فصل اول «شهرزاد»، طوفانی پر از حوادث

آکاایران: فصل اول «شهرزاد»، طوفانی پر از حوادث

,[categoriy]

آکاایران: فصل اول «شهرزاد»، طوفانی پر از حوادث

فصل اول «شهرزاد»، طوفانی پر از حوادث



در میان شکست پروژه های صدا و سیما و کفگیرِ توان تأمین بودجه برای سریال سازی که کاملاً علنی و پر سر و صدا به تهِ دیگ خورده، سریالِ شهرزاد، پدیده ای متفاوت در میان سریال هایی است که تا کنون چه در تلویزیون و چه در بخش نمایش خانگی دیده ایم.

به گزارش آکاایران:  در میان شکست پروژه های صدا و سیما و کفگیرِ توان تأمین بودجه برای سریال سازی که کاملاً علنی و پر سر و صدا به تهِ دیگ خورده، سریالِ شهرزاد، پدیده ای متفاوت در میان سریال هایی است که تا کنون چه در تلویزیون و چه در بخش نمایش خانگی دیده ایم. آن قدر متفاوت، که روزنامه ی گاردین هم اخیراً مقاله ای درباره یی آن منتشر کرده که در بخش ابتداییِ این نوشته، قسمت هایی از ترجمه ی آن را با هم می خوانیم:
«صدای گام هایی که بر سنگفرشِ خیابان ها طنین انداز می شود، باشگاه بیلیارد که گشوده است، مهمانی های مختلط زنانه و مردانه، باشگاه های شبانه ای که به راهند، مصرف الکل، لباس هایی چشم گیر، تئاتر ملی که «اتللو» را به نمایش گذاشته، و سینماهای کوچک مسیر لاله زار -خیابان آلامدهای آن زمانِ تهران- که در حال اکران «کازابلانکا» هستند.

 

,[categoriy]

 

این تهرانِ مدل سال های ۱۹۵۰ است که در سریال شبکه خانگی «شهرزاد»، دیگر بار به زندگی بازگشته است. در ایران، این پرخرج ترین سریالی است که در چنین ژانری ساخته شده است. هر اپیزود این سریال، یک بار در هفته پخش می شود و باعث می گردد که تماشاچیان جلوی صفحه های تلویزیون شان میخکوب شوند.
Netflix شاید هنوز میان مخاطبان ایرانی نفوذ نکرده باشد، اما سبک فیلم سازی اش، مسلماً آری. «شهرزاد» مخاطبان زیادی را به سوی خود جلب کرده است، آن هم در شرایطی که سریال های شبکه خانگی در میان مردم بشدت محبوب شده اند.
البته شهرزاد هم در میان نظارت های شدید تولید شده است هر صحنه و دیالوگ ها و لباس بازیگران پیش از نمایش عمومی، به دقت کنترل می شود تا اطمینان حاصل آید که به هنجارها پایبند است. نتیجه به هر حال، خوب از کار درآمده است، حتی در نمایش صحنه هایی که معمولاً در ایران نمایش داده نمی شود، مانند آوازخوانیِ بانوان.
این سریال که توسط «حسن فتحی» کارگردانی شده و فیلم نامه ی آن مشترکاً با «دکتر نغمه ثمینی»، استاد دانشگاه، به رشته ی تحریر درآمده، داستان عشقی است که در میانه ی حوادث کودتای سال ۱۳۳۲ در ایران، نابود می شود و به سرنگونیِ دولت نخست وزیر قانونی وقت، «دکتر محمد مصدق» می انجامد.

 

,[categoriy]

 

این کودتا توسط سازمان CIA و سازمان اطلاعاتی بریتانیا، به منظور حفظ منافع نفتی غرب در ایران، برنامه ریزی و اجرا گردید که این منافع، با حکومت شاه تا پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، پابرجا ماند. این تاریخ، لحظه ای سرنوشت ساز در تاریخ مدرن ایران است و هنوز، طنین و اثر آن پابرجا مانده است.
شهرزاد که دانشجوی پزشکی است و فرهاد که یک روزنامه نگار است، اغلب در کافه نادری با هم ملاقات می کنند که پاتوق روشنفکران زمانه ی خودش بود. فرهاد که طرفدار و حامیِ سرسخت دکتر مصدق است، پس از کودتا توسط نیروهای حامیِ شاه زندانی می شود و روزنامه اش هم توقیف می گردد. شهرزاد در آن شرایط، تحت فشار قرار می گیرد که برخلاف خواسته اش، با داماد بزرگ آقا (کاراکتری که بسیار وامدار شخصیت «پدرخوانده» است)، ازدواج کند و همسر دوم او شود. اما این ازدواج اجباری نیز، دو عاشق دلداده ی نخستین را از یاد هم غافل نکرد
البته همه ی ارجاعات تاریخیِ سریال شهرزاد، صحیح نیستند. اما «پرویز جاهد» معتقد است که «داستان سرایی خوب آن، این اثر را تبدیل به یک ملودرام خوب و جذاب نموده که راوی بخش مهمی از تاریخ معاصر ایران است.»
سریال «شهرزاد» صرفاً نقد سیاسیِ تاریخ معاصر ایران نیست، بلکه ماهرانه ناقد باورها و هنجارهای غلطی که هنوز در زندگی حال حاضر ایرانیان جاری است نیز هست. این نکته هم قابل توجه است که کاراکترهای منفی مانند بزرگ آقا که یاری گر شاه است، بطور کامل منفی و سیاه ترسیم نشده اند.

 

,[categoriy]

 

جاهد می گوید: «در گذشته، شما نمی توانستید چنین بُعد انسانی ای به چنین کاراکترهایی بدهید، اما اکنون کاراکتری مانند بزرگ آقا هم باعث می شود که گاهی با او همدردی کنید و این، رویکردی تازه است. پیش تر، شخصیت های کاریزماتیک در قالب کاراکترهای منفی، تعریف نشده بود.»
هر اپیزود سریال شهرزاد، بصورت هفتگی در وب سایت این سریال به فروش می رسد. البته خرید آن روی DVD نیز در مغازه های سرتاسر کشور، میسر است. تهیه کنندگان از مخاطبان می خواهند که به حقوق مؤلف احترام قائل شوند و نسخه های غیرقانونی از این سریال را تهیه نکنند. اما این مطالبه در کشوری که حقوق آثار هنری بشدت زیرپا گذاشته می شود، یک چالش عظیم است.
موفقیت سریال شهرزاد، در زمانی حاصل شده که گویا ایران در حال شکست در نبردِ با دیش های ماهواره بود. سریال های کم محتوای ترکیه ای که عمدتا نمایش گرِ مثلث های عشقی هستند، دوبله گردیده و در شبکه های ماهواره ای به نمایش درآمده اند و بشدت با محبوبیت در ایران مواجه شده اند.
برخی معتقدند که آسان گیریِ مسئولان کنترل و نظارت بر سریال شهرزاد، نشان دهنده ی رویکردی جدید در دیدگاه مسئولان این بخش (با توجه به احساس خطر از جذب مخاطبان ایرانی به سوی سریال های ماهواره ای) است.
اگرچه بیشتر مردم عادی در ایران به Netflix دسترسی ندارند که این هم بخاطر عدم وجود کارت های اعتباری برای پرداخت هزینه هاست، سریالی مانند «برکینگ بد» در ایران بسیار محبوب بود. آقای جاهد می گوید: «بسیاری از ایرانیان، برکینگ بد یا فارگو را که در بازار سیاه، دوبله هم شده اند، تماشا کرده اند. این موضوع، کار را برای فیلم سازان هم مشکل کرده اند و مجبورند کار خود را به آن کیفیت، ارتقا دهند.»

 

,[categoriy]

 

آن چه که در مقاله ی روزنامه ی گاردین نوشته شده، البته کلیاتی قابل تأمل و مهم درباره ی این سریال است. اما اکنون که چیزی به پایان فصل اول این سریال نمانده و من نیز مانند بسیاری از شما خوانندگان «یک پزشک»، از تماشای آن لذت وافر برده ام، بر خود می دانم تا مطالبی در مقد و حُسن این این اثر بنویسم.
چه چیزی از «بر باد رفته»ی بانو «مارگارت میچل»، این اثر فاخر را ساخت که از سال ۱۹۳۷ تا کنون، یکی از قدرتمندترین رمان ها و بعداً صاحب به یادماندنی ترین اقتباس سینمایی تاریخ شناخته می شود؟ موضوع، دور کمر باریک اسکارلت، چشمان سبز و زیبایی مقهورکننده اش بود؟ عشق ناکام به «اشلی ویلکس» و نابینایی در برابر عشق بزرگ «رت باتلر»؟ موضوع، زیبایی نفس گیر «ویوین لی» و نمایش خارق العاده ی عشق و شکست او در کنار «کلارک گیبل» است؟ نه. چیزی بزرگ تر در کار است.
لطیفه ای بین اصحاب سینما وجود دارد. شبی فیلمنامه نویسی ناگهان از خواب پزید و سخت به هیجان آمده بود، وقتی همسرش دلیل را جویا می شود، می گوید که در خواب، صحنه ای دیده که اگر آن را به نگارش در بیاورد، بی شک برترین فیلمنامه ی تمام تاریخ خواهد شد. زن از او می خواد که ایده ی اصلی را سریعاً یادداشت کند تا از خاطرش نرود و از فردا روی ش کار کند. فیلمنامه نویس هم می پذیرد و بعد از یادداشتش، با خیال راحت به خواب می رود. فردا صبح، روی آن تکه کاغذ می بیند ایده ی خارق العاده اش که قرار بوده بهترین فیلمنامه ی تاریخ شود، این بوده: «دختر، پسر را می بیند!»
این دقیقاً حکایت «بر باد رفته» و هر اثر شاخصی در تاریخ سینما و ادبیات است. چیزی که آن ها را اثری شاخص می کند، تنها ماجرای عاشقانه ی دو دلداده نیست، بلکه روایتی مهم از تاریخ و فرهنگ یک ملت از آن ها اثری فاخر و به یادماندنی می سازد.


اگر داستان اسکارلت و رت برای همیشه در ذهن ها باقی می ماند، برای روایت هنرمندانه ی بخشی مهم از تاریخ ایالات متحده آمریکا و جنگ بخش های شمالی و جنوبی آمریکا است. این موضوع، درباره ی سریال «شهرزاد» نیز صادق است. موضوعی که در بن مایه ی این سریال گنجانده شده، بخشی از مهم ترین و در عین حال، نمایش داده نشده بخش های تاریخ معاصر ایران در سریال ها و فیلم های ساخت میهن مان است. شخصاً نام نمایش هایی را که پیش تر در سریال های ایران در صدا و سیما نشان داده شد، «روایت کودتای سال ۱۳۳۲» نمی گذارم، چرا که همگی مخدوش، جانب دارانه و از اساس نه کم ارزش، که کاملاً بی مایه بودند. عشق شهرزاد و فرهاد، و عشق قباد به شهرزاد، دیدنی است چرا که در میان مخاطرات و آشوب های روزگار پس از کودتا تعریف شده است.
انتخاب این مقطع زمانیِ مهم توسط کارگردان و فیلمنامه نویسان اثر، جای تقدیر فراوان دارد. بالاخص که اثر برای پخش در شبکه ی خانگی ساخته شده و نباید نگران نمایشی فرمایشی در آن بود. با این وجود، چند نگرانیِ مهم وجود دارد.

 

,[categoriy]

 

اول: در روزگاری که سواد بخش زیادی از مردم ما با شبکه های اجتماعی و نه مطالعه ی کتاب تأمین می شود، چطور ممکن است که این بخش از مردم، هدف واقعی را که همانا مصیبت کودتا در تاریخ یک کشور است، ببینند و تنها به پوسته ی ماجرا که سرنوشت عاشقان سریال است، توجه نکنند؟ این روزها، روزهایی است که باور مردم از «توی تلگرام نوشته بود» ایجاد می شود. این تقصیر کادر سازنده ی سریال شهرزاد نیست! تقصیر ماست که ساعت ها سرِ خم شده در گوشی را به سر خم کردن برای کتابخوانی ترجیح می دهد. پیام های خنده دار و بی محتوا را می خوانیم و بدون ثانیه ای فکر، فوروارد می کنیم.
پیش تر، جملاتی از چارلی چاپلین، کورش کبیر و شریعتی اختراع می کردیم و حالا مد روز، جملاتی ساختگی از پروفسور سمیعی و حتی آلبر کامو است! حالا در این روزگار کم سوادی، خیل زیادی از مخاطبان سریال «شهرزاد» را می بینیم که اصلاً «دکتر سید حسین فاطمی» را نمی شناسند. شاهد این مدعا، پخش قسمت ۲۶ سریال شهرزاد و کامنت های مخاطبان اینستاگرامیِ سریال در چندین آی دیِ مختلف است که ویدئوهایی از این سریال قرار می دهد. اتفاقاً بخاطر ارادت خاص من به ایشان، تمام کامنت های ویدئوهای بخشی که دوست فرهاد، خبر شهادت دکتر فاطمی را به او می دهد، خواندم. اغلب نوشته بودند: «دکتر فاطمی کیه؟» دو جواب، شاهکار بودند: «فرهاد حق داره گریه کنه! بخاطر اون بود که زندانی شد… شهرزاد از دستش رفت… حالا چه فایده؟!» و «دکتر فاطمی رئیس حزبی بود که فرهاد طرفدارشه!» و چقدر کم بودند آن ها که وزیر امور خارجه و روزنامه نگار شجاع «باختر امروز» را می شناختند که تنها ۳۷ ساله بود که اعدام شد و فرزندش، نوزاد!
این، درد دارد. خیلی هم درد دارد که مردم ما، بسیار کم از تاریخ کشورشان می دانند. آن هم وقایعی که ۶۳ سال پیش رخ داده اند! چه فایده ای دارد که یک سریال تاریخی خوب ساخته شود، ولی مخاطب نداند که مقصود، چیست؟! مردمی که از گذشته شان ندانند و عبرت نگیرند، بارها به بلایی مشابه دچار می شوند و قدمی پیش تر نخواهند رفت.
دوم: قرار است فصل دوم سریال شهرزاد ساخته شود. باز هم برگردیم به ماجرای ادامه ی رمان «بر باد رفته». «الکساندرا ریپلی» ادامه ای بر شاهکار خانم میچل نوشت که حجمی تقریباً برابر با «بر باد رفته» نوشت با نام «اسکارلت». اما مطلقاً هیچ!‍ چرا که صرفاً روایتی طولانی در وصف زیبایی اسکارلت و لباس های باشکوهش است و تغییر رویه ی خودخواهانه اش به هیچ وجه باورکردنی نیست. برای همین کسی که «بر باد رفته» را خوانده و امید دارد ادامه اش، همان قدر شیربن و به یادماندنی باشد، بدجوری توی ذوقش خواهد خورد. درست مشابه همین نگرانی را درباره ی سریال شهرزاد هم دارم. چه، این اتفاق قبلاً هم در آثار خوبی که پایان ضعیفی داشتند، افتاده است. «در چشم باد» سریال خوبی می شد اگر اصرار نداشت همه ی بخش های تاریخ ایران را (البته با عدم روایت تاریخ ملی شدن نفت و کودتا) روایت نماید. اما قسمت های پایانیِ این سریال، ابداً قابل قیاس با بخش های ابتدایی نبودند.
ساخت ادامه، حتی برای سریال های خارجی هم چالشی بزرگ است. اگر شهرزاد از ارزش تاریخی اش عدول کند و تنها کشاکشی عاشقانه را روایت کند. تنها می توان امیدوار بود که کیفیت «شهرزاد» در سریِ دوم سقوط نکند و در اوج بماند.

 

,[categoriy]

 

البته سریال شهرزاد برای آن که ارزش خود را حفظ کند، باید برخی خطاهای تاریخی و هنری را مرتکب نمی شد. مثلاً روحانی ای که خطبه ی عقد مراسم عروسی را می خواند، عبایی روشن به تن داشت. پوشیدن عبای رنگ روشن توسط روحانیان تنها کمی بیش از یک دهه است که رواج یافته و در سال ۱۳۳۲، ابداً موردی این چنین یافت نمی شد. رستوران های آن زمان، حتی نمونه ای معروف و قدیمی مانند «چلوکبابی رفتاری» هرگز از ظروف چینی برای سرو غذا استفاده نمی کردند و در سینی های استیل از مشتری پذیرایی می کردند، اما رستوران جمشید از ظروفی چینی استفاده می کند که نمونه اش در بسیاری از رستوران های امروزی موجود است.
 به قسمت ۲۶ فکر کنیم. مراسم عروسی شهرزاد و قباد، با توجه به کش و قوس های بعد از کودتا، احتمالاً آبان سال ۱۳۳۲ اتفاق افتاد. تا پذیرش این ازدواج اجباری، مدت نسبتاً زیادی طول کشید. تا تولد امید و چند ماهگی او، حدوداً اواخر سال ۱۳۳۳ می شود. تقریباً بهمن همان سال. هرچند که این زمان بندی برای گردهم آیی گروه دوستان روزنامه نگار در قبرستان درست است، اما دوست فرهاد می گوید «دکتر فاطمی دیروز اعدام شد.» دکتر فاطمی آبان سال ۱۳۳۳ اعدام شد، یعنی وقتی که امید تازه متولد شده بود.  هوا و طبیعت لوکیشن هم برای آن ایام، بیش از حد بهاری بود. برخی از ابزار دکور صحنه، بیش از حد امروزی هستند. نمونه هایی از این قبیل،
اما این ایرادی که خیلی از دوستان این روزها به عنوان «سوتی شرعی» سریال مطرح می کنند که مادر شهرزاد اجازه نمی دهد قباد او را لمس کند، به نظرم اصلاً ایراد موجهی نیست. مگر در تمام سریال های ایرانی که زن و شوهرهای آن مثلاً به همدیگر محرم هستند، شما خانم ها را بی حجاب یا در حالت صمیمانه تر از عرف نمایشی می بینید که حالا این یکی را دستاویز می کنید؟!
اغلب بازی های سریال بسیار خوب هستند، جز زوج مریم (مینا وحید) و بابک (امیرحسین رستمی) که علیرغم این که جزء نقش های فرعی بودند، اما حضورشان در سریال مهم بود. اصلاً دلم نمی خواهد بیشتر ادامه دهم که چقدر این نقش ها دوست نداشتنی و غیرطبیعی بودند و بینندگان زیادی (بنا بر همان کامنت های اینستاگرامی) از اتفاقات قسمت ۲۶ بسیار شاد شدند.
بخش عمده ی ایراد من به تهیه کنندگان سریال شهرزاد، تعویض آهنگساز و خواننده ی سریال در میانه ی پخش است. از مدت ها قبل از شروع سریال، کلیپ«هم خواب رقیبان» با صدای «محسن چاوشی» پخش شد. با شروع سریال، هنرمند دوست داشتنی، آقای «علیرضا قربانی» در تیتراژ آغاز و پایان خواندند (که من با توجه به علاقه ی شدیدم به موسیقی اصیل ایرانی، کار ایشان را بسیار پسندیده بودم و به حال و هوای موسیقیِ واقعی آن دوران هم نزدیک بود) و ناگهان تمام گروه موسیقی عوض شد. این خوب است که سازندگان سریال به سلیقه و رأی اکثریت بینندگان احترام بگذارند، اما این تردید، بسیار جلوه ی غیرحرفه ای داشت. بهرحال آقای قربانی یک هنرمند آماتور نیستند که روزی به کار دعوت شوند و دیگر روز، او را برای ادامه ی کار مناسب تشخیص ندهند. اگر از ابتدا آقای چاوشی کلیپی آماده کرده بود، چرا آقای قربانی برای موسیقی تیتراژ انتخاب شد و همان آقای چاوشی سرِ کار نماند؟ و اگر از قسمت اول صدای آقای قربانی مناسب بود، چرا ناگهان صدا و کارش حذف شد؟! با احترام به طرفداران هر دو خواننده، این کار، واقعاً غیرحرفه ای بود!

 

,[categoriy]

 

اما از ایرادات که بگذریم، می رسیم به سه بازی عالیِ سریال. اول، سرکار خانم «ترانه علیدوستی» که به تنهایی اسم شان ترغیب م می کند کارهایی را که بازی کرده اند، تماشا کنم. او خودِ شهرزاد است. همان طوری که باید باشد. برای بازیِ خارق العاده ی استاد «علی نصیریان» می توان تمام قد ایستاد. ایشان این روزها ۸۰ ساله اند و در این سن و سال، برتر از بسیاری از جوان ها، از پسِ نقش های سخت برمی آیند و ابهت یک پدرخوانده ی مغرور، اغلب خودخواه و تیزهوش را به طور خارق العاده ای به نمایش گذارده اند. همان طور که آقای جاهد می گوید، کاراکتری که علیرغم منفی بودن نقش، براحتی هم ذات پنداریِ بیننده را هر کجا که لازم باشد، ایجاد می کند. اما پدیده ی سریال شهرزاد، دوست داشتنی ترین سوپراستار سینمای ایران است، جناب آقای «سید شهاب الدین حسینی».
می توانم ساعت ها درباره ی بازیِ بی نظیر آقای حسینی در این سریال حرف بزنم، بی آن که باز توانسته باشم حق مطلب را ادا کنم. شهاب حسینی را که از «قباد» بگیریم، هیچ چیز دوست داشتنی ای در او نمی ماند و خیلی وقت ها حتی عصبی ات می کند. اما وقتی شهاب حسینی قباد می شود، انگار آرمان و آرزوهای دور و دراز عشق شهرزاد و فرهاد، مسئله ای پیش وپاافتاده است. قبل از نمایش قسمت ۶ به برادرم گفتم حدس می زنم در صحنه ی عروسی، به محض اینکه قباد، شهرزاد را ببیند، عاشقش می شود. اگر قرار باشد این قدر کلیشه ای و هندی شود، دیگر بقیه سریال را تماشا نمی کنم. همین اتفاق افتاد.
 ولی در آن صحنه، آن قدر بازی صورت شهاب حسینی بی نظیر بود که فکر می کنم حدود ۲۰ بار پشت سرِ هم آن صحنه را عقب بردم و از نو تماشا کردم. می دانستم ایشان بازیگر فوق العاده ای هستند، اما فکرش را هم نمی کردم که این قدر! و از آن به بعد، عادلانه بود که نام سریال به «قباد» تغییر یابد، چرا که اغلب مخاطبان، همه تن چشم می شدند و خیره به دنبال سکانس شروع بازیِ آقای حسینی بودند و هستند. این شهاب حسینی را با شهاب حسینیِ «پس از باران» و «پلیس جوان» مقایسه می کنم و تنها شباهت نام بین شان می یابم. این شهاب حسینی را باید با «سوپر استار» و «حوض نقاشی» مقایسه کرد و برای ستاره بودن ش و تعریف ظریف ش از نقش قباد و همه ی نقش های زیبایی که فقط اوست که می تواند آن جور بازی ش کند، کلاه از سر برداشت!

 

,[categoriy]

 

و خب، کلام طولانی شد. اما با همه ی نقدها و حسن ها، این کار را بخاطر استقلالِ داستانگویی و تیم اغلب عالیِ بازیگران، برترین اثر آقای «حسن فتحی» می دانم و به عنوان یک مخاطب که به تاریخ علاقمند است و سینما را بسیار دوست دارد، از تمام تیم شهرزاد تشکر می کنم. در طوفان حوادثی که با پوست و گوشت و خون احساس ش می کنیم و می دانیم که چرا خیلی از صحنه ها، بغض ما را منفجر می کند، بسیار و با همین قدرت بمانید شهرزادی های عزیز!

 

اخبار فرهنگی و هنری - یک پزشک

 گرد آوری مطالب : آکا ایران


منبع :

  • اشتراک
  • گزارش تخلف
  • 0 محبوب

اخبار اکاایران

اخرین مطالب آکاایران