داستان یک خاله‌ی بیچاره: ‌هاروکی موراکامی‌ - آکا

در این مقاله از سایت آکاایران مطلبی در مورد داستان یک خاله‌ی بیچاره: ‌هاروکی موراکامی‌ ارائه شده است ، همچنین برای مشاهده مقالات بیشتر در دسته شعر ،داستان و ادبیات از سایت مقالات هنر آکاایران مقالات بیشتری را مشاهده نمایید


هیچ کس دردسر معرفی کردن او را به خود نمی‌دهد. هیچ کس با او صحبت نمی‌کند. هیچ کس از او برای سخنرانی عروسی دعوت نمی‌کند. او فقط پشت میز می‌نشیند، مثل یک بطری شیر خالی. در حالی که...
 
همه چیز در یک بعد از ظهر بسیار زیبای روز یکشنبه در ماه ژوئیه شروع شد؛ درست همان اولین یکشنبة ماه ژوئیه. دو سه تکه ابر سفید و کوچک در دوردست آسمان مانند علائم سجاوندی بودند که با دقت بسیار نوشته شده باشند. نور خورشید بی هیچ مانعی بر تمام دنیا می‌تابید. در این پادشاهی ماه ژوئیه، حتی پوشش نقره ای رنگ یک شکلات که بر روی چمنزار پرتاب شده بود، مثل کریستالی در ته یک دریاچه، با غرور می‌درخشید. اگر برای مدت طولانی به این منظره نگاه می‌کردی متوجه می‌شدی که نور خورشید یک نور دیگر را در بر می‌گیرد، مثل جعبه‌های تو در توی چینی. نور داخلی به نظر می‌رسید که از ذرات بی شمار گرد گُل‌ها درست شده باشد؛ ذراتی که در آسمان معلق و تقریباً بی حرکت بودند تا اینکه سرانجام بر روی سطح زمین فرو می‌نشستند.
 
با یکی از دوستانم رفته بودم برای قدم زدن؛ سر راه کنار یک پلازا (میدان) که آن سو تر از گالری نقاشی یادبود «می‌جی» قرار داشت، توقف کردیم. نزدیک آبگیر نشستیم و دو تا یونیکورن برنزی را که در ساحل رو برو قرار داشتند، تماشا کردیم. وزش یک نسیم برگ درختان بلوط را به حرکت در می‌آورد و امواج کوچکی بر سطح آبگیر ایجاد می‌کرد. زمان گویی مثل نسیم در حرکت بود: شروع می‌شد و متوقف می‌شد، متوقف می‌شد و شروع می‌شد. قوطی‌های سودا از میان آب زلال آبگیر می‌درخشیدند، مثل ویرانه‌های یک شهر گمشده. آنجا که بودیم آدم‌های متفاوتی از جلو مان رد شدند: یک تیم سافت بال که لباس‌های یکدست پوشیده بودند، پسری سوار یک دوچرخه، پیر مردی که سگ خود را می‌گرداند، یک خارجی جوان که شلوارک ورزشی پوشیده بود. از یک رادیوی بزرگ بر روی چمن صدای موسیقی شنیدیم: ترانه ای دلنشین دربارة عشقی از دست رفته. با خودم گفتم که من این ترانه را قبلاً شنیده ام ولی از این بابت مطمئن نبودم. شاید فقط شبیه به یکی از ترانه‌هایی بود که من قبلاً شنیده بودم. می‌توانستم نور خورشید را بر روی بازوی برهنة خود حس کنم. تابستان در اینجا بود.
 
نمی‌دانم چرا یک خاله ی بیچاره در یک بعد از ظهر یکشنبه باید قلب مرا تسخیر کند. در آن حول و حوالی هیچ خاله ی بیچاره ای دیده نمی‌شد، هیچ چیزی نبود که باعث شود من یک خالة بیچاره را در ذهنم تصور کنم. ولی یک خالة بیچاره به ذهنم وارد شد، و بعد رفت. کاش حتی شده یک صدم ثانیه در ذهنم می‌ماند. وقتی رفت یک خلاء عجیب و به شکل انسان پشت سر خود باقی گذاشت. مثل این بود که کسی به سرعت از کنار پنجره ای رد شده باشد؛ به طرف پنجره دویدم و سرم را از پنجره بیرون کردم ولی کسی آنجا نبود.
 
یک خالة بیچاره؟
 
موضوع را با دوستم در میان گذاشتم تا ببینم چه می‌گوید: ”می‌خواهم چیزی دربارة یک خالة بیچاره بنویسم.“
 
دوستم با کمی‌تعجب گفت: ”یک خالة بیچاره؟ حالا چرا یک خالة بیچاره؟“
 
خودم هم نمی‌دانستم چرا. به دلایلی چیز‌هایی که مرا به خود جذب می‌کردند برایم غیر قابل فهم بودند. مدتی چیزی نگفتم، فقط انگشتانم را به روی آن خلاء درونم که به شکل بدن یک انسان بود کشیدم.
 
دوستم گفت: ”بعید می‌دانم کسی دوست داشته باشد داستان یک خالة بیچاره را بخواند.“
 
گفتم: ”آره، حق با تو است. داستان جالبی برای خواندن نمی‌شود.“
 
”خب، پس برای چه می‌خواهی چنین داستانی بنویسی؟“
 
گفتم: ”با کلمات نمی‌توانم خیلی خوب بیانش کنم. برای اینکه توضیح بدهم چرا می‌خواهم داستانی دبارة یک خالة بیچاره بنویسم باید خود داستان را بنویسم. وقتی نوشتن داستان تمام شد دیگر لازم نیست توضیح بدهم که چرا می‌خواهم همچین داستانی بنویسم؛ یا اینکه باز هم لازم است که توضیح بدهم؟“
 
دوستم پرسید: ”توی فامیل خالة فقیر داری؟“
 
گفتم: ”حتی یکی هم ندارم.“
 
”خب، من دارم. دقیقاً هم یکی. حتی چند سال هم با او زندگی کردم.“
 
چشمان دوستم را نگاه کردم. مثل همیشه آرام بودند.
 
دوستم ادامه داد: ”ولی دلم نمی‌خواهد در موردش بنویسم. دلم نمی‌خواهد حتی یک کلمه دربارة آن خاله ام بنویسم.“
 
در این لحظه یک ترانة دیگر از رادیو پخش شد، این ترانه خیلی شبیه ترانة اولی بود ولی اصلاً آن را به جا نیاوردم.
 
”تو حتی یک خالة فقیر هم نداری ولی می‌خواهی داستانی دربارة یک خالة فقیر بنویسی. در حالی که من خالة فقیر دارم ولی دوست ندارم در موردش بنویسم.“
 
سرم را تکان دادم: ”علتش را نمی‌دانم.“
 
دوستم سرش را کمی‌تکان داد ولی چیزی نگفت. در حالی که به من پشت کرده بود انگشتان ظریفش را به جریان آب سپرد. گویی سؤال من از انگشتانش داشت پایین می‌رفت و به طرف شهر ویران شده ای که در زیر آب قرار داشت می‌لغزید.
 
نمی‌دانم چرا. نمی‌دانم چرا. نمی‌دانم چرا.
 
دوستم گفت: ”حقیقتش را بگویم یک چیز‌هایی در مورد خاله ی بیچاره ام هست که دوست دارم به تو بگویم. ولی اصلاُ نمی‌توانم کلمات مناسب را پیدا کنم. نمی‌توانم این کار را بکنم چون یک خالة فقیر را می‌شناسم.“ لبش را گاز گرفت و ادامه داد: ”سخت است. خیلی سخت تر از آنچه بخواهی فکرش را بکنی.“
 
یونیکورن‌های برنزی را یک بار دیگر نگاه کردم، سم‌های جلویی شان بیرون بود، طوری که انگار داشتند اعتراض می‌کردند که چرا گذشت زمان آنها را جا گذاشته. دوستم انگشتان خیس خود را با لبة پیراهنش خشک کرد و گفت: ”تو می‌خواهی دربارة یک خالة فقیر بنویسی. نمی‌دانم تو که خالة فقیر نداری می‌توانی از پس این کار بر بیایی یا نه.“
 
من آه طولانی و عمیقی کشیدم.
 
دوستم گفت: ”معذرت می‌خواهم.“
 
گفتم: ”نه، اشکالی ندارد. احتمالاً تو راست می‌گویی.“
 
که راست هم می‌گفت.
 
آه. مثل اشعار یک ترانه.
 
 
شاید شما هم در فامیل خالة فقیر نداشته باشید. که این یعنی یک نقطة اشتراک. ولی حداقل یک خالة بیچاره را در عروسی کسی که دیده اید. همانطور که بر روی قفسة هر کتابخانه ای کتابی هست که کسی نخوانده و در هر کمدی پیراهنی هست که کسی بر تن نکرده، هر مجلس عروسی ای هم یک خالة فقیر دارد.
 
 
هیچ کس دردسر معرفی کردن او را به خود نمی‌دهد. هیچ کس با او صحبت نمی‌کند. هیچ کس از او برای سخنرانی عروسی دعوت نمی‌کند. او فقط پشت میز می‌نشیند، مثل یک بطری شیر خالی. در حالی که غمگین آنجا نشسته سوپ خود را ذره دره هرت می‌کشد. سالادش را با چنگال ماهی خوری می‌خورد و وقتی بستنی را می‌آورند او تنها کسی است که قاشق ندارد.
 
هر بار که آلبوم عروسی را نگاه می‌کنند عکس آن خالة بیجاره را هم می‌بینند، تصویر او مثل یک جنازة غرق شده شادی بخش است.
 
”عزیزم، این زنه توی ردیف دوم عینک زده، کی است؟“
 
شوهر جوان می‌گوید: ”بی خیال، هیچ کس نیست. خاله ام است. یک خاله ی بیچاره.“
 
اسمش را نمی‌گوید. فقط می‌گوید یک خالة بیچاره.
 
البته همة نام‌ها ناپدید می‌شوند. کسانی هستند که در همان لحظة مرگشان اسم شان محو می‌شود. کسانی هستند که مثل یک تلویزیون کهنه فقط برفک نشان می‌دهند تا اینکه کاملاً می‌سوزند. و کسانی هستند که قبل از اینکه بمیرند اسم شان محو می‌شود، یعنی خاله‌های بیچاره. من خودم نیز گاهی وقت‌ها مثل این خالة بیچاره، بی اسم می‌شوم. پیش می‌آید که در شلوغی یک ایستگاه قطار یا فرودگاه، مقصدم، اسمم، و نشانی ام را فراموش کنم. ولی این وضع خیلی طول نمی‌کشد: حداگثر پنج یا ده ثانیه.
 
و بعضی وقت‌ها نیز ان اتفاق رخ می‌دهد: کسی می‌گوید: ”اصلاً اسمت یادم نمی‌یاد.“
 
”مساْله ای نیست. خودت را ناراحت نکن. در هر حال اسم من آنقدر‌ها هم اسم نیست.“
 
به دهان خود اشاره می‌کند و می‌گوید: ”به خدا نوک زبانم است.“
 
احساس می‌کنم زیر خاک چالم کرده اند و نصف پای چپم بیرون زده. مردم از روی پای چپم رد م شوند و بعد هم عذر خواهی می‌کنند. ”به خدا نوک زبانم است.“
 
اسامی‌گم شده کجا می‌روند؟ احتمالش خیلی کم است که در هزارتوی یک شهر دوام بیاورند. با این حال ممکن است باشند اسامی‌ای که دوام بیاوند و راه خود را به سوی شهر اسامی‌گم شده پیدا کنند و در آنجا جامعة کوچک و آرامی‌تشکیل بدهند؛ شهری کوچک که بر روی تابلوی ورودی آن نوشته شده: ”ورود ممنوع مگر به دلیل کار.“ آنهایی که بدون داشتن کاری به این شهر می‌آیند تنبیه می‌شوند، تنبیهی کوچک و مناسب.
 
 
شاید به همین دلیل تنبیه کوچکی برای من در نظر گرفتند. یک خالة فقیر و کوچک به پشت من چسبیده بود.
 
اولین باری که فهمیدم این خالة بیچاره به پشتم چسبیده اواسط ماه اوت بود. بدون اینکه اتفاق خاصی بیفتد فهمیدم به پشتم چسبیده. همینجوری یک روز احساس کردم به پشتم چسبیده. من خالة فقیری را بر پشتم داشتم. احساس ناخوشایندی نبود. چندان وزنی نداشت. نفسش بوی بد نمی‌داد. فقط چسبیده بود به پشتم، مثل یک سایه. مردم حتی برای دیدن او بر پشتم مجبور بودند به خودشان فشار بیاورند. گربه‌هایی که در آپارتمان من بودند چند روز اول او را با شک و تردید نگاه می‌کردند ولی همینکه فهمیدند او نقشة قلمروشان را نکشیده با او کنار آمدند.
 
او بعضی از دوستانم را مضطرب و عصبی می‌کرد. مثلاً با دوستان می‌نشستیم پشت یک میز و نوشیدنی می‌خوردیم و او در این ضمن از فراز شانه ام نگاه مان می‌کرد.
 
یکی از دوستانم گفت: ”اعصابم را خرد می‌کند.“
 
”خودت را ناراحت نکن. او سرش به کار خودش گرم است. کاری به کار کسی ندارد.“
 
”متوجهم. ولی نمی‌دانم... آدم را افسرده می‌کند.“
 
”پس سعی کن نگاه ش نکنی.“
 
”آره، به نظرم همین کار را باید بکنم.“ بعد هم آهی می‌کشد. ”برای اینکه چنین چیزی را بر پشتت داشته باشی کجا باید بروی؟“
 
”من برای اینکه او روی پشتم باشد هیچ جا نرفتم. فقط دربارة یک سری چیز‌ها فکر کردم، همین.“
 
دوستم سرش را تکان داد و یک بار دیگر آه کشید و گفت: ”فکر کنم متوجه منظورت شده باشم. تو شخصیتت این جوری است. همیشه همینطوری بودی.“
 
”ا-هوم.“
 
بدون اینگه اشتیاقی نشان بدهیم نوشیدنی مان را خوردیم.
 
من گفنم: ”بگو ببینم، چه چیزش افسرده کننده ست؟“
 
”نمی‌دانم. مثل این است که مادرم من را زیر نظر داشته باشد.“
 
 
طبق آنچه دیگران می‌گفتند (چون من خودم نمی‌توانستم او را ببینم) چیزی که بر پشتم قرار داشت یک خالة فقیر با یک فرم ثابت نبود: انگار فرم بدن او بسته به شخصی که او را زیر نظر می‌گرفت تغییر می‌کرد، انگار که اثیری باشد.
 
او برای یکی از دوستانم شبیه به سگش بود که پاییز پارسال از سرطان مری مرده بود.
 
”البته دیگر آخر‌های عمرش بود. پانزده سال زندگی کرده بود. ولی حیوونکی خیلی بد مرد.“
 
سرطان مری؟“
 
”آره. خیلی درد دارد. فقط زوزه می‌کشید، هرچند آخر‌ها آخر‌ها دیگر صدایش را از دست داده بود. می‌خواستم بخوابانمش ولی مادرم نمی‌گذاشت.“
 
”برای چه؟“
 
”نمی‌دانم. تا دو ماه سگه را با لولة تغذبه زنده نگه داشتیم. توی انبار بود. چه بوی گندی برداشته بود.“
 
برای لحظه ای سکوت کرد.
 
”آنچنان سگ مالی هم نبود. از سایة خودش هم می‌ترسید. هر کس به ش نزدیک می‌شد پارس می‌کرد. واقعاً حیوان به درد نخوری بود. خیلی سر و صدا می‌کرد، گر هم داشت.“
 
سرم را تکان دادم.
 
”باید به جای سگ جیرجیرک می‌شد؛ اینطوری می‌توانست آنقدر سر و صدا کند تا نفسش در بیاد. سرطان مری هم نمی‌گرفت.“
 
ولی او هنوز بر پشتم بود، سگی با یک لولة پلاستیکی آویزان از دهنش.
 
 
خالة فقیر من برای یک دلال معاملات ملکی که آشنای من هم بود به یکی از معلمان دورة ابتدایی اش شباهت داشت.
 
در حالی که با یک حولة ضخیم عرق صورتش را پاک می‌کرد، گفت: ”احتمالاً سال 1950 بود، اولین سال جنگ کُره و ژاپن. دو سال پشت سر هم معلم ما بود. انگار الان باز هم مثل قدیم‌ها دارم می‌بینمش. البته نه اینکه دلم برایش تنگ شده باشد. اصلاً کاملاً فراموشش کرده بودم.“
 
آن طوری که او به من چای تعارف کرد فهمیدم خیال کرده من فامیل خانم معلم دوران بچگی اش هستم.
 
”زندگی غم انگیزی داشت. همان سالی که ازدواج کرد شوهرش را به خدمت فرستادند. شوهره سوار یک کشتی حمل و نقل شده بود که یکهو بومب! احتمالاً سال 1943 بود. خانم معلم ما هم بعد از آن حادثه فقط تو مدرسه درس داد. تو حملة هوایی سال 44 بد جوری آسیب دید. سمت چپ صورتش تا دستش سوخت.“ بعد هم با دستش نشان داد از کجا تا کجا. بعد فنجان چای خود را سر کشید و دوباره عرق صورتش را پاک کرد و ادامه داد: ”زن بیچاره. قبل از آن حادثه زن زیبایی بود. آن حادثه شخصیتش را هم تغییر داد. اگر الان زنده باشد باید حدود هشتاد سالی داشته باشد.“
 
 
دوستانم یکی یکی از من دور شدند، مثل دندانه‌های شانه ای که یکی یکی بیفتند. می‌گفتند: ”آدم بدی نیست، ولی من دوست ندارم هر وقت که او را می‌بینم، مادر پیر و افسرده ام (یا سگی که از سرطان مری مرده بود یا خانم معلمی‌که زخم ناشی از سوختگی بر صورتش بود) بیاید جلو چشمانم.“
 
کم کم داشتم احساس می‌کردم که به صندلی یک دندانپزشک تبدیل شده ام؛ کسی از صندلی دندانپزشک نفرت ندارد ولی در عین حال نیز همه از آن گریزانند. اگر در خیابان به دوستانم بر می‌خوردم آنها بلافاصله به بهانه ای از من فرار می‌کردند. یکی از دوستانم با دشواری و صداقت اعتراف کرد: ”نمی‌دانم. این روز‌ها گشتن با تو کار خیلی سختی شده. به نظرم اگه با یک جا چتری پشتت را بپوشونی وضع خیلی بهتر می‌شود.“
 
یک جا چتری.
 
در حالی که دوستانم از من فراری بودند، گزارشگر‌ها هیچ وقت دست از سرم بر نمی‌داشتند؛ هر دو روز سر و کله شان پیدا می‌شد، از من و خاله عکس می‌گرفتند، وقتی هم عکس خاله واضح نمی‌افتاد شاکی می‌شدند. مدام هم از من سؤال‌های بی معنی می‌پرسیدند. من آن اوایل امید وار بودم که اگر با آنها همکاری کنم آنها می‌توانند من را به کشف یا توضیح تازه ای در مورد خالة بیچاره برسانند، ولی آنها فقط مرا خسته و فرسوده کردند.
 
یک بار در یک برنامة تلویزیونی صبحگاهی من را نشان دادند. ساعت شش صبح مرا از تختم بیرون کشیدند، من را با ماشین به یک استودیوی تلویزیونی بردند، برایم قهوة وحشتناکی ریختند. آدم‌های غیر قابل درک دور تا دورم می‌دویدند و کار‌های غیر قابل درک انجام می‌دادند. به فکر فرار افتادم ولی تا بیایم بجنبم به من گفتند که وقتش شده. وقتی دوربین‌ها به کار افتادند مجری برنامه که یک عوضی بد اخلاق و از خود راضی بود که هیچ کاری انجام نمی‌داد جز اینکه به همکاران خود بتوپد، ولی همینکه چراغ قرمز شروع شد سراپا لبخند و هوش و درایت شد: همان آدم خوب میانسال مورد علاقة شما.
 
رو به دوربین گفت: ”و اکنون نوبت می‌رسد به برنامة هر روز صبح شما: «تازه چه خبر». مهمان امروز ما آقای ... است. او یک روز به طور ناگهانی متوجه شد که یک خالة بیچاره بر پشت خود دارد. این یک مشکل عادی نیست و برای کسی تا حالا چنین چیزی پیش نیامده، بنابراین من در اینجا از مهمان مان می‌خواهم بپرسم که چگونه این اتفاق برایش رخ داد و تا کنون با چه مشکلاتی مواجه شده است.“ بعد رو کرد به من و پرسید: ”آیا از اینکه یک خالة بیچاره را بر پشت خودت داری احساس ناراحتی می‌کنی؟“
 
من گفتم: ”نه. اصلاً احساس ناراحتی نمی‌کنم. او وزنش زیاد نیست و مجبور نیستم به او غذا بدهم.“
 
”هیچ احساس کمر درد نداری؟“
 
”نه، به هیچ وجه.“
 
”کی فهمیدی به پشتت چسبیده؟“
 
من ماجرای آن روز بعد از ظهر را که به کنار آبگیر رفته بودم و یونیکورن‌ها را تماشا کردم به طور خلاصه برایش تعریف کردم ولی او ظاهراً متوجهِ حرف‌های من نشده بود.
 
سینه اش را صاف کرد و گفت: ”یعنی به عبارت دیگر. تو کنار آبگیر نشسته بودی و او هم در آبگیر مخفی شده بود و بعد یکهو پرید مالک پشتت شد، درست ئه؟“
 
سرم را به نشانة جواب منفی تکان دادم و گفتم نه، اینطور نبود.
 
چگونه اجازه داده بودم که مرا به چنین جایی بیاورند؟ آنها فقط دنبال شوخی و داستان‌های وحشتناک بودند.
 
سعی کردم توضیح بدهم: ”این خالة بیچاره روح نیست. او در هیچ جا «پاورچین پاورچین» راه نمی‌رود، و «مالک» کسی هم نیست. این خالة بیچاره فقط «کلمه» است، فقط کلمه.“
 
کسی چیزی نگفت. باید بیشتر توضیح می‌دادم.
 
”یک کلمه مثل الکترودی است که به ذهن متصل باشد. اگر مدام یک محرک را به درون آن بفرستی مطمئناً واکنش و تاْثیری از خود نشان خواهد داد. واکنش هر فردی البته متفاوت خواهد بود؛ واکنش من چیزی مثل وجود مستقل است. چیزی که من به پشتم چسبانده ام در واقع عبارت «خالة بیچاره» است؛ فقط دو کلمه، نه معنایی دارند و نه فرم فیزیکی ای. اگر قرار بود اسمی‌روی آن بگذارم به ش می‌گفتم تابلوی تجسمی‌یا یک چیزی مثل این.“
 
مجری به نظر می‌رسید گیج شده باشد. گفت: ”تو می‌گویی که هیچ معنا و فرمی‌ندارد ولی ما می‌توانیم خیلی واضح و مشخص چیزی را بر روی پشتت ببینیم. . . یک تصویر واقعی بر روی پشتت. این تصویر برای همة ما معنی دار است.“
 
شانه بالا انداختم و گفتم: ”البته خب؛ این کارکرد نشانه‌ها است.“
 
در این هنگام دستیار مجری که زن جوانی بود به امید اینکه جو را کمی‌آرام کند، وارد بحث شد: ”خب پس با این حساب شما هر وقت اراده کنید می‌توانید این تصویر یا موجود یا هر چیزی که هست را از پشتتان بردارید.“
 
گفتم: ”نه، نمی‌توانم. وقتی چیزی به وجود می‌آید بدون اینکه من بخواهم یا نه، به وجود خود ادامه می‌دهد. درست مثل یک خاطره ست، خاطره ای که می‌خواهی فراموشش کنی ولی نمی‌توانی.“
 
زن همچنان به حرف‌های خود ادامه داد؛ ظاهراً مجاب نشده بود: ”این فرایندی که شما به آن اشاره می‌کنید، اینکه یک کلمه را به نمادی تجسمی‌تبدیل می‌کنید، آیا این کار را من هم می‌توانم انجام بدهم؟“
 
”نمی‌دانم اگر شما این کار را بکنید تا چه حد کارایی دارد، ولی از نظر اصول حتی شما هم می‌توانستید دست به این کار بزنید.“
 
در این لحظه مجری اصلی برنامه وارد بحث شد. ”می‌خواهید بگویید که من اگر کلمة «تجسمی» را هر روز مدام تکرار کنم تصویر کلمة «تجسمی» ممکن است بر روی کمرم ظاهر شود؟“
 
من ماشین وار حرف قبلی ام را تکرار کردم: ”اصولاً این اتفاق حداقل ممکن است رخ بدهد.“ نور لامپ‌های رنگ پریده و هوای تهویه نشدة استودیو داشت کم کم باعث سردردم می‌شد.
 
مجری برنامه با جسارت گفت: ”کلمة «تجسمی» چه شکلی است؟“ و با گفتن این حرف بعضی از حاضران در استودیو خندیدند.
 
گفتم نمی‌دانم. دلم نمی‌خواست در این مورد فکر کنم. همین خاله ی بیچاره برای هفت پشتم بس بود. هیچ کدام آنها به این مساْله اهمیتی نمی‌دادند. تنها چیزی که برای آنها اهمیت داشت این بود که موضوع مورد بحث را تا آگهی بازرگانی بعدی داغ نگه دارند.
 
 
کل جهان یک نمایش مضحک است. از درخشش یک استودیوی تلوزیونی تا تیرگی پراندوه کلبه ی یک معتکف در جنگل، همه به یک چیز می‌انجامند. من با راه رفتن در این دنیای دلقک وار و در حالی که این خاله ی بیچاره را بر پشتم حمل می‌کردم خود بزرگ ترین دلقک عالم بودم. شاید حق با آن دختره بود: اگر یک جا چتری می‌گرفتم کارم راحت تر می‌شد. می‌توانستم هر ماه دو بار رنگ تازه ای به آن بزنم و آن را با خودم به مهمانی ببرم.
 
مثلاً یک نفر می‌گفت: ”خیل خب! جا چتری ات این بار صورتی است!“
 
من هم جواب می‌دادم: ”آره. هفته ی بعد می‌خواهم رنگ سبز به آن بزنم.“
 
ولی متاْسفانه آنچه من بر پشتم داشتم یک جا چتری نبود بلکه خاله ای بیچاره بود. با گذشت زمان مردم دیگر به من و خاله ی بیچاره ای که بر پشتم بود علاقه ای نشان ندادند. حق با دوستم بود: هیچ کس علاقه ای به یک خاله ی بیچاره ندارد.
 
دوستم گفت: ”تو را در تلوزیون دیدم.“ باز هم در کنار همان آبگیر نشسته بودیم. سه ماه بود که او را ندیده بودم. اوایل پاییز بود. زمان با سرعت بسیار زیادی گذشته بود. هرگز پیش نیامده بود این همه مدت بگذرد و همدیگر را ندیده باشیم.
 
”یک کم خسته به نظر می‌رسیدی.“
 
”آره، خسته بودم.“
 
”ولی خودت نبودی.“
 
سرم را تکان دادم. درست می‌گفت: من خودم نبودم.
 
دوستم مدام یک سووت شرت را بر روی زانوانش تا و از هم باز می‌کرد.
 
”پس بالاخره موفق شدی خاله ی بیچاره ات را گیر بیندازی.“
 
”آره.“
 
لبخند زد. او داشت سووت شرت را که روی زانوانش قرار داشت نوازش می‌کرد طوری که انگار دارد گربه ای را نوازش می‌کند.
 
”آیا الان بهتر درکش می‌کنی؟“
 
گفتم: ”به گمانم یک کم.“
 
”آیا این قضیه کمکت کرده که چیزی بنویسی؟“
 
سرم را تکان کوچکی دادم گفتم: ”نچ. اصلاً. مساْله این است که اصلاً حس و حال نوشتن را ندارم. شاید دیگر هیچ وقت نتوانم بنویسم.“
 
دوستم برای لحظاتی سکوت کرد.
 
سرانجام گفت: ”یک فکری دارم. چند تا سؤال از من بپرس. سعی می‌کنم کمکت کنم.“
 
”به عنوان شخصی که راجع به خاله ی بیچاره اطلاعات دارد؟“
 
لبخندی زد و گفت: ”آ-ها. پس شروع کن. من همین الان احساس می‌کنم که دوست دارم به سؤالاتی دربارة این خاله ی بیچاره جواب بدم، ممکن است بعدش دیگر هرگز تمایلی به این کار نداشته باشم.“
 
نمی‌دانستم از کجا شروع کنم.
 
گفتم: ”بعضی وقت‌ها از خودم می‌پرسم چه جور آدم‌هایی به یک خاله ی بیچاره تبدیل می‌شوند. آیا به صورت یک خاله ی بیچاره به دنیا می‌آیند؟ و یا اینکه برای تبدیل شدن به یک خاله ی بیچاره به شرایط خاصی نیاز است؟ آیا نوعی ویروس خاص هست که آدم را تبدیل به خاله یبیچاره می‌کند؟“
 
دوستم سر خود را چندین بار تکان داد طوری که انگار می‌خواست بگوید سؤال‌های خیلی خوبی پرسیده ام.
 
گفت: ”جوابش هر دو موردی است که گفتی. خاله‌های بیچاره از یک نوع هستند.“
 
”از یک نوع؟“
 
”آ-ها. خب. ببین. یک خاله ی بیچاره شاید در کودکی هم یک خاله ی بیچاره بوده شاید هم نبوده. اصلاً هم مهم نیست. برای هر چیزی در دنیا میلیون‌ها دلیل وجود دارد. میلیون‌ها دلیل برای مردن و میلیون‌ها دلیل برای زندگی کرد. میلیون‌ها دلیل برای دلیل آوردن. دلایلی سهل الوصول. ولی دلیلی که دنبالش هستی یکی از این دلایل نیست، هست؟“
 
”نه، فکر نمی‌کنم.“
 
”او وجود دارد. همین. خاله ی بیچاره ی تو وجود دارد. تو باید با این واقعیت کنار بیایی. او وجود دارد. یک خاله ی بیچاره همین جوری است. وجود او دلیل او است. درست مثل ما. ما در این لحظه در این مکان وجود و حضور داریم بدون هیچ دلیل یا علت خاصی.“
 
مدت‌ها کنار آبگیر نشستیم، هیچ کدام مان نه حرکتی می‌کردیم و نه حرفی می‌زدیم. نور شفاف آفتاب پاییز بر صورت دوستم سایه می‌افکند.
 
گفت: ”خب، نمی‌خواهی از من بپرسی بر پشتت چه می‌بینم؟“
 
«چه می‌بینی؟“
 
لبخند زنان گفت: ”هیچ چیز. فقط تو را می‌بینم.“
 
گفتم: ”متشکرم.“
 
 
 
زمان البته همه را به زیر می‌کشد ولی کتکی که بیشتر ما می‌خوریم به طرز دهشتناکی لطیف است. تعداد خیلی کمی‌از ما متوجه می‌شویم که داریم کتک می‌خوریم. ولی در وجود یک خاله ی بیچاره ما در واقع می‌توانیم شاهد ظلم زمان باشیم. زمان، خاله ی بیچاره را مثل گرفتن آب یک پرتقال چلانده است، آنقدر که دیگر یک قطره آب هم باقی نمانده. چیزی که باعث می‌شود من به این خاله ی بیچاره علاقه نشان بدهم کامل بودن او است، کمال مطلق او.
 
او مثل جسدی است که درون یک یخچال طبیعی قرار گرفته باشد؛ یک یخچال طبیعی بسیار بزرگ که یخ آن مثل فلز است. فقط ده هزار سال تابش آفتاب می‌توانست چنین یخچال طبیعی ای را آب کند. ولی هیچ خاله ی بیچاره ای نمی‌تواند ده هزار سال زندگی کند؛ او باید با کمال خود زندگی کند، با کمال خود بمیرد، و با کمال خود به خاک سپرده شود.
 
 
اواخر پاییز بود که خاله ی بیچاره از پشتم رفت. یاد چند نوشته ی افتادم که می‌بایست قبل از زمستان کاملشان می‌کردم؛ در حالی که خاله ی بیچاره را بر پشتم داشتم سوار یکی از قطار‌های حومه شدم. قطار مثل تمام قطار‌های مخصوص حومه خالی از مسافر بود. بعد از مدت‌ها این اولین بار بود که به خارج از شهر داشتم سفر می‌کردم و من از تماشای عبور مناظر در برابر چشمانم لذت می‌بردم. هوا صاف و تمیز بود، و تپه‌ها سبز بودند، و اینجا و آنجا در امتداد ریل درختچه‌هایی وجود داشتند با تمشک‌های سرخ و براق.
 
به هنگام بازگشت در آن سوی راهرو قطار، زن لاغر سی و پنج شش ساله ای به همراه دو بچه اش نشسته بود. بچه ی بزرگ تر- دختری با لباس ملوانی و یک کلاه نمدی خاکستری با روبانی قرمز که یونیفورم مخصوص کودکستان بود - در سمت چپ مادرش نشسته بود. در سمت راست مادر پسرکی حدوداً سه ساله نشسته بود. مادر و یا بچه‌هایش چیز خاصی که جالب توجه باشد، در خود نداشتند. قیافه و لباس شان بی نهایت معمولی بود. مادر بسته ی بزرگی در دست داشت. او خسته به نظر می‌رسید، ولی بیشتر مادر‌ها خسته به نظر می‌رسند. من اصلاً متوجه سوار قطار شدن آنها نشده بودم.
 
مدتی نگذشت که سر و صدا‌های دختر کوچولو از آن سوی راهرو قطار به گوشم رسید. در صدای دخترک اضطراری دال بر التماس وجود داشت.
 
بعد هم صدای مادر را شنیدم که به دخترک گفت: ”گفتم توی قطار آرام بنشین!“ او مجله ای را جلو خود باز کرده بود و تمایلی نداشت که نگاه خود را از ان برگیرد.
 
دخترک گفت: ”ولی آخر مامان نگاه کن با کلاه من دارد چه کار می‌کند.“
 
”دهنت را ببند!“
 
دخترک انگار می‌خواست چیزی بگوید، ولی کلمات خود را فرو بلعید. پسرک داشت به کلاه چنگ می‌انداخت و آن را به قصد پاره کردن می‌کشید. دخترک دست دراز کرد تا کلاه خود را از دست برادرش قاپ بزند ولی پسرک خود را عقب کشید تا دست خواهرش به کلاه نرسد.
 
دخترک که چیزی نمانده بود بزند زیر گریه، گفت: ”دارد کلاه من را پاره می‌کند.“
 
مادر نگاه خود را از مجله بر گرفت و با نگاهی حاکی از آزردگی دست خود را دراز کرد تا کلاه را از دست پسر بگیرد ولی پسر دو دستی به کلاه چسبیده بود. مادر به دختر گفت: ”بگذار یک خرده با آن بازی کند. خودش خسته می‌شود.“ دختر به نظر نمی‌رسید که از این حرف مادر خود راضی شده باشد ولی چیزی هم در جواب مادرش نگفت. لبان خود را غنچه کرد و به کلاه خود که در دست برادرش بود زل زد. پسر که بی تفاوتی مادر را دید شروع کرد به کندن روبان قرمز کلاه. معلوم بود می‌داند که با این کار خود خواهرش را به طرز دیوانه واری عصبانی خواهد کرد؛ من هم از دیدن این صحنه به طرز دیوانه واری عصبانی شده بودم. آماده بودم که به طرف پسرک بروم و آن کلاه را از دستش بگیرم.
 
دختر بدون اینکه چیزی بگوید به برادر خود زل زد، ولی معلوم بود که نقشه ای در سر خود دارد. دختر ناگهان از جایش بلند شد و کشیده ای به پسرک زد. بعد هم در میان حیرت زدگی ای که از این عمل دختر ایجاد شده بود دختر کلاه خود را از دست برادرش گرفت و رفت روی صندلی خود نشست. دختر این کار را انقدر سریع انجام داد که مادر و پسر بعد از گذشت لحظه ای فهمیدند چه اتفاقی افتاده. در این لحظه پسر گریه سر داد و مادر هم زانوی دخترک را زد و بعد هم سعی کرد پسر را آرام کند ولی پسر همچنان گریه می‌کرد.
 
دخترک گفت: ”ولی آخر مامان او داشت کلاه من را پاره می‌کرد.“
 
مادر گفت: ”با من حرف نزن. تو دیگر دختر من نیستی.“
 
دخترک نگاه خود را پایین انداخت و به کلاه زل زد.
 
مادر گفت: ”از جلو چشمهایم دور شو. برو آنجا.“ و اشاره کرد به صندلی خالی کنار من.
 
دختر نگاه خود را برگرداند و سعی کرد به انگشت اشاره ی مادر خود توجهی نکند ولی انگشت مادرش همچنان داشت به صندلی سمت چپ من اشاره می‌کرد طوری که انگار انگشتش در هوا یخ بسته بود.
 
مادر همچنان پافشاری می‌کرد: ”برو تو دیگر عضوی از این خانواده نیستی.“
 
دختر که تسلیم شده بود کلاه و کیف مدرسه اش را برداشت و بلند شد و با قدم‌های سنگین از وسط راهرو گذشت و آمد کنار من نشست، سرش را هم پایین انداخته بود. کلاهش را روی پای خود گذاشت و سعی کرد با انگشتان کوچک خود لبه ی آن را صاف کند. معلوم بود با خود داشت می‌گفت که تقصیر برادرش بوده؛ او داشت روبان کلاه من را پاره می‌کرد. اشک بر گونه‌های دخترک سرازیر شد.
 
تقریباً غروب شده بود. نور زرد ماتی مثل گردی که از بال‌های یک شب پره ی غمگین پخش می‌شود از سقف کوپه به پایین سرازیر بود. کتابم را بستم. دستانم را بر روی زانوانم گذاشتم و مدت طولانی به کف دستانم خیره شدم. آخرین بار کی به دستانم اینگونه خیره شده بودم؟ در زیر ان نور مات دستانم دوده گرفته و حتی کثیف به نظر می‌رسیدند؛ اصلاً به دستان خودم شباهتی نداشتند. وقتی می‌دیدم شان دچار غم می‌شدم: اینها دستانی بودند که هرگز کسی را شاد نمی‌کردند و هرگز کسی را نجات نمی‌دادند. دلم می‌خواست دستی اطمینان بخش و دلگرم کننده بر شانه ی دخترک قرار دهم و به او بگویم که حق با او بود و کار خیلی درستی کرد که کلاه خود را به آن شکل پس گرفت. ولی البته من دستم را روی شانه ی دخترک قرار ندادم و با او حرفی هم نزدم. با این کارم فقط گیجی و ترس او را بیشتر می‌کردم. و تازه از اینها گذشته دستان من کثیف بودند.
 
وقتی از قطار پیاده شدم باد زمستانی سردی در حال وزیدن بود. به زودی دوره ی عرق کردن تمام می‌شد و نوبت می‌رسید به پوشیدن پالتو‌های ضخیم زمستانی. چند لحظه ای به پالتو فکر کردم، می‌خواستم تصمیم بگیرم آیا یک پالتو نو برای خودم بخرم یا نه. از پله‌ها پایین رفته و از در بزرگ خارج شدم که ناگهان متوجه شدم خاله ی بیچاره دیگر بر پشتم سوار نیست و ناپدید شده.
 
نمی‌دانستم این اتفاق کی افتاد. همانطور که آمده بود همانطور هم رفنه بود. او به همان جایی برگشته بود که قبلاً به لآن تعلق داشت، و من دوباره به خویشتن اصلی خودم برگشته بودم.
 
ولی خویشتن واقعی من چه بود؟ دیگر نمی‌توانستم از این بابت مطمئن باشم. نمی‌توانستم فکر نکنم که خویشتن حال حاضر من یک خویشتن دیگر بود که بسیار به خویشتن اصلی من شباهت داشت. پس حالا چه کار باید می‌کردم؟ جهت‌ها را گم کرده بودم. دستم را در جیبم فرو بردم و هر چه پول خرد داشتم در تلفن عمومی‌ریختم. بعد از نهمین زنگ گوشی را برداشت.
 
با دهن دره ای گفت: ”خواب بودم.“
 
”ساعت شش غروب خواب بودی؟“
 
”دیشب یکسره بیدار بودم و کار می‌کردم. تازه دو ساعت پیش کارم تمام شد.“
 
”پس ببخشید. نمی‌خواستم بیدارت کنم. البته ممکن است عجیب به نظر برسد ولی زنگ زدم ببینم زنده ای یا نه. فقط همین. جدی می‌گویم.“
 
می‌توانستم حس کنم که دارد توی گوشی تلفن لبخند می‌زند.
 
گفت: ”خیل خب. ممنون که به فکرم هستی. ناراحت هم نباش چون من زنده ام. و دارم مثل سگ کار می‌کنم تا زنده بمانم. و دلیل اینکه از خستگی دارم می‌میرم همین مساْله ست. خب، خیالت راحت شد؟“
 
”خیلم راحت شد.“
 
بعد هم با لحنی که انگار می‌خواهد رازی را با من در میان بگذارد گفت: ”می‌دانی، زندگی واقعاً سخت است.“
 
گفتم: ”می‌دانم.“ و راست هم می‌گفت. ”دوست داری با هم بیرون شام بخوریم؟“
 
با سکوتی که کرده بود می‌توانستم حس کنم که لبان خود را گاز گرفته و انگشت کوچک خود را بر ابرو یش می‌کشد.
 
سر آخر گفت: ”الان نه. بعد در موردش صحبت می‌کنیم. فعلاً اجازه بده بخوابم. اگر یک کم بخوابم همه چیز رو به راه می‌شود. وقتی بیدار شدم به تو زنگ می‌زنم. باشد؟“
 
”باشد. شب به خیر.“
 
”شب به خیر.“
 
این را گفت و لحظه ای مکث کرد. ”کار ضروری ای پیش آمده بود که زنگ زدی؟“
 
”نه ضروری نبود. بعد می‌توانیم در موردش صحبت کنیم.“
 
و بعد دوباره گفت: ”شب به خیر“ و گوشی را گذاشت. لحظاتی به گوشی که توی دستم بود نگاه کردم و بعد آن را سر جایش قرار دادم. لحظه ای که گوشی را سر جایش گذاشتم گشنگی عجیبی در خودم احساس کردم. اگر چیزی نمی‌خوردم حتماً دیوانه می‌شدم. مهم نبود چه چیزی، هر چیزی که قابل خوردن بود. اگر کسی غذایی را می‌خواست در دهانم بگذارد چهار دست و پا به طرفش می‌رفتم. شاید حتی انگشتانش را هم می‌لیسیدم. آره، این کار را می‌کردم، انگشتانت را می‌لیسیدم. و بعد هم مثل یک تراورس رنگ و رو رفته به خواب می‌رفتم. حتی بد ترین لگد هم نمی‌توانست من را از خواب بیدار کند. تا ده هزار سال خواب عمیقی می‌کردم.
 
به تلفن تکیه دادم، ذهنم را از هر فکری خالی کردم، و چشمانم را بستم. بعد صدای پا شنیدم، صدای هزاران پا. صدای پا‌ها مثل موج من را می‌شستند. همچنان صدای پا‌ها به گوش می‌رسید. خاله ی بیچاره الان کجا بود؟ او به کجا برگشته بود؟ و من به کجا برگشته بودم؟
 
اگر ده هزار سال بعد از این شهری به وجود می‌آمد که اعضایش را منحصراً خاله‌های بیچاره تشکیل می‌دادند (مثلاً شهرداری شهر توسط خاله‌های بیچاره ای اداره می‌شد که خود توسط خاله‌های بیچاره ی دیگر انتخاب

منبع : seemorgh.com

داستان یک خاله‌ی بیچاره: ‌هاروکی موراکامی‌ گردآوری توسط بخش شعر ،داستان ، ادبیات، کتاب سایت آکاایران

اخبار اکاایران

تبلیغات