گفتگو با رضا کیانیان، آلن دلون سینمای ایران -آکا

آکاایران: گفتگو با رضا کیانیان، آلن دلون سینمای ایران

گفتگو با رضا کیانیان، آلن دلون سینمای ایران
,[categoriy]

آکاایران: گفتگو با رضا کیانیان، آلن دلون سینمای ایران

گفتگو با رضا کیانیان، آلن دلون سینمای ایران



رضا کیانیان با چند سیمرغ و جایزه دیگر، با چندین نقش آفرینی به یادماندنی، دیگر فقط یک بازیگر نیست. اگر نام او را روی اینترنت جست وجو کنید با این جمله مواجه می شوید: «بازیگر سینما و تئاتر و تلویزیون، نویسنده، طراح و عکاس صاحب نام ایرانی است».

به گزارش آکاایران: روزنامه اعتماد - رضا کیانیان با چند سیمرغ و جایزه دیگر، با چندین نقش آفرینی به یادماندنی، دیگر فقط یک بازیگر نیست. اگر نام او را روی اینترنت جست وجو کنید با این جمله مواجه می شوید: «بازیگر سینما و تئاتر و تلویزیون، نویسنده، طراح و عکاس صاحب نام ایرانی است».
 او آثار درخشانی در کارنامه بازیگری اش دارد و در ٦٤ سالگی همچنان پرانرژی و فعال است. «آژانس شیشه ای»، «خانه ای روی آب»، «روبان قرمز»، «گاهی به آسمان نگاه کن»، «یک بوس کوچولو» و غیره تنها بخشی از کارنامه کاری اوست. کیانیان در سال های اخیر علاوه بر فعالیت در عرصه بازیگری در حوزه های دیگری نیز کار کرده؛ حوزه ای که شاید بیش از هر چیز بتوان آنها را حضور اجتماعی بیشتر دانست. او سه سال برای حراج تهران چکش زد. نمایشگاه عکس برگزار کرد. کتاب می نویسد. مجمسمه می سازد. در عرصه محیط زیست فعال است و بسیاری کارهای دیگر.

 

,[categoriy]

 

اگرچه او عموما جزو هنرمندانی است که ابایی از حضور میان مردم ندارد اما بی تردید در سال های اخیر این وجه شخصیتی او بروز پررنگ تری داشته است و البته که هیچکدام از آنها سبب نشده تا بازیگری او تحت شعاع قرار بگیرد. در سی و چهارمین جشنواره فیلم فجر کیانیان با فیلم «کفشهایم کو؟» به کارگردانی کیومرث پوراحمد در جشنواره حضور داشت و حتی کاندید دریافت سیمرغ نیز بود. اما در تازه ترین فعالیت هایش، در اردیبهشت ماه از طرف رضا میرکریمی دبیر سی و چهارمین جشنواره جهانی فیلم فجر به عنوان دبیرکاخ جشنواره منسوب شد؛ جشنواره ای که منظم و در سطحی قابل قبول برگزار شد اما گروهی منتقد عملکرد آن بودند؛ گروهی که در صدر آن می توان به بهروز افحمی و برنامه هفت اشاره کرد. پس از آن نیز رضا کیانیان به عنوان سفیر محیط زیست در جشنواره فیلم سبز انتخاب شد. در این گفت وگو رضا کیانیان به سوالات مختلفی پاسخ داده است. کیانیان تمام قد از عملکرد جشنواره جهانی سی وچهارم دفاع می کند. محیط زیست را یک مساله عاجل می داند و البته نقدهای تند و تیزی هم دارد...
آقای کیانیان شما سفیر محیط زیست شدید. از دی کاپریو تا کیانیان دارند درباره محیط زیست صحبت می کنند. در دنیا چه خبر است؟
دی کاپریو را که باید از خودش بپرسید! (می خندد) اما واقعا محیط زیست، اساسی ترین معضل جهان امروز است. چه بخواهیم و چه نخواهیم. اصلا به ما ربطی ندارد. او بر ما سوار شده. یعنی خود بشر کاری کرد که به این روز بیفتد و حالا در برابرش به چه کنم چه کنم افتاده است. به نظرم بهتر است ما به طور اختصاصی درباره ایران صحبت کنیم. چون به اندازه کافی سازمان های جهانی درباره آنها به اقسام مختلف اطلاع رسانی می کنند و با یک جست وجوی ساده می توانید همه چیز را ببینید. اما درباره ایران مان کمتر گفته می شود.
خب پس درباره ایران بگویید.
شما فکر می کنید مساله زمین مساله عاجل ما نیست؟ ما روی زمین زندگی می کنیم و غیر از زمین جایى براى زندگى نداریم! هوا مساله عاجل ما نیست؟ غیر از هوا چیزى براى تنفس نداریم! بدون آب و خوراک هم زندگى غیرممکن است! زمین، هوا، آب و خوراک، احتیاجات اولیه ما هستند و همه اینها در حال نابودى هستند! و هر روز ممکن است دیگر اینها را نداشته باشیم و با یک فقر و گرسنگی و بى خانمانى سراسری مواجه شویم. باید چه کنیم؟ آیا باید همچنان خودمان را به سیاست بازى مشغول کنیم و اینها را نبینیم؟ یا اینکه بپذیریم خود اینها سیاسی ترین مسائل هستند؟ به نظر من عاجل ترین مساله سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و انسانى مسائل محیط زیست است.
وقتی فعالان اجتماعی یا فعالان محیط زیست می بینند هنرمندان وارد این حیطه شده اند، گاهی به دید منفی با این موضوع برخورد می کنند. جملاتی نظیر اینکه «حالا مد است!»، «چه ربطی به هنر دارد، در حالی که این یک مساله کارشناسی است!» و... شما در جواب چنین انتقاداتی چه پاسخی دارید؟
اول اینکه کارشناسانی که در مورد محیط زیست کار می کنند خودشان از ما می خواهند که به میدان بیاییم چون صداى ما رسانه است. ما به عنوان کسانی که شاخک های حسی مان حساس تر است، زود تر متوجه خوبی ها و بدی ها، خطرات و چالش های انسانى می شویم و چون خودمان، خانواده مان و مردم مان و کشورمان و جهان مان را دوست داریم، این مسائل را مى گوییم و باید بگوییم و باید همه را متوجه این خطرات بزرگ و اساسى بکنیم.
البته گاهی الفاظ تندتری هم هست؛ مثل «سانتی مانتالیسم» و...
سال ها پیش بود که فکر می کردند مساله محیط زیست یک مساله سانتی مانتال است. حالا مردم تهران و شهرهاى بزرگ با پوست و گوشت و استخوان شان دارند می فهمند که مساله محیط زیست مساله عاجل شان است. در تهران و خوزستان نمی توانیم نفس بکشیم! این سانتى مانتالیسم است؟! این روزهای بهار چون باد می آید و باران، ما نجات پیدا می کنیم و نفس مى کشیم اما زمستان وقتی وارونگی اتفاق بیفتد هوایی برای نفس کشیدن نداریم. مردم ما سال هاست این را فهمیده اند. با گوشت و پوست و ریه! متاسفانه در خوزستان ریزگردها دیگر بهار و تابستان و پاییز و زمستان هم نمی شناسد.
همیشه می آیند و شبیخون مى زنند. آیا براى مردم خوزستان مساله محیط زیست یک امر سانتى مانتال است؟ ریزگردها به تهران هم می رسد. پس همه می دانیم این یک مساله عاجل است. چون نمی توانیم نفس بکشیم. چون با ریزگردها بیمارستان ها پر مى شود و سپس گورستان ها! پس این یک پرسش اساسى است! ریزگردها چگونه درست می شوند؟ وراه مقابله با آنها چیست؟ قدیم ها می گفتند آش اینقدر شور شده که خان هم فهمید! خب این مساله آلودگی اینقدر حاد شده که همه فهمیده اند. کی می خواهد بگوید این مساله سانتی مانتال است؟ کسی که این را می گوید فکر می کنم یا مریض است یا مغرض، یا سودی این وسط می برد. وگرنه هیچ آدم عاقلی نمی گوید آلودگی هوا سانتی مانتال است.
خب سینما چطور می تواند به این مساله کمک کند؟ با جشنواره هایی مثل همین جشنواره فیلم سبز؟
جشنواره فیلم سبز ١٠ سال است تعطیل شده بود! تا این روز ها با کوشش سینماگران و سازمان حفاظت از محیط زیست و فعالان این حوزه. سینما فراگیرترین رسانه عصر حاضر است. پس هر ارگان و سازمانی در جهان برای رساندن صدایش به دیگران از سینما کمک می گیرد.
منظورم ساز و کار این کمک کردن است.
این اتفاق به دو شکل می افتد؛ یکی اینکه در فیلم به طور مشخص از آن مساله حرف بزنیم،دوم اینکه می توانیم مستقیم درباره آن مساله حرف نزنیم اما بگوییم سینما از آن حمایت می کند. جشنواره فیلم سبز که دوباره احیا شده هر دو کاری را که گفتم انجام می دهد.
خبر انتقال آب خزر به سمنان را شنیده اید؟
بله! سال های سال است این حرف را می زنند. حتی من یادم هست قبل از انقلاب هم صحبتش بود ولی هیچ وقت اتفاق نیفتاد. چرا؟ فقط مساله تنبلی بود؟ مساله، ندیده گرفتن این موضوع بود؟ یا مساله این بود که این کار اکوسیستم را به هم می ریزد؟ و درست است که مدت کوتاهی دشتی را پر از آب می کند اما آن طرف را هم تبدیل به بیابان می کند. الان اکوسیستم ما به دلیل بی برنامگی در چندین نقطه کشور به نابودگی کشیده شده است. مثل فاجعه اى که برای دریاچه ارومیه اتفاق افتاد؛ فاجعه اى که براى تالاب گاو خونى رخ داد! مرداب انزلى در حال خشک شدن است! از عمق ده متر به عمق دو متر رسیده و در بعضى نقاط به بیست سانتى متر! حالا نوبت به دریاى خزر رسیده است! این پروژه انتقال آب خزر به سمنان پس از سال ها در دولت قبل کلنگ زده شد.

 

سوال اینجاست آیا آقای روحانی هم قرار است برود و دوباره کلنگ بزند؟! آقای روحانی لطفا پاسخگو باشید! من از وقتی که این را خوانده ام مضطربم، فکرم مشغول است که می خواهند چه کنند. رسانه ملی برای چیست؟ باید برای این باشد که متخصصان محیط زیست دعوت شوند بیایند و حرف بزنند، بحث کنند! مردم را با این خطرات آشنا کنند! رسانه ملى براى پوشاندن این فجایع نیست! براى آگاه کردن مردم است! که نیروى عظیم مردم براى سازندگى و جلوگیرى به حرکت بیاید!

 

,[categoriy]

 

پس سفیر محیط زیست بودنِ شما برای این است که حرف های شما بیشتر شنیده می شود یا جنبه های دیگری هم دارد؟ یعنی کار دیگری هم انجام می دهید؟
وقتی به نوعی شغلت باعث می شود موقعیتی در جامعه پیدا کنی خب حرفت به رسانه تبدیل می شود؛ ضمن اینکه در تمام کشورهای دنیا و از جمله ایران، سینما گروه مرجع اول اول است. وقتی اینطور است، اگر آدم کمی دلش برای کشورش و مردمش و خانواده اش بتپد بلافاصله از این موقعیتش استفاده می کند که این کار را انجام دهد. به همین دلیل ساده.
سفیر چه کار می کند؟
سفیر یک شغل و پست تشریفاتی است. در واقع سفیر را منصوب می کنند تا توسط سفیر نگاه ها به آن اتفاق متوجه شوند. مثلا آقای دی کاپریو که درباره دریاچه ارومیه حرف زده قبلا چقدر حرف هایش شنیده می شد و بعد از اینکه اسکار گرفت چقدر شنیده می شود؟ پس فقط به خاطر دی کاپریو بودنش نیست. به خاطر موقعیتی است که در جهان برایش ایجاد شده. من هم خدا را شکر در ایران موقعیتی دارم و از این موقعیت برای بیان مسائلى که به مردم مربوط است استفاده می کنم.
کمی هم به جشنواره جهانی فیلم فجر بپردازیم. آقای کیانیان شما در سی و چهارمین جشنواره جهانی فیلم فجر مدیر کاخ جشنواره بودید. به نظر می رسید در حالی که درون پردیس سینمایی چارسو مثل یک کشتی مسافرتی آرام بود اما بیرون منتقدان تند و تیزی کار خودشان را می کردند و بیرون هوا توفانی بود. الان که جشنواره تمام شده فکر می کنید چه میزان از نقدهایی که وجود داشت درست بوده و بالعکس؟ مشخصا نقدهای افخمی و گروه برنامه هفت.
من نمی دانم و راستش این را نفهمیدم که چطور ممکن است عده ای به منافع ملی گروهی و شخصی شان بیش از منافع ملی شان اهمیت بدهند. اینکه یک جشنواره در ایران برگزار می شود مثل جشنواره فیلم فجر، جشنواره جهانی فیلم فجر یا جشن خانه سینما، اینها جشنواره های ملی هستند. درست است که جشنواره های فجر وجه دولتی دارند اما همه شان ناظر به این هستند که تولیدات داخلی سینمای ایران شکل و شمایل بهتری بگیرد، رشد بهتری داشته باشد، در جهان بهتر دیده شوند، روابط ما با جهان بهتر شود و.... اینها که حرف های بدی نیست! این حرف ها مال هر گروه یا دسته ای که باشد خوب است.
چون به نفع کل مملکت است و از جمله همان گروه ها چون دارند در ایران زندگی می کنند. اما ایرادگیرندگان چه مى خواهند؟ آیا می خواهند جشنواره بهتر برگزار شود؟ در این صورت باید کمک کنند! مى خواهند خودشان جشنواره را برگزار کنند؟ در این صورت باید برنامه هاى بهترى ارایه بدهند! یا اینکه با این منافع ملى که برشمردم مخالفند و دل شان براى کشورشان نمى تپد! در این صورت بله، باید جشنواره نابود شود!
خب فکر می کنید این نقدها یا ایرادها سر چی بود؟
اکثریت نقدهایی که می شد این بود که کلا این جشنواره نباشد، نابود شود و وجود نداشته باشد. من واقعا نمی رسیدم همه این سیاه نمایى ها را ببینم و بخوانم. چون ما صبح که می رفتیم جشنواره ساعت ٢ یا ٣ شب به خانه برمى گشتیم و می خوابیدیم که صبح دوباره آنجا باشیم و حال مان خوب باشد که بتوانیم جشنواره خوبی داشته باشیم. یک روز من رفتم جشنواره و دیدم یکی از دوستان ما که کارش بیشتر به بخش روابط عمومی مربوط می شد خیلی نگران و ناراحت است. پرسیدم چی شده؟

 

گفت خانمی که گویا در شبکه من و تو کار می کرده به محیط جشنواره آمده و اینجا دیده شده. حالا نوشتند که چرا او را راه داده اید؟ چگونه باید بروم و توضیح بدهم. گفتم خب به ما چه مربوط است؟! مگر هرکس که می آید توی جشنواره به لحاظ سیاسی و اجتماعی و خانوادگی باید او را بررسی کنیم؟ مگر ما نیروی انتظامی هستیم؟ یا مگر وزارت اطلاعات هستیم؟ ما فقط جشنواره ایم! به ما ربطی ندارد کی می آید و کی می رود. هر کسی که آزاد است در این کشور تردد کند آزاد است که به جشنواره هم بیاید. این یک حق شهروندی است! آن خانم هم اگر آزاد است که در کشور ایران تردد کند،  خب چرا نباید بتواند اینجا بیاید؟! ارگان های دیگری هستند که این موضوعات را پیگیری می کنند.

 

هر وقت به طور مشخص نهادها و ارگان های مربوطه از ما توضیح خواستند ما حتما جواب می دهیم. من جواب نمی دهم به این حرف ها. چون از اساس این حرف ها قرار است بحث را منحرف کند. وقتی هم بحث منحرف شد هر کسی می تواند هر حرفی بزند. پس بهتر است راجع به اصل مطلب حرف بزنیم.
آیا شما واقعا اجازه ندادید عوامل برنامه هفت به جشنواره بیایند؟! نکته ای که باعث شد آقای افخمی رو به دوربین تلویزیون آقای رضا میرکریمی و نه دبیر جشنواره را خطاب قرار بدهد. البته این سوال را باید از آقای میرکریمی پرسید اما گفتیم شاید شما هم در جریان بوده باشید.
حتما غرفه ها را دیدید. در طبقه سوم هم غرفه برنامه سینمای ایران را حتما دیدید. آن غرفه اول، دو غرفه بود. عکس هایش هم هست. یکی برای سینمای ایران و یکی هم برای برنامه هفت. چون ما فقط همین دو برنامه سینمایی را داریم. موقع ساخت من هم از آقای شاه ابراهیمی و هم آقای میرکریمی پرسیدم این دو غرفه برای چه کاری است؟ گفتند برای برنامه هفت و سینمای ایران. یعنی قبل از شروع جشنواره این پیش بینی شده بود اما مدتی بعد دیدم دو تا غرفه یک غرفه شد. پرسیدم چی شد؟ گفتند برنامه هفت نمی آید. من در همین حد می دانم. اما به هر حال فکر نمی کنم رضا میرکریمی کسی باشد که خط کشی های اینچنینی در ذهنش داشته باشد.

 

,[categoriy]

 

یکی دیگر از نقدهایی که در برنامه هفت مطرح شد این بود که جشنواره جهانی سی و چهارم خودش را از سینمای بدنه جدا کرده است. عبارت «کوچیک و با کلاس» که افخمی چندین بار به کار برد اشاره به همین داشت. آیا واقعا جشنواره جهانی فیلم فجر باید به سینمای بدنه بپردازد؟ وقتی جشنواره فیلم فجر وجود دارد آیا این جشنواره «کوچک» می تواند اجحافی در حق سینمای بدنه باشد؟
از نظر من نه! قبلا جشنوارهایی بود به نام جشنواره بین المللی فیلم فجر. اسمش این بود اما در واقع جشنواره داخلی فیلم فجر بود. یک زائده ای هم مثل آپاندیس وجود داشت که بهش می گفتند بخش بین الملل که چند فیلم کهنه را در آن نشان می دادند. یکی دو نفر هم مهمان های خارجی دعوت می شد که بیایند بازار سینمای ایران را ببینند و گاهى جوایزی هم به آنها داده می شد. ما در آن جشنواره اصلا مهمان خارجی نداشتیم که برود فیلم خارجی تماشا کند. چون فیلم خارجى تازه اى نداشتیم! آیا آن یک جشنواره بین المللى بود؟
خب برای همین هم بخش جهانی جشنواره فیلم فجر جدا شد.
بله! سال گذشته این دو را از هم جدا کردند. نخستین دوره اش سال گذشته بود که جشنواره بی سر و صدا و بی هویتی بود. خیلی محافظه کارانه بود و به همین دلیل هم خیلی بهش سنگ نزدند چون حرکتی انجام نشد. اما از زمانی که آقای میرکریمی دبیری جشنواره را پذیرفت برای من ماجرا جذاب شد که رضا میرکریمی می خواهد چکار کند. او کارش را بلد است. فیلمساز خوب و خوش فکریست. ضمن اینکه به جشنواره های زیادی هم رفته است.

 

آمد و طرحی داد که شد جشنواره امسال. خیلی جذاب بود. کوچک بود و جمع و جور. پر از صرفه جویی. فیلم هایی به جشنواره آمد که اکران دوم یا سوم شان بود. در جشنواره جهانی سی و چهارم مهمانان خارجی ما می رفتند و فیلم خارجى می دیدند. چرا؟ چون آن فیلم را قبلا ندیده بودند و فیلم هاى ایرانى هم دیدند این یک قدم رو به جلو است! خوب است یا بد؟ به نظر من خوب است!
البته میرکریمی از ابتدا هم گفته بود که قرار است جشنواره جهانی سی و چهارم تخصصی تر باشد.
قرار بر همین بود اما یک چیز دیگر هم بگویم. جشنواره جهانی فیلم فجر نیامد سرو صدای بی خودی راه بیندازد. مثل جشنواره امارات که فقط سروصدا داشت. چون آنها که تولیدات داخلی نداشتند. شب اولش مهم بود و شب آخرش. بقیه اش را هم به گشت و گذار می گذراندند. اما اینجا ما حتی افتتاحیه هم نداشتیم. فقط یک اختتامیه داشتیم که کمتر از یک ساعت طول کشید. یعنی افتتاحیه و اختتامیه مان مهم نبود، اصلش مهم بود. این هم که چیز خوبی است. مهمان هایی که دعوت کردیم، فیلم هایی که آوردیم کدامش بد بود؟ کدام شان تاثیر منفی روی سیاست، اقتصاد و فرهنگ ما گذاشته؟ هیچکدام. این هم که خوب بوده است.
این حرف زده شد که جشنواره جهانی فیلم فجر یک جشنواره کوچک روشنفکری با فیلم های خاص بود که کاری با سینمای بدنه نداشت و خیلی خاص و دورهم برگزار شد.
سینمای بدنه چیست؟ اول یکی این را توضیح بدهد. مثل خیلی از مفاهیمی که وجود دارد اما معنای مشخصی ندارد. مثلا آقای فلان و فلان به آن سینما معتقدند؟ خب باشد. تعریف ارایه بدهند. باید بدانیم ما می خواهیم فیلم های مان را بفروشیم. سینمای مان را نشان بدهیم و بگوییم ما هستیم! ما وجود داریم! فیلم خوب داریم! فیلم هایى که حرف جهانى دارند! این سینمای بدنه ای که دوستان می گویند در جشنواره فجر به اندازه کافی و وافی بهش پرداخته می شود. حالا وجه دیگر سینمای ایران کجا باید دیده شود؟
 اینجا دیده می شود. چه ایرادی دارد چون آن بخش سینمای بدنه به درد جشنواره جهانی نمی خورد. مهمان های جشنواره ما دنبال آن نیستند چون از آنها به مراتب بهترو زیباتر و تکنیکی تر و پرهزینه ترش را می سازند و قبلا ساختند. اما ما فیلم هایی داریم که نه در امریکا و نه در هیچ کشور دیگری ساخته نمی شود. فقط ما می سازیم. پس آن محصول منحصر به فرد کشور ماست. آن را باید نشان دهیم. برای سینمای بدنه که جشنواره فیلم فجر هست. حالا برای سینمای مثلا غیربدنه هم یک جشنواره باشد. چه ایرادى دارد؟ چرا حسودی می کنند؟ این جشنواره که خیلی کوچولو بود؛ در حالی که آن جشنواره خیلی بزرگ است!تعداد سالن ها و همه چیزش بزرگ تر و بهتر بود!
به نظر می رسد مساله در نهایت این است که این گروه معتقدند جریانی در سینما خودش را از مردم جدا می کند. یا مثلا بیت المال مردم را برای گروه خاصی مصرف می کند و به درد مردم نمی خورد. برای خودشان و دوستان شان خوب است. با این نگاه موافق هستید؟
من اتفاقا می گویم این درست نکته ای است که به آنها برمى گردد! ببینید آنها چند جشنواره در کنار یا در برابر جشنواره فجر دارند. چندین جشنواره تازه هم در راه دارند. آیا مردم از این جشنواره ها خبر دارند؟ چند نفر آنها را می بینند؟ از همین نکته فقط آماری، می توانیم برسیم به اینکه کدام یک ملی تر است. کدام یک مردمی تر است. یا کدام یکی خاص تر و برای عده ای خاص تر است و کدام برای عموم است. من دارم کارم را می کنم! کسى که کار مى کند، کار دارد و وقت ندارد غیبت کند!

 

,[categoriy]

 

در مقابل این نگاه غیر ملی که گفتید نگاه شما چیست؟
بگذارید پاسخ به این سوال را از اینجا شروع کنم. دیروز دوستی مرا دید و گفت فیلم «کوایدان» را دیده ای؟ گفتم بله، نخستین بار زمان دانشجویی و بعد از آن هم بارها. و کلا کوبایاشی یکی از کارگردان های مورد علاقه من است. گفت چه خوب من چندتا از فیلم هایش را دارم دوبله است. و فیلم ها را برای من روی فلش ریخت. امروز جایی بودم، مجبور بودم فلشم را به دوستی بدهم که چیزی را برایم روی آن بریزد.

 

گفتم تو «کوایدان» را دیدی؟ گفت نه؟ این دوست من خیلی سینما دوست است اما خیلی با سینمای شرق آشنا نبود. خب درباره فیلم توضیح دادم و فیلم را از من گرفت. وقتی باهاش بحث کردم، گفتم تو کوراساوا را که می شناسی؟ گفت بله! خب کوراساوا را می شناسد چون غرب کوراساوا را می شناسد. اما مثلا کوبایاشی، اوزو و میزگوچی را نمی شناسد. زمانی سینمای ژاپن برای خودش شخصیتى داشته، جریانی بوده و ادامه داشته. اصلا چون ادامه داشته شخصیت پیدا کرده. این جریان سینمای ژاپن تاثیر اساسی روی سینمای هالیوود گذاشته. بارها. از هفت سامورایی که مدام کپی شده تا زمینی تر شدن بت من و جیمز باند و دیگرانی که آسیب پذیرشان می کنند و واقعی تر جلوه شان می دهند، اینها کپى بردارى از آثارکوراساواست. اینها را همه می دانند. سینمای ژاپن چنین غولی بوده! مى پرسم چرا الان نیست؟ چی شده؟ چه بلایى سرش آمد؟
البته فقط هم مختص ژاپن نیست.
همین را می خواهم بگویم. من سال ١٣٨١ برای فیلم«فرش باد» رفتم فستیوال توکیو. آنها چون همه چیزشان دقیق و منظم است یک روز از ١١ صبح تا ٧ عصر را برای من وقت مصاحبه گذاشته بودند و باور کنید جز یک نفر از مصاحبه کنندگان شان کارگردان هاى قدیمى شان را نمی شناختند! فقط کوراساوا را می شناختند، چون غرب او را مى شناسد !نسل جوان شان مخصوصا! وقتی من از آن کارگردانان شان حرف می زدم، تعجب می کردند و می پرسیدند شما تاریخ سینمای ژاپن را خواندید؟ گفتم نه من دانشجویی علاقه مند به سینما بودم ! چرا آن جریان سینما از بین رفت؟ به فرانسه نگاه کنید. ما تا چند سال پیش جریان سینمای فرانسه داشتیم. که مشخصه های خودش را داشت. الان کجاست؟ انگلیس، آلمان، ایتالیا، سوئد و... جریان سینماشان کجاست؟! سینمای مستقل اروپا کجاست؟ هالیوود آنها را خورد و هضم کرد!
علاوه بر این، امروز در کنار سینمای هالیوود، سینمای بالیوود هست، سینمایى که خودش را با هر جریانی هماهنگ می کند. با اکشن امریکایی هماهنگ مى کند، با ملودرام کره جنوبی هم هماهنگ می کند، ظرف نیست. بیشتر انگار مایعی است که در ظرفی ریخته می شود. فروش هم دارد چون مردمش دوستش دارند. بالیوود یک جریان است. اما جز این دو، فقط یک جریان دیگر در جهان وجود دارد. آن هم سینمای ایران است. ! چرا ؟!
موج نوى سینمای ایران از اواخر دهه چهل و اوایل دهه پنجاه شروع شد و هنوز هم ادامه دارد. کارگردان هایی که ما داریم همه برای ماندگاری سوار قطار موج نوی سینمای ایران شدند. می گویم جریان سینمای ایران! چون سال هاست ادامه دارد و قطع نشده! سینماى ایران را در جهان تدریس می کنند. برخی دانشکده هاى مهم جهان سینمای ایران تدریس می کنند. پس چیزی هست که تدریس می شود. سینماى ایران بیشترین جوایز جهانى را برده است! سینمای ایران در جشنواره های جهانی حضور و وجود دارد. هربرت هرتزوگ درباره سینمای ایران می گوید: «ما نوستالژی سینمای از دست رفته مان را در سینمای ایران پیدا کردیم.» تمام روشنفکران اروپایی وقتی سینمای ایران را به جشنواره های شان می برند. به همین خاطر است.
اما این گروه منتقد، خیلی از این جشنواره ها را هم قبول ندارند!
آنها جز خودشان چیزى را قبول ندارند! آنها می گویندچون فیلم های ایرانی سیاه نمایی دارند، جشنواره هاى خارجى نشان شان مى دهند! مثل اینکه در مملکت ما و در جهان «سیاه»ی وجود ندارد که اینها بی خودی و مغرضانه می نمایانندش! سینمای ایران یک سینمای اخلاقى- اجتماعی است، به مردمش، به روابط مردمش و به اخلاقیات مردمش به شدت وابسته است پس بلافاصله مشکلات و فسادها را مى بیند. سیاهى را نشان می دهد، هشدار مى دهد که از بین بروند. سینمای ایران ذات پاکی دارد. برای اینکه با آن سیاهی ها مشکل دارد. برای سلطه روشنی، سیاهی و بى اخلاقى را نشان می دهد. سینماى ایران مصلح است

 

,[categoriy]

 

خب تحلیل تان از استقبال جشنواره های خارجی از سینمای ایران چیست؟
سینمای اروپا هویتش خودش را از دست داده، روشنفکران اروپایی برای اینکه در برابر امریکا قد علم کنند که بگویند ما هستیم، پشت سینمای ایران سنگر مى گیرند! سینماى ایران را به جشنواره ها شان می برند و به عنوان سینماى اخلاق گرا بهش جایزه می دهند. سینمای ایران جریان است. یک جریان اخلاقى که روشنفکران اروپا آن را جریانى در برابر سینماى امریکا مى دانند! آیا باید نابودش کنیم یا گسترش اش بدهیم و کمکش کنیم؟ من می گویم باید گسترش اش بدهیم و کمکش کنیم.
گروهى براى ضربه زدن به این سینماى پاک هر کارى کردند! یکى از آخرین ترفندهاشان مطرح کردن سینمای فاخر بود! مى گفتند مگر ما نمی توانیم مثل سینمای امریکا فیلم بسازیم؟ مطرح مى کردند می توانیم ولی بودجه نداریم. پس بودجه را فراهم کردند و به کارگردان ها و تهیه کنندگان دادند تا فیلمی در حد سینمای هالیوود بسازند و ساختند. اما کدام شان توانست در حد هالیوود باشد و به آن سینما تنه بزند؟ هیچ کدام.
فکر می کنید چرا؟
چون سینمای هالیوود هم جریان است و این جریان سال هاست رشد و پوست اندازی کرده. فرهنگش و تکنیکش جا افتاده! ما نمی توانیم یکباره آن فرهنگ را داشته باشیم. ما فرهنگ خودمان را داریم.
نظریه سینمای فاخر فرهنگ هالیوودى را نمى بیند و فقط امکانات مادى را عمده مى کند! نرم افزار را نمى بیند و فقط سخت افزار را عمده مى کند. پس فکر مى کند اگر پول و امکانات باشد ما هم مى توانیم فیلم هالیوودى بسازیم! ساختند و دیدیم نشد! باز هم درس نمى گیرند! خوشبختانه موضوع فیلم فاخر به کنارى گذاشته شد و خیال مان راحت شد. یک بار آقای دکتر صالحی به من می گفت در یکی از سفرهای خارجی مجله ای دستم رسید که مطالبی درباره سینما ی ایران داشت. یکی از نوشته ها ناظر بر این بود که هزینه ساخت یک فیلم ایرانی برابر با هزینه زمان استراحت یک فیلم امریکایى است! می گفت من با خیلی از سفراى کشورهاى گوناگون درباره سینمای ایران صحبت کردم و تقریبا همه شان سینماى ما را دوست داشتند و همه می گفتند فیلم ایرانی تنها فیلمی است که بدون اینکه آن را چک کنیم، می توانیم با خانواده ببینیم. وقتی که چنین گوهرى داریم باید حفاظتش کنیم! می گویند سیاه نمایی است خب شما بیایید سفیدنمایی کنید. یعنی با سینما جواب سینما را بدهید. با اسلحه نمی شود جواب سینما را داد. سینما شکست مى خورد! پنهان می شود و دوباره در زمانی دیگر سر بیرون می آورد. مثل وقتی که داستان فیلم فاخر بود سینمای ایران ضعیف شده بود اما دوباره حالش خوب شد. سینمای ایران گوهری در دست ما است. می شود با این گوهر، در جهان تجارت هم کرد.
تجارت جهانی؟ !
یعنی اینکه می توانیم بخشی از سینماهای اروپا و امریکا را محل اکران سینمای ایران کنیم. چندین بار این اتفاق افتاده و فروش خیلی خوبی داشتیم. پس ما این تقصیر را متوجه دولت هامان می دانیم که چرا کالای به این ارزشمندى را جهانی نکردند؟ کالایی که تجربه نشان داده خواهان دارد. سینمای ایران در جهان امروز دو کار می تواند انجام دهد. یکی اینکه فرهنگ ما را گسترش دهد. و دیگر اینکه برای ما سودآوری هم داشته باشد. اینکه بد نیست. فیلمی مثل جدایی نادر از سیمین! فیلم های گذشته آقای مجیدی. فروش خوبى داشتند. چرا استفاده نمى کنیم؟!
منظورتان این است که این علت انتخاب های شما در جشنواره جهانی فیلم فجر است؟
چون این فیلم های ما آن طرف فروش دارد. نشان دادیم که بتوانیم بفروشیم شان. در این جشنواره اتفاق جالبی افتاد. آن هم اینکه نمایندگان برخی جشنواره ها از جشنواره ما فیلم خارجى انتخاب کردند و بردند. قبلا چنین اتفاقی نیفتاده بود، اینها همه، چیزهای خوب است. آیا این دوستان منتقد این وجوه را دیدند؟ کاری با این موضوع ندارند.
فکر می کنید در ایران رسیدن به یک جایگاه جهانی در برگزاری فستیوال سینمایی چقدر می تواند محقق شود؟
در شرق تقریبا جشنواره بین المللی معتبری نداریم. بیشتر در غرب است که کن و ونیز و برلین معروف ترین ها هستند. آنها به فیلم ارزش مى دهند! فکر می کنید چه جشنواره اى در شرق خواهد توانست این کار را بکند. به نظرم ایران. چون جریان سینمایی دارد. جریانی که همه دنیا قبولش دارند. دیده شده و حضور جهانی دارد. ما می توانیم جشنواره ای داشته باشیم که در دنیا فیلم هایی را که شبیه فیلم های ما ساخته می شود اینجا نمایش دهند و بعد از مدتی افتخار کنند که جشنواره جهانی تهران فیلم ما را پذیرفت.
هنوز موقعش نشده اما می شود. امسال داوران به یک فیلم ایسلندی- فنلاندی جایزه دادند به اسم قوچ. اگر فیلم را ببینید، انگار سینمای ایران این فیلم را ساخته بود. من از طراح صحنه این فیلم پرسیدم شما فیلم گاو را دیده اید؟ گفت جالب است چون وقتی ١٠ دقیقه اول گاو را دیدم، فهمیدم مثل فیلم ما است. در حالی که این فیلم ٤٠ سال پیش در سرزمینی گرم ساخته شده و ما ٤٠ سال بعد در سرزمینی سرد شبیه آن را ساختیم. خب چرا ما در جهان پایگاه اینچنین سینما یى نباشیم؟
و این رویکرد ما به انتخاب آثار برای جشنواره خودمان باشد...
خیلی از منتقدین ما می گویند که در کشور ما سانسور هست و ما سکس و خشونت را نمی توانیم نشان دهیم چطور می خواهیم جشنواره جهانی داشته باشیم. من می گویم اتفاقا می توانیم. چون آثاری در سینمای جهان هست که این دو را ندارد و پایگاه نمایش جهانی ندارند. خب چرا ما این پایگاه نباشیم و بزرگ شان نکنیم و در مقابل سینمای امریکا قرارشان ندهیم؟
ما کسی هستیم. خیلى ها در ایران فکر می کردند و مى کنند که بهشت آن سوی آب است. چرا ؟چون شناسنامه مان لگدمال شده! چون نمی توانستیم به خودمان افتخار کنیم. کسی که از خارج برگشته بود ما تحویلش می گرفتیم مثل همان داستان «جعفرخان از فرنگ برگشته»! این داستان قدیمی است و سر دراز دارد. هویت ما را لگد مال کردند. باید هویت مان را دوباره بسازیم؟! سینمای ایران بخش مهمى از هویت ما است.
بارها در سفرهای خارجی توی فرودگاه یا جاهای دیگری از من پرسیدند ایرانی هستی؟ گفتم بله ،گفتند کیارستمی؟! کیارستمى زاده سینماى ما است و حضورش در ایران برای ما یک افتخار است که ما چنین کسانى داریم.
اما همچنان یکی از مسائل این است که با ویژگی های خاص فرهنگی ایران چطور می توانیم جشنواره جهانی داشته باشیم و شاید به شما بگویند زیادی خوشبین هستید و سهل انگار!
معمولا وقتی کسانی این نگاه را دارند بهشان می گویم شما لطفا نان سانسورچی ها را نبُرید! آنها هم باید نان در بیاورند. باید حلال هم باشد. پس شما سانسورچی نباشید و کار خودتان را بکنید. برخی می پرسند حدود حجاب و فلان مسائل در سینما کجاست؟ می گویم همان قدر که تا به حال در تلویزیون دیدیم. ما فیلم خودمان را می سازیم و باز هم مى سازیم و اخلاق خودمان را داریم. ما تا الان در سینمای ایران ثابت کردیم اخلاق مداریم. فیلم های خارجی را هم با معیار خودمان انتخاب می کنیم و می آوریم. در دنیا فیلم های خوب بسیارى هست که مثل ما هستند.
نقد دیگری هم وجود دارد که به نوعی کلان تر است. اینکه مدیران حوزه های فرهنگی دولت آقای روحانی دیپلمات هستند. مثل خودشان و در واقع، گویی ایشان قصد دارند بخش فرهنگی را نیز تبدیل به دیپلماسی عمومی کنند. آیا این می تواند نقد باشد؟
به نظرم باید این سوال رااز مدیران سینمایی پرسید. من هیچ وقت پست دولتى نداشتم و دوست هم ندارم، داشته باشم چون اصلا کار من این نیست. در این جشنواره هم اگر کاری می کنم باز پست اجرایی ندارم. خود من منتقد مدیران سینمایى هستم. چند وقت پیش مصاحبه بى رو در بایستى اى کردم که یکی از روزنامه ها شهیدش کرد و کاری کرد، دیده نشود. در آن مصاحبه روی سخن من با آقای جنتی و آقای ایوبی بود. پرسیده بودم که چرا هنوز سازمان سینمایی را نگه داشته اید؟ سازمان سینمایی را کی درست کرد؟ این سازمان را جریانى درست کرد که می خواست سینما را کاملا دولتی کند. این سازمان را درست کرد که بودجه را از مجلس بگیرد و خودش بین فیلمسازان تقسیم کند و بخواهد فیلم هاى فرمایشى بسازند! خب شما که گفته بودید این را نمی خواهید. پس چه شد؟مگر به اقتصاد آزاد اعتقاد ندارید! اصل ٤٠ قانون اساسی را مگر قبول ندارید؟ و قول احیای آن را نداده بودید ؟ پس چرا سازمان سینمایی را حفظ کردید؟

 

,[categoriy]

 

خب از آن گروه هم کسانی هستند که این نقد را دارند.
این را منتقدینی که از آنها حرف زدیم، نمی توانند بگویند چون این سازمان را خودشان درست کردند. من در بازی آنها شرکت نمی کنم و از زاویه خودم حرف می زنم. می گویم معتقدم سینما باید دست بخش خصوصی باشد، بخش دولتی هم اگر می خواهد برای خودش فیلم درست کند و همین دوستانی که براى سینمای بدنه سینه چاک مى دهند، طرفدار سینمای دولتی هستند! سینمای دولتی که نمی تواند سینمای بدنه باشد. سینمای بدنه سینماى آزاد است.
سرمایه گذار پول می گذارد و امنیت سرمایه اش را باید دولت تضمین کند. آیا سازمان سینمایی این کار را می کند؟ نه! مخالف سینمای خصوصی است. پس آقای ایوبی چرا نگهش می دارید؟ آقای جنتی چرا نگهش می دارید؟ لطفا جواب بدهید. من از روز اولی که خانه سینما باز شد و آقای ایوبی و آقای جنتی آمدند عیددیدنی ما، همانجا از آنها خواستم پاسخ بدهند چرا سازمان سینمایی را نگه داشته اند و منحلش نمی کنند؟! و با لبخندهای همیشگی آقای ایوبی سرو ته قضیه به هم آمد. من همچنان سوالم بى پاسخ مانده است! سوال دیگری هم  وجود دارد.
چه سوالی؟
مدرسه ای که ایشان درست کرده چه نفعی به حال سینمای ایران دارد؟آیا این مدرسه دولتی جز اینکه بودجه بخورد و جز اینکه دستگاه بروکراسی را فربه تر کند چه فایده ای دارد؟
من با آقای دکتر حسینی، رییس این مدرسه صحبت کردم و به ایشان گفتم وظایف و مسوولیت هایی که برای اینجا تعریف شده را مى توانید در این همه مدرسه سینمایی و دانشکده های دولتی و غیردولتی که در کشور ما وجود دارد، پیاده کنید. کمک کنید همان ها این وظایف را انجام دهند. یا اینکه شما به خانه سینما کمک کنید وظیفه برگزارى کارگاه هاى تخصصى را انجام دهد! هم خانه سینما فعال تر می شود و هم بروکراسی شما فربه تر نمی شود و کارتان راحت تر می شود. من نمی دانم مدرسه ملی سینما کاربردش و استفاده اش برای سینمای ایران چیست. گاهی به من می گویند آدم هاى مهمى جزو هیات امنای این مدرسه هستند؟ می گویم با این اوصاف همچنان سوال من باقى است! مدرسه ملى سینما چه استفاده ای برای سینمای ایران دارد؟!
این دو نکته را مفصل در گفت وگو با همان روزنامه گفته بودم و قرار بود در صفحه اول چاپ شود. یک روز به من زنگ زدند که مصاحبه را دیدید؟ چاپ شد. گفتم نه! کی؟ گفتند دیروز! رفتم و دوباره نگاه کردم در صفحه اول چیزى نبود. پس از کنکاش دیدم در صفحات میانی است و من هم زنگ زدم بپرسم چرا؟ و به من پیامک زدند- به جای اینکه زنگ بزنند- که جبران می کنیم. فردا یک چیزی در صفحه اول آوردند که کیانیان چه گفت؟! این چه فایده ای دارد؟ ! مى بینید که من منتقد هستم.
شاید به شما بگویند فضا الان بازتر است!
اینکه فضا بازتر از دوره قبل است که خب معلوم است. قرار نیست که این طور نباشد. قرار بود این طور باشد. مهم این است که ما چیزی علاوه بر آنچه داشتیم به دست بیاوریم. ما الان به سال های گذشته برگشتیم. خانه سینما بازگشایی شده. قبول! اما سازمان باشد آن موقع که تعطیل شد ماشین خانه دنده سه بود، الان شما خانه را باز گشایش کردید، اما تازه باید ماشین را روشن کنیم و بگذاریم دنده یک! اینکه جالب نیست. شما کدام کمک را کردید که ما شتاب بگیریم؟ !
خب آقای ایوبی تلویحا گفته است که سازمان سینمایی دیگر عملا کاره ای نیست.
من حرفم این است که باید منحل شود! می گویم آقای ایوبی شما که تا ابد در این پست نیستید. اگر فرداروزی شما رفتید و مدیر دیگری آمد که نگاهش مثل دولت قبل بود این اهرم برای نابود کردن سینمای خصوصی بهترین اهرم است! باید این صورت مساله پاک شود که اگر گروهی دیگری آمد و خواست سینما را دولتی کند اهرمی در دست نداشته باشد. باید این ریل گذاری که آدم ها را مجبور به طی این مسیر می کند، جمع شود.
و نکته آخر. این خیلی خوب است که رضا میرکریمی و دوستان دیگر جشنواره برگزار می کنند. چون راه و چاهش را می دانند. اما کاش می توانستند در همین جشنواره خوب فیلم داشته باشند. ما مدیر سینمایی نداریم و داریم از سینماگران مان به عنوان مدیر استفاده می کنیم .
بله، من این را قبول دارم. این حرف درستی است. ما در سینمای مان و حتی در کشورمان مدیر کم داریم. الان مدیر سینمایی کم داریم. تعدادشان خیلی کم است و کسانى هم که خانه نشین شدند. چرا مدیریت باید همیشه بین چند نفر بچرخد؟ رضا میرکریمی قطعا کارش چیز دیگری است. اما از حق نگذریم این جشنواره را خیلى مطلوب برگزار کرد. گفتم می آیم و سعی می کنم تاثیری بگذارم اما من یک وجه خیلی خیلی شخصى دارم و آن هم اینکه خیلی ماجراجو هستم. دوست دارم جاهای مختلفی بروم و تجربه کنم. مثلا سه سال رفتم حراج تهران را چکش زدم. چرا رفتم؟ بخشی این بود که به هنر تجسمی کمک کنم که رونق بگیرد. بخش دیگرش هم این بود که رضا کیانیان وارد یک پرفورمنس و ماجراى تازه می شود آیا می تواند از پس آن بربیاید؟ بعد از سه سال دیدم که می توانم و در ضمن خود حراج هم روالی پیدا کرد. اما در مورد جشنواره جهانى فجر، یک روز آقای میرکریمی به من زنگ زد و گفت که بیا بشو مدیر کاخ جشنواره. پرسیدم این شغل چیست؟ من چه کار باید بکنم؟ گفت نمی دانم! من هم گفتم: خیلی خب آمدم!

 گرد آوری مطالب : آکا ایران


منبع :

گفتگو با رضا کیانیان، آلن دلون سینمای ایران گردآوری توسط بخش هنرمندان ایران و جهان سایت آکاایران

اخبار اکاایران

تبلیغات