آکاایران: هیسترکتومی، نوعی عمل جراحی برای برداشتن رحِم است. این جراحی غیرمتابولیک در زنان رواج زیادی دارد و از هر ۱۰۰ هزار نفر تقریبا ۳۰۰ زن عمل جراحی برداشتن رحم را انجام می دهند. یکی از دلایل اصلی هیسترکتومی، فیبروم رحم است. دلایل دیگری نیز برای این جراحی وجود دارد: خون ریزی غیرعادی رحم (خون ریزی واژنی)، دیسپلازی دهانه ی رحم (افزایش غیرعادی سلول ها و قرار گرفتن در آستانه ی ابتلا به سرطان)، آندومتریوز و پرولاپس رحم مانند افتادگی لگن.

فقط ۱۰ درصد از عمل های برداشت رحم به خاطر سرطان صورت می گیرد. در این مقاله، به مواردی از این جراحی پرداخته می شود که علت آنها مشکلات مربوط به سرطان یا وضعیت های اورژانسی و فوری نیست. درواقع، مواردی بررسی خواهد شد که طی آنها فرد و پزشک برای تصمیم گیری درباره ی جراحی با چالش هایی روبه رو هستند.

حتما بخوانید:

  • علت افتادگی مثانه، علائم و روش های درمان
  • علائم پولیپ رحم، عوامل ایجاد، تشخیص و درمان آن
  • علت گرگرفتگی بدن در زنان و روش های درمان آن

علت انجام جراحی هیسترکتومی چیست؟

فیبروم رحم که به لیومیوم نیز شهرت دارد، از شایع ترین دلایل جراحی رحم هستند. فیبروم رحم، رشد غیرعادی سلول های رحم به دلایل نامشخص است. خوش خیم بودن رشد سلول ها نشان می دهد که پای سرطان درمیان نیست، اما این رشد می تواند موجب شکل گیری مشکلات پزشکی مختلفی بشود. وقتی فیبروم بزرگ می شود، لزوم جراحی پیش می آید. اندازه ی فیبروم در حد ۲ ماهگی بارداری باعث بزرگ شدن رحم می شود. درد و فشار در ناحیه ی رحم و خون ریزی شدیدی که موجب کم خونی می شود نیز از سایر علائمی هستند که باعث انجام عمل هسیترکتومی می شوند.

برداشتن رحم

آکاایران: عمل هیسترکتومی یا برداشتن رحم چیست؟

افتادگی لگن از دیگر وضعیت های پزشکی است که نیاز به جراحی برداشتن رحم دارد. در این وضعیت، بیمار دچار شل شدگی عضلات و بافت های محافظ لگن در ناحیه ی تحتانی می شود. افتادگی خفیف باعث پرولاپس درجه ی یک می شود. در این حالت، دهانه ی رحم نسبت به واژن افتادگی پیدا می کند. در پرولاپس درجه ی دوم، دهانه و لبه ی رحم به سمت دهانه ی واژن متمایل می شود. در پرولاپس درجه ی سوم نیز، رحم و دهان رحم به سمت دهانه واژن کشیده می شود و به آن فشار وارد می کند. پرولاپس درجه ی دوم و سوم باید ازطریق هیسترکتومی درمان بشوند.

ضعف دیواره ی واژن مانند سیستوسِل، رکتوسِل یا اورتروسِل نیز می توانند منجر به علائمی چون بی اختیاری ادراری بشوند. سنگینی لگن و مشکل در برقراری روابط جنسی نیز از سایر علائم است. بی اختیاری ادراری می تواند با عطسه، سرفه، پریدن یا حتی خندیدن تحریک بشود. یکی از اصلی ترین دلایل افتادگی لگن، بارداری و زایمان است. البته دلایل دیگری نیز وجود دارد. پرهیز از زایمان طبیعی و انجام عمل سزارین نیز نمی تواند لزوما باعث کاهش خطر افتادگی لگن بشود.

از هیسترکتومی برای درمان سرطان رحم نیز استفاده می شود. علاوه بر سرطان، برای درمان مشکلات ماقبل از ابتلا به سرطان مانند دیسپلازی، کارسینوم درجا، CIN درجه ی سوم، کارسینوم میکرواینویزیو (microinvasive) رحم نیز به کار می رود.

در درمان سرطان آندرومتریوز (سرطان پوشش داخلی رحم)، استفاده از هیسترکتومی دلیل واضحی دارد. با این جراحی، خارج ساختن سرطان از بدن ممکن می شود. این راه کار، بنیان درمان سرطان رحم است.

قبل از جراحی به چه درمان ها و آزمایش هایی نیاز است؟

قبل از جراحی و تشخیص لزوم آن، فرد بیمار باید مورد معاینه لگنی و آزمایش پاپ اسمیر قرار بگیرد. قبل از هیسترکتومی برای دردهای لگنی، زنان باید عمل های جراحی با کمترین میزان برش (مانند لاپاروسکوپی) برای پیدا کردن علت های درد انجام دهند. مثلا روش لاپاروسکوپی نمونه ای از جراحی است که برای تشخیص به میزان کمی از ایجاد برش در بدن بیمار نیاز دارد. در واقع روشی با کمترین میزان باز کردن بدن است.

قبل از جراحی برای خون ریزی غیرعادی رحم نیز نیاز به دریافت نمونه ای از بافت داخلی رحم (بیوپسی از آندرومتریوم) وجود دارد. با این کار وضعیت سرطانی بودن یا در آستانه ی آن قرار داشتن مشخص می شود. به این کار، نمونه برداری آندرومتریال گفته می شود. سونوگرافی از لگن ویا سی تی اسکن لگنی نیز برای تأیید تشخیص به کار می رود. در زنانی که درد لگن و خون ریزی وجود دارد، درمان پزشکی بالینی قبل از هیسترکتومی لازم است.

زنانی که دوران قبل از یائسگی را می گذرانند و همچنان پریود منظمی دارند، فیبروم رحمی دارند و این موضوع باعث خون ریزی فاقد درد در آنها شده است، ابتدا باید هورمون درمانی شوند. درمان های غیرهورمونی نیز مانند ترانِکسامیک اسید و سایر روش های جراحی ساده تر مانند آبلاسیون (برداشتن پوشش داخلی رحم)، نیز دردسترس و امکان پذیر هستند. اگر بعد از این درمان ها و روش ها، همچنان خون ریزی وجود داشته باشد و در زندگی روزانه اختلال ایجاد بشود، استمرار خون ریزی باعث کم خونی خواهد شد (به خاطر خون ریزی، سلول های قرمز خونی کاهش پیدا می کنند). در چنین وضعیتی، اگر نمونه برداری ها نیز حاکی از موردی غیرعادی در زمینه ی داشتن آندرومتریوز نباشد، باید عمل جراحی برداشتن رحم صورت بگیرد.

زنانی که در دوران بعد از یائسگی به سر می برند، پریودشان به طور کلی قطع شده، هیچ گونه نشانه غیرعادی در نمونه برداری از رحم آنها موجود نیست و پس از هورمون درمانی همچنان دچار خون ریزی غیرعادی هستند نیز به احتمال زیاد باید عمل هسترکتومی را انجام دهند. مقدار و انواع متفاوتی از هورمون ها برای یافتن بهترین شیوه ی درمان در هر شخص باید بررسی بشود.

شیوه ی عمل هیسترکتومی چگونه است؟

برداشتن رحم

در گذشته، عمل جراحی برداشتن رحم ازطریق ایجاد برش در ناحیه ی شکم صورت می گرفت. اما امروز، بیشتر جراحی ها از روش لاپاروسکوپی یا هسیترکتومی واژنی (یعنی جراحی به جای شکم ازطریق واژن انجام می گیرد) پیگیری می شوند. در این صورت، بهبود بیمار سریع تر و راحت تر خواهد بود. اگر به جای روش های نوین از همان جراحی شکمی استفاده بشود، مدت بستری بودن و هزینه ی بستری شدن در بیمارستان نیز افزایش می یابد. مدت زمان جراحی در روش های نام برده تقریبا مشابه است و همه روش ها تقریبا به ۲ ساعت زمان نیاز دارند. البته اگر رحم بزرگ باشد، ممکن است هیسترکتومی واژنی کمی بیشتر از زمان گفته شده، طول بکشد.

انواع هیسترکتومی چیست؟

امروز، روش ها و تکنیک های مختلفی برای عمل جراحی برداشتن رحم وجود دارد. انتخاب بهترین روش جراحی تا حد زیادی وابسته به شرایط و وضعیتی است که هر فرد در آن قرار دارد. درادامه، به شرح مختصری از هر تکنیک پرداخته ایم و تناسب هر تکنیک با شرایط مختلف نیز شرح داده شده است:

به عنوان قانونی کلی به یاد داشته باشید که قبل از انجام هر گونه هسیترکتومی، برای انتخاب بهترین روش جراحی باید بررسی ها و آزمایش های زیر صورت بگیرد:

  • انجام آزمایش کامل لگن شامل معاینه ی دستی تخمدان ها و رحم؛
  • انجام آزمایش نوین پاپ اسمیر؛
  • سونوگرافی لگن بنا به تجویز پزشک؛
  • تصمیم گیری برای اینکه در حین هیسترکتومی، تخمدان ها برداشته بشوند یا خیر؛
  • آزمایش شمارش کامل خون و تلاش برای رفع کم خونی در صورت امکان.

هیسترکتومی شکمی کلی چیست؟

هیسترکتومی شکمی، رایج ترین شکل آن است. در حین این عمل، پزشک تمام رحم و دهانه آن را خارج می کند. زخمی که روی شکم ایجاد می شود، ممکن است عمودی یا افقی باشد. این شکل زخم بستگی به هدف جراحی دارد. البته اندازه ی ناحیه ای که تحت عمل قرار گرفته نیز مهم است. برای درمان مشکلاتی نظیر سرطان تخمدان و رحم، آندرومتریوز و فیبروم های بزرگ رحمی از جراحی شکمی کلی استفاده می شود. در برخی از موارد نادر، از این نوع جراحی برای درمان دردهای شدید لگنی نیز بهره گرفته می شود. البته قبل از آن باید با معاینه ای مفصل، علت درد مشخص شود. قبل از اقدام به جراحی باید روش های غیرجراحی نیز کاملا بررسی بشوند.

بعد از چنین عملی، بدیهی است که فرد قادر به زایمان نخواهد بود. به همین خاطر به افرادی که خواهان بارداری هستند، انجام این عمل توصیه نمی شود؛ مگر اینکه ضرورت خاصی مانند جراحی برای درمان سرطان وجود داشته باشد. در این روش جراحی، کل لگن و شکم معاینه می شود. به همین دلیل برای زنانی که مبتلا به سرطان هستند یا با رشد غیرعادی سلول ها مواجه اند، بسیار مفید واقع می شود.

هیسترکتومی واژنی چیست؟

برداشتن رحم

در این روش جراحی، رحم از راه واژن برداشته می شود. هیسترکتومی واژنی برای شرایطی چون پرولاپس رحم، هیپرپلازی آندومتر یا دیسپلازی دهانه ی رحم استفاده می شود. موارد نام برده، مواردی هستند که رحم چندان بزرگ نیست و تمام قسمت های شکم برای معاینه و بررسی نیاز به عمل جراحی ندارد. در طول این عمل باید فرد پاهای خود را بالا برده و روی ابزاری رکاب مانند قرار بدهد تا دسترسی به واژن ممکن گردد.

زنانی که زایمان نکرده اند، کانال واژنی تنگی برای انجام این عمل دارند. اگر رحم زنی خیلی بزرگ باشد، برای مدتی طولانی نمی تواند پاها را در حالتی که گفته شد، روی رکاب بالا نگه دارد. در حالتی که به دلایل مختلف ناحیه فوقانی شکمی باید بیشتر معاینه شود، نیز پزشک جراحی شکمی را توصیه می کند.

هیسترکتومی واژنی با لاپاروسکوپی چیست؟

این عمل که به اختصار LAVH گفته می شود، مانند هیسترکتومی واژنی در قسمت قبلی است. تنها تفاوت این است که از ابزاری موسوم به لاپاروسکوپ استفاده می شود. لاپاروسکوپ، لوله ی قابل مشاهده ای است که ساختار درون شکم را نشان می دهد. این روش در برخی از افراد مفید واقع می شود، زیرا به کمک آن بررسی و معاینه ی قسمت فوقانی شکم نیز میسر می شود. از کاربردهای لاپاروسکوپی می توان به تشخیص سرطان آندرومتریال (ابتلا یا پخش نشدن سرطان در بدن) اشاره کرد یا افورکتومی (برداشتن تخمدان ها) نیز به کمک لاپاروسکوپی ممکن می شود.

در این روش نیز مانند روش هسیترکتومی واژنی ساده نیاز است که رحم بزرگ نباشد. پزشکان قبل از انجام این عمل، شرایط مختلف بیمار را بررسی می کنند و درصورت وجود مشکل یا مسئله ای خاص، از انجام عمل لاپاروسکوپی منصرف می شوند. برای مثال، اگر فرد سابقه ی عمل در این ناحیه را داشته باشد، امکان ایجاد زخم های غیرعادی و چسبندگی وجود خواهد داشت. پس سابقه ی جراحی، بزرگ بودن حجم لگن و… باعث می شود که پزشک به سراغ هیسترکتومی شکمی برود.

هیسترکتومی دهانه ی رحم چیست؟

در این نوع از جراحی نیز رحم برداشته می شود، اما دهانه ی رحم، سر جای خودش باقی می ماند. دهانه ی رحم، ناحیه ای است که در قسمت پایینی رحم قرار می گیرد و در انتهای کانال واژنی واقع شده است. این عمل قطعا احتمال ابتلا به سرطان در این ناحیه را ازبین نمی برد. این عمل جراحی برای زنانی که پاپ اسمیر غیرعادی داشته اند یا مبتلا به سرطان دهانه ی رحم بوده اند مناسب نیست.

سایر زنان برای انجام این عمل مشکلی ندارند و درصورتی که دلیلی برای برداشتن دهانه ی رحم وجود نداشته باشد، عمل هیسترکتومی دهانه ی رحم به آنها توصیه می شود. در برخی موارد، مانند آندرومتریوز شدید، بهتر است که دهانه ی رحم سر جایش باقی بماند. این روش از جراحی ساده تر است و نسبت به سایر روش های عنوان شده، به مدت زمان کمتری نیاز دارد. ضمن اینکه، باعث محافظت بیشتر از واژن می شود و احتمال وقوع پرولاپس واژنی یعنی پیش روی محتوای واژنی از دهانه ی واژن را کم می کند.

هیسترکتومی دهانه ی رحم با لاپاراسکوپی چیست؟

این روش نیز مانند روش LAVH انجام می شود، اما رحم از دهانه ی آن جدا می شود و بافت رحم ازطریق برش لاپاراسکوپی برداشته می شود. بهبود بیمار پس از انجام این روش خیلی بیشتر از سایر جراحی ها است. به احتمال کمی، محافظت از دهانه ی رحم با احتمال اندکی ممکن است به خون ریزی رحم بینجامد، زیرا پوشش داخلی دهانه ی رحم کمتر شده است.

هیسترکتومی رادیکال چیست؟

برداشتن رحم

این شیوه از جراحی مبسوط تر از شیوه ی برداشتن رحم به روش شکمی است. زیرا در این جراحی، قست های فوقانی واژن و بافت های اطراف رحم نیز برداشته می شود. هیسترکتومی رادیکال، معمولا برای بیمارانی که در مراحل اولیه ی سرطان دهانه ی رحم هستند، انجام می شود. عوارض جانبی این عمل نیز از مدل جراحی شکمی بیشتر است. مثلا به سیستم ادراری و دفع، آسیب ها و زخم هایی وارد می شود.

اوفورکتومی و سالپینگوفروکتومی (برداشتن تخمدان ها و لوله های فالوپ) چیست؟

اوفروکتومی، جراحی و برداشتن تخمدان ها است. سالپینگوفروکتومی نیز برداشتن تخمدان و لوله های فالوپ مجاور آن است. این روش ها برای سرطان تخمدان و برداشتن تومورهای مشکوک تخمدان یا سرطان لوله های رحم (بسیار نادر است) استفاده می شود. این جراحی ممکن است به خاطر عوارض عفونت یا همراه با هیستروکتومی برای درمان سرطان استفاده بشود.

برخی از زنانی که به طور ارثی در معرض خطر ابتلا به سرطان سینه و تخمدان هستند، با انجام جراحی اوفورکتومی از وقوع سرطان تخمدان و سینه در خود جلوگیری می کنند. توصیه های اخیر این است که لوله های فالوپ باید در طول هیستروکتومی حتی با حفظ تخمدان ها برداشته شوند. این کار برای کاهش خطر سرطان تخمدان صورت می گیرد. زیرا سرطان تخمدان ازطریق لوله های فالوپ تا ۲۵ درصد محتمل تر می شود.

عوارض جانبی این جراحی ها چیست؟

درد، عفونت و خون ریزی در ناحیه ی جراحی شده از عوارض جانبی هیستروکتومی است. نوع جراحی شکمی، عوارض بیشتری نسبت به جراحی با روش واژنی دارد.

جایگزین این جراحی ها چه روشی است؟

برداشتن رحم

همان طور که پیش تر نیز گفته شد، جراحی خارج کردن رحم فقط در شرایطی توصیه می شود که روش های درمانی خفیف تر و با جراحی ساده تر موفق نشوند. روش های نوین دیگری مانند روش آمبلازیسیون شریان رحم UAE یا برداشتن بخشی از رحم موسوم به میومکتومی نیز وجود دارد. این روش ها برای درمان خون ریزی شدید رحم استفاده می شود. آبلاسیون آندرومتریال و روش های جدیدتر دیگری نیز وجود دارند.

پاپ اسمیر پس از جراحی مشکلی ایجاد می کند؟

هر زنی که سابقه ی پاپ اسمیرهای غیرعادی در زندگی داشته است و به عبارت دیگر در نتایج آزمایش پاپ اسمیر او که برای تشخیص سرطان دهانه ی رحم صورت می گیرد، موارد غیرعادی دیده شده باشد، باید مدام تحت نظارت و بررسی پزشک قرار بگیرد. همچنین باید انجام آزمایش پاپ اسمیر را حتی پس از درمان موارد و مشکلات غیرعادی در ناحیه دهانه ی رحم همچنان ادامه بدهد. درواقع نیاز است تا آزمایش پاپ اسمیر را همیشه در برنامه های پزشکی خود داشته باشد. این کار به خاطر احتمال کم اما واقعی بازگشت سرطان دهانه ی رحم است؛ یعنی در ناحیه ای که جراحی صورت گرفته و دهانه ی رحم برداشته شده است.

علاوه بر زنانی که سابقه ی پاپ اسمیر غیرعادی داشته اند، زنانی که جراحی هیسترکتومی دهانه ی رحم را انجام داده اند نیز باید آزمایش پاپ اسمیر را جدی بگیرند. در جراحی آنها، دهانه ی رحم سر جای خود باقی مانده است. در این مورد، برخلاف زنانی که به علتِ سرطان دهانه ی رحم جراحی کرده اند، زنانی که هیسترکتومی دهانه ی رحم کرده اند، قادر به استفاده از راهکارهای درمانی مشابه با زنانی هستند که جراحی نشده اند. برای مثال، ممکن است، پزشک در ۶۵ سالگی دیگر نیازی به تداوم پاپ اسمیر برای افرادی که همیشه نتایج خوبی در معاینات داشته اند، نبیند.

درصورتی که جراحی هیسترکتومی واژنی و شکمی به خاطر سرطان صورت نگرفته باشد و سلول ها و… خوش خیم باشند (مثل فیبروم رحمی)، نیازی به استمرار پاپ اسمیر وجود نخواهد داشت. اگر قبل از عمل نیز پاپ اسمیر عادی باشد، بعد از جراحی نیازی به انجام آن نیست.

.

منبع : chetor.com

تبلیغات