجام داده ام؛ اول، برای بررسی مشکل کلی اقتباس، برای این که بدانم چطور است و دوم به خاطر این که این دو کتاب «تصنیف کافه غمگین» و «مالکولم» را تحسین می کردم و احساس می کردم آن ها به صحنه تئاتر تعلق دارند. می خواستم آن ها را روی صحنه ببینم. مسلما به توانایی خودم برای اقتباس نمایشی آن ها - شاید هم به غلط - بیشتر از دیگران اعتماد داشتم.
 
,ادوارد آلبی،نویسندگان مشهور,[categoriy]


وقتی «مالکولم» منتشر شد، یکی از نشریات محلی آن را "نمایشنامه سال آلبی" خواند. انگار نوشتن یک نمایشنامه در سال هدفی آگاهانه برای شما بوده است.
کارتون «تربر» را یادتان می آید که در آن مردی به یک سگ پلیس می گوید: اگر تو سگ پلیس هستی، پس نشانت کو؟ کار نمایشنامه نویس، نوشتن است. بعضی از آن ها تعداد بیشتری نمایشنامه می نویسند، بعضی ها کمتر. من برای نوشتن یک نمایشنامه در سال برنامه ریزی نکرده ام. گاهی دو تا در یک سال نوشته ام. دوره ای هم بود که یک سال و نیم صرف نوشتن نصف یک اثر کردم. اگر من از دید برخی منتقدها پرکار به نظر می رسم، این همان طور که مشکل آن هاست، برای من هم مشکل ساز است. همیشه این خطر وجود دارد که مسائل بسیار زیادی در جامعه ما هست که یک نمایشنامه نویس می تواند به آن ها بپردازد، مسائلی که کمتر به کار حرفه ای او ربط دارد و بیشتر به فضای زیبایی شناختی و انتقادی مربوط می شود. نویسنده باید نگران باشد که آیا دارد خیلی سریع می نویسد یا نه؟ اما بعد شاید باید نگران این هم باشد که پیش از فرود آمدن "تبر اجتناب ناپذیر" تا کی می تواند بنویسد.
منظورتان از تبر غیرقابل اجتناب چیست؟
اگر تاریخ نمایشنامه نویسان جدی ۲۵-۳۰ سال گذشته را بررسی کنید، می بینید که هر کسی تا یک جایی مورد تحسین منتقدان قرار گرفته، تا نقطه ای که آن ها حس کرده اند می توانند او را کنترل کنند و فراتر از آن، زمانی است که آن ها تصمیم می گیرند کار را تمام کنند و این اجتناب ناپذیر است. اینجا یک اتفاق زشت و ناخوشایند رخ می دهد؛ نمایشنامه نویس می بیند دارد برای کارهایی که درست به خوبی کارهای تحسین شده اش هستند، سرکوفت می خورد. بسیاری از نمایشنامه نویس ها از این اتفاق گیج می شوند و شروع می کنند به تکرار آنچه قبلا انجام داده بودند. یا چیزهایی کاملا متفاوت را امتحان می کنند و در این مورد از سوی همان منتقدان به "دیگر مثل قبل عمل نکردن" متهم می شوند.
بنابراین این مسأله دو سر باخت است؟
در واقع، ارزش گذاری نهایی یک نمایشنامه ربطی به واکنش های آنی مخاطب و منتقدان ندارد. یک نمایشنامه نویس مثل هر نویسنده، نقاش و موسیقی دانی در این جامعه، باید دیدگاه کاملا شخصی درباره ارزش خود و کارهایش داشته باشد. او ابتدا باید به صدای خودش گوش دهد. باید مراقب مدهای زودگذر که شاید زیبایی شناختی منتقدانه خوانده شود، باشد.
چرا تصمیم گرفتید نمایشنامه نویس شوید؟ شما بدون هیچ موفقیت چشمگیری شعر سرودید و بعد ناگهان تصمیم گرفتید یک نمایشنامه بنویسید؛ «داستان باغ وحش».
خب وقتی شش ساله بودم، تصمیم نگرفتم که در آینده نویسنده بشوم، بلکه با فروتنی معمول خودم فهمیدم نویسنده "هستم". بنابراین در شش سالگی سرودن شعر را شروع کردم و در ۲۶ سالگی متوقفش کردم چون کمی بهتر شده بودم، اما نه خیلی. در ۱۵ سالگی ۷۰۰ صفحه از یک رمان بد و باورنکردنی را نوشتم. کتاب خیلی خنده داری است که من هنوز هم خیلی دوستش دارم. بعد وقتی ۱۹ ساله شدم، چندصد صفحه از یک رمان دیگر را نوشتم که آن هم چندان چنگی به دل نمی زد. اما من هنوز مصمم بودم که یک نویسنده باشم. ۲۹ سال داشتم و نه یک شاعر خیلی خوب بودم و نه یک رمان نویس. فکر کردم بهتر است نمایشنامه را امتحان کنم، که به نظر می رسد بهتر جواب داد.
 
,ادوارد آلبی،نویسندگان مشهور,[categoriy]


در مورد «داستان باغ وحش»، مهارت، قدرت و موفقیت آن برایتان غافلگیرکننده بود؟
تا حد زیادی برایم جالب بود، اما هیچ چیز به طور خاص من را غافلگیر نمی کند. نه این که قوی و متبحرانه بودن آن را تضمین شده می دانستم؛ من هیچ قضاوتی در مورد وجود یا فقدان این ویژگی ها در یک نمایشنامه نمی کنم. اما این که من «داستان باغ وحش» را نوشتم، برایم غافلگیرکننده نبود. یادتان باشد من مدت مدیدی مشغول تماشا و گوش دادن به آدم های زیادی بودم. در حال جذب چیزها بودم. تنها واکنش من این بود: آها! پس باید این طور باشد؟ این واکنش من بود.
مهمترین خبر حال حاضر در مورد شما فکر می کنم موفقیت فیلم «ویرجینیا وولف» است. تایید تولید این فیلم خیلی سخت به دست آمد، اما ظاهرا خود شما از فیلم راضی هستید.
وقتی نمایشنامه به سینماگران فروخته شد، من نگران بودم که چه اتفاقی قرار است بیفتد. تصور می کردم «دوریس دی» و شاید «راک هادسون» را در آن پروژه بگذارند. من حتی نگران بازیگران فیلم هم بودم، مخصوصا «الیزابت تیلور». اما دلواپس «ریچارد برتون» نبودم. به نظرم عجیب می آمد که «الیزابت تیلور»ی که در اوایل ۳۰ سالگی اش است بخواهد نقش یک زن ۴۲ ساله را بازی کند.
 
,ادوارد آلبی،نویسندگان مشهور,[categoriy]
«الیزابت تیلور» در «چه کسی از ویرجینیا وولف می ترسد؟» 

زمانی شما نگران کارگردان شدن «مایک نیکولز» هم بودید؟
کنجکاو بودم چرا آن ها مردی را که تا آن زمان هیچ فیلمی نساخته و شهرتش به خاطر نمایش های کمیک در «برادوی» به دست آمده، به عنوان کارگردان اقتباس سینمایی یک نمایش جدی انتخاب کرده اند. فکر می کنم جوابم را گرفتم: او در کار رسانه بی تجربه بود و نمی دانست چطور اشتباهات مرسوم را مرتکب شود. دلایل دیگری هم برای نگرانی داشتم. همه همیشه می دانند وقتی متن به هالیوود می رود، چه اتفاقی برایش می افتد. اما وقتی دو یا سه ماه پیش از اکران، فیلم را در هالیوود تماشا کردم، شگفت زده شدم و به شدت تحت تأثیر تصویر قرار گرفتم، که بخشی از آن به خاطر احساس آسودگی از تصوراتم بود. اما بیش از آن فهمیدم که هیچ نمایشنامه ای نوشته نشده که اجرایش کلمه به کلمه عین خودش باشد. کمی از این ور و آن ورش می زنند و کمی "ساده سازی افراطی" در موردش به کار می گیرند.
ساده سازی افراطی؟
بله، من در یک دقیقه کل آن را می خوانم. «ارنست لمان» که فیلمنامه نویس پروژه بود، حدود ۲۵ کلمه نوشت. به نظر من متن کامل افتضاح بود. بنابراین در واقع فیلمنامه ای در کار نبود و این مرا خوشحال می کرد. تا آنجا که من می دانم این یک سوم جنگ بود. بنابراین اولین شادی من این بود که نمایشنامه کلمه به کلمه به تصویر کشیده شده بود. نمی گویم که حرکت به حرکت عکاسی شده بود... صحنه ها، نماهای نزدیک و چیزهای دیگری هستند که نمی شود روی صحنه نشان شان داد.
بعد از این که خیالم از بابت دست نخوردن نمایشنامه راحت شد، دومین علت خوشحالی ام این بود که «مایک نیکولز» به عنوان کارگردان نه تنها متن و اهداف من را می فهمد بلکه به نظر می رسید استفاده از دوربین، رسانه، سینما و همه این چیزها را در اولین کارش درک می کند.
سوما خیلی خوشحال بودم که «الیزابت تیلور» کاملا توانایی بازی کردن تصویر زن جوان و زیبا را دارد و می تواند بیش از آنچه را همیشه در فیلم ها نشان داده انجام دهد و بقیه بازیگرها از جمله «دنیس» و «سگال» هم کم و بیش به همان خوبی بودند. من کمی با تفاسیر آن ها مشکل داشتم اما این در مقابل آنچه ممکن بود اتفاق بیفتد خیلی جزیی بود. فهمیدم که فیلم خیلی خوبی از آب درمی آید.
 
,ادوارد آلبی،نویسندگان مشهور,[categoriy]


به نظر می رسد فیلم این نمایشنامه توسط منتقدان فیلم، بهتر درک شد تا منتقدان آثار نمایشی. امکان دارد همین ساده سازی های افراطی که «مایک نیکولز» یا دیگران را به آن متهم می کنید، موجب انتقال راحت تر نمایشنامه شده باشد؟
من تصور می کنم اگر تو چیزی را ساده کنی، به درک راحت ترش کمک می کند. اما بدون این که کسی را سرزنش کنم، می گویم که این ساده سازی افراطی بود که من تا حدی افسوسش را می خورم. برای مثال، هر وقت اتفاقی در نمایش نامه می افتد که هر دو بُعد احساسی و فکری را دارد، فیلم تنها جنبه احساسی اش را نمایش می دهد. لایه های فکری به وضوح دیده نمی شوند... تقریبا اغلب موارد، در اکثر نمایشنامه های من، مردم با دو یا سه لایه به طور همزمان مواجه می شوند. در فیلم «چه کسی از ویرجینیا وولف می ترسد؟» دیدم که کدگذاری یک یا دو لایه از آن ها از بین رفته است.
مثلا آخر فیلم، افشاسازی درباره کودکی که وجود ندارد و نابودی او، اهمیت بُعد فکری داستان به اندازه ای که می توانست باشد، روشن نشد. در فیلم این بخش به اندازه اهمیت احساسی شخصیت ها مهم نیست. به نظر من هر دو این ها باید به موازات هم جلو بروند. اما همان طور که می دانید، این مساله ایهام زیادی دارد. «ویرجینیا» فیلم خیلی خوبی است...
عنوان «چه کسی از ویرجینیا وولف می ترسد؟» از کجا به ذهنتان رسید؟
کلابی در خیابان دهم، بین «گرین ویچ» و «ویورلی» هست که الان اسمش عوض شده. آنجا یک آیینه بزرگ در طبقه پایین نصب بود که مردم رویش گرافیتی می کشیدند. یک بار در سال های ۱۹۵۳-۱۹۵۴ پیش از این که من همه این کارها را شروع کنم، یک شب به آنجا رفتم تا نوشیدنی بخورم و دیدم یک نفر با خط خرچنگ قورباغه روی این آیینه نوشته «چه کسی از ویرجینیا وولف می ترسد؟». وقتی نوشتن نمایشنامه را شروع کردم این جمله در ذهنم تداعی شد و مسلما «چه کسی از ویرجینیا وولف می ترسد؟» به معنای این است که چه کسی از گرگ بد، از زندگی بدون توهمات غلط می ترسد؟ و این برای من مثل یک جوک روشنفکرانه بود.
بعضی از منتقدان گفته اند که نمایشنامه های شما در کل تم ندارند، برخی دیگر معتقدند تم مختصری دارند و هستند افرادی که می گویند شما در هر اثر، یک تم جدید را مورد هجمه قرار می دهید.
من سه یا چهار ماه در سال را به اتاقم می روم و می نویسم. خیلی به این که نمایشنامه ها از لحاظ تم چقدر به هم ارتباط دارند، توجه نمی کنم. فکر می کنم انجام چنین کاری خیلی خطرناک باشد چون فرد در عرصه تئاتر، بدون این که از پیش برنامه ریزی کند یا درباره رابطه موضوعی بین یک اثر تا بعدی فکر کند، به اندازه کافی خودآگاهی دارد. از نظر من، نویسنده می بیند که یک متن دارد جلو می رود و با علاقه به نوشتن ادامه می دهد و می رسد به جایی که فکر می کند باید تمامش کند.
شما گه گاه درباره تأثیری که ارتباط تان با موسیقی روی نوشتن تان در تئاتر گذاشته، صحبت کرده اید. می توانید در این باره کمی توضیح دهید.
خیلی سخت است. من از کودکی از طرق مختلف با موسیقی جدی درگیر شدم و فکر می کنم یا بهتر بگویم حس می کنم رابطه ای - حداقل در کارم - بین ساختار دراماتیک، قالب، صدا و شکل یک نمایش و ساختار مشابه آن در موسیقی وجود دارد. هر دو با موسیقی و مسلما با ایده و تم سروکار دارند. من فهمیدم که وقتی نمایشنامه هایم خوب پیش می روند، به قطعات موسیقی شباهت پیدا می کنند. اما اگر قرار باشد وارد جزییات شوم، نمی توانم توضیح دهم. کاملا مربوط به احساسات من می شود.
 
,ادوارد آلبی،نویسندگان مشهور,[categoriy]


کدام نمایشنامه نویس معاصر را به طور خاص تحسین می کنید؟ کدام یک روی شما تأثیر گذاشته و از چه جهتی؟
نمایشنامه نویس در قید حیاتی که بدون هیچ قید و شرطی تحسینش می کنم «سموئل بکت» است. احساسات مضحکی نسبت به بقیه آن ها دارم. چند نمایشنامه نویس معاصر دیگر هم هستند که شدیدا قابل تحسین هستند، اما حسم اصلا شبیه به تأثیرپذیری نیست. من کارهای «بکت» را خیلی می پسندم و تعدادی از آثار «تنسی ویلیامز» را. بعضی از کارهای «ژنه» را تحسین می کنم و نمایش های «کورول» را خیلی زیاد دوست دارم، با این که فکر می کنم چندان خوب هم نیستند.
اما درباره تأثیر، سوال سختی پرسیدید. من صدها نمایشنامه خوانده و دیده ام، از کارهای «سوفوکل» گرفته تا امروز. به عنوان یک نمایشنامه نویس فکر می کنم در یک یا دو سبک روز تحت تأثیر هر یک از نمایش هایی که تجربه کرده ام، قرار گرفته ام. تأثیر مسأله انتخابی است، هم قبول و هم رد کردن آن.
در برخی از مقاله ها به تأثیری که تئاتر «خشونت» مستقیما یا غیرمستقیم بر شما گذاشته اشاره شده است. در مورد تئاتر «خشونت» و در کل نظریه های «آرتاد» چطور فکر می کنید؟
اجازه دهید این طور جواب تان را بدهم. حدود چهار سال پیش فهرستی از سرگرمی هایم و نمایشنامه نویسان معاصری که منتقدان می گفتند بر من تأثیر گذاشته اند، تهیه کردم. ۲۵ مورد را لیست کردم. این فهرست شامل نام پنج نمایشنامه نویسی می شد که من کارشان را نمی شناختم. بنابراین کارهای این پنج نفر را خواندم و حالا واقعا فکر می کنم می توانم بگویم که تحت تأثیرشان بودم. مشکل افرادی که این مقاله ها را می نویسند این است که شباهت های اجتناب ناپذیر نویسندگانی را که از یک نسل در یک کشور و در یک سیاره هستند پیدا می کنند و همه شان را در یک گروه قرار می دهند.
نکته این بود که تأثیر «آرتاد» ممکن است غیرمستقیم بوده باشد. همان طور که گفتم شاید اثر کارهای او به نوشتار شما نفوذ کرده باشد.
من تحت تأثیر «سوفوکل» و «نوئل کوارد» بوده ام.
آیا آرزو دارید بیش از یک نمایشنامه نویس باشید... و به یک مرد کامل دنیای تئاتر تبدیل شوید؟ شما خودتان را درگیر تولید نمایش های نویسندگان دیگر کرده اید، تئاتر موزیکال را امتحان کرده اید، یک لیبرِتو (اُپرانامه) نوشته اید، شما یک مفسر سخنران در حوزه تئاتر آمریکایی هستید و حتی یک منتقد عمومی در زمینه منتقدان هنرهای نمایشی. احساس نمی کنید فعالیت های خودتان را زیادی در این زمینه ها بسط داده اید؟
مسلما من به خودم آسیب های زیادی وارد کرده ام، اما نه به عنوان یک هنرمند، بلکه با حمله کردن به منتقدان. چون آن ها تحملش را ندارند. در مورد دخیل کردن خودم در تولید نمایش های دیگران، این را یک مسئولیت برای خودم می دانم. نمایش هایی که در تئاتر غیر «برادوی» مثلا «چری لین» و دیگر سالن ها اجرا کردیم، کارهایی بودند که در اصل خودم دلم می خواست ببینم شان و دیگران اجرای شان نمی کردند، بنابراین من این را انجام دادم.
به نظر من اگر فردی توان مالی اش را دارد، مسئولیت اوست که کارهای این چنینی را انجام دهد. مسلما خودبزرگ بینی در کار نیست، من اقتباس هایی انجام داده ام چون خودم دوست داشتم. من از این حال و هوا خوشم نمی آید که نویسنده هایی در این کشور کار می کنند و من فکر می کنم مسئولیت من است که درباره اش حرف بزنم.
ادامه دارد...

منبع :

ادوارد آلبی، مردی که از منتقدان نمی ترسد (1) گردآوری توسط بخش شعر ،داستان ، ادبیات، کتاب سایت آکاایران
تبلیغات