زن بر دو راهی خانه و بازار - آکا

زن بر دو راهی خانه و بازار

از آیات و روایات استفاده می‏شود که عرصه عمومی و ایفای نقش در موقعیت‏های مختلف اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی ویژه گروه یا جنس خاصی نیست. زن به عنوان جنس مؤنث، در هیچ آیه و روایتی از فعالیت اجتماعی و کار و تلاش در بیرون از خانه منع نشده است. بنابراین گرچه در طول تاریخ، خدمات خانگی و رسیدگی به خانواده از دغدغه‏های اصلی و عرصه‏های مهم فعالیت زنان بوده اما هیچ گاه به عنوان حوزه انحصاری مطرح نبوده است. در نتیجه این سخن که زنان نیز می‏توانند مثل مردان، فعالیت‏های اجتماعی داشته باشند، در جای خود سخن درستی می‏نماید...

 خدمات خانگی زنان,فعالیت اقتصادی زنان,زنان در جامعه

 اما نکته‏ای که باید بدان توجه شود این است که:
اولاً: جواز یک عمل، غیر از مطلوبیت و رجحان آن کار است. کارها و فعالیت‏هایی که مجاز است و زن و مرد، می‏توانند شرعا و عقلاً آنها را انجام دهند وقتی با یکدیگر مقایسه شوند اهمیت و مطلوبیت آن متفاوت خواهد بود. عوامل متعددی نظیر ذوق و سلیقه، استعداد، توانایی جسمی، ویژگی‏های روانی، مصلحت خانواده و جامعه در تعیین درجه مطلوبیت عمل مؤثر است. بنابراین کارهایی که فرا روی انسان قرار دارد از حیث ارزش و مطلوبیت برای وی یکسان نیست. از این‏رو مجاز بودن یک کار به معنای عدم ممنوعیت است نه مطلوبیت و رجحان.
ثانیا: انسان در دنیا در دو حصار زمان و توان زندانی است. نه می‏تواند فوق قدرتش فعالیت کند و نه فراتر از زمان قدمی بردارد.
محدودیت در توان، انسان را مجبور می‏کند که اوقات خود را تقسیم کند: پاره‏ای از وقت خود را برای کار و تلاش و زمانی را برای استراحت و تفریح قرار دهد. مدتی را نیز به دیگر نیازهای حیاتی اختصاص دهد. محدودیت زمانی نیز می‏طلبد که از میان کارهای مختلف که همزمان در برابر او صف می‏کشند، یکی را برگزیند.
این دو ویژگی، که به طور طبیعی مانع از اقدام انسان به همه کارهای مجاز و مورد علاقه است، اقتضا می‏کند که فرد با درایت و تیزبینی و بر اساس ملاک‏های مشخص و واقع‏گرایانه، کارهای مختلفی را که فرا روی اوست، در جدول اختیارش رتبه‏بندی کند. اشتغالات مهم‏تر و امور مطلوب‏تر را در ردیف اول و سایر کارها را در اولویت‏های بعدی قرار دهد و از میان آنها کاری را که مطلوب‏تر و در اولویت اول است، گزینش کند. لازمه رتبه‏بندی و گزینش، تقدیم مهم‏تر بر مهم و انجام برخی از کارها و رها کردن برخی دیگر است.


با توجه به این مقدمه، گرچه زن از نظر شرعی مجاز است علاوه بر ارائه خدمات خانگی و پرورش و تربیت فرزند، فعالیت اقتصادی و اجتماعی بیرون از خانه داشته باشد، اما آیا توان تکوینی نیز بر این کار دارد؟ آیا می‏تواند علاوه بر حضور فعال و بانشاط در خانه و اشتغال به کارهای طاقت‏فرسای آن، ساعات مشخصی را در کارخانه، کارگاه، ادارات دولتی، و مراکز قدرت و تصمیم‏گیری حضور چشمگیر داشته باشد؟ آیا برای زنان میسر است در دو عرصه خصوصی و عمومی تلاش
و فعالیت داشته باشند؟ خدمات خانگی و رسیدگی به همسر و فرزند کار ارزشمند و اشتغال به کارهای اجتماعی در بیرون از خانه نیز مجاز است اما آیا پرداختن به هر دو به طور کامل و بدون کم و کاست برای زن ممکن است یا انجام یکی سبب بازماندن یا کاهش توجه به دیگری می‏شود؟
بی‏شک با توجه به محدودیتی که برای انسان اعم از زن و مرد، بیان شد روشن می‏شود که ایفای هر دو نقش به طور کامل برای زن در عمل میسر نیست؛ زیرا محدودیت زمانی به زن اجازه نمی‏دهد در ساعاتی که به فعالیت اقتصادی و اجتماعی اشتغال دارد، به کودک خود رسیدگی کند و خواسته‏های همسر و خانه را هم برآورد.
محدودیت در قدرت نیز سبب می‏شود زن پس از انجام وظیفه اجتماعی و بازگشت از محل کار، با تنی رنجور و روانی خسته در خانه حاضر شود، در نتیجه نتواند نقش همسری و مادری را به خوبی ایفا کند. شواهد تجربی نیز بیانگر آن است که اشتغال زن به امور اقتصادی و اجتماعی وی را از ایفای نقش خانگی باز داشته یا از توجه او به خانه و خانواده می‏کاهد. یکی از جامعه‏شناسان می‏گوید: زنی که شاغل است و مسئولیت اجتماعی بر عهده دارد، اگر ناچار باشد تمام وظایف خانه را طبق سنت‏ها بپذیرد و انجام بدهد، قطعا دچار تعارض می‏شود ... اگر ما به این موضوع توجه نکنیم و مسئولیت خانه و خارج از خانه را بر عهده زن بگذاریم، شاهد فرسایش زودرس زنان خود خواهیم بود. در سال‏های آینده شاهد زنانی خواهیم بود که
دیگر تعادل حیاتی ندارند چون بار سنگین دوگانه را نمی‏توانند تحمل کنند ... اگر بنا باشد زن در اجتماع مشاغل بزرگ داشته باشد و با قدرت و صلابت این وظایف را ایفا کند و سپس به خانه بیاید و نقش یک زن عاطفی و جنس دوم را ایفا کند، دچار تعارض می‏شود.


همه این اعترافات بیانگر آن است که جمع میان این دو نقش ممکن نیست، به همین سبب جامعه‏شناسان ازدواج و مسئولیت‏های خانگی را یکی از عوامل مؤثر در کاهش کار زنان و از موانع اشتغال آنان معرفی کرده‏اند.
البته ممکن است برخی از زنان با تلاش چند برابر و ازخودگذشتگی بیشتر، فعالیت اجتماعی خود را به طور کامل انجام داده و در اداره منزل نیز موفق باشند. چنان که برخی از کارها به سبب همسویی با وظایف خانه‏داری، این امکان را برای زن فراهم می‏کند که بتواند در هر دو عرصه فعالیت داشته باشد. اما این موارد، استثنایی و خارج از بحث ماست، بنابراین اگر ورود زن به عرصه عمومی و اشتغال به فعالیت اجتماعی او را از عرصه خصوصی باز داشته یا لااقل از توجهش بکاهد وظیفه‏اش چیست؟ اگر زن نتواند میان نقش‏های دوگانه جمع کند، نتواند هم فضای خانواده را به بوی خوشِ مهر و محبت معطر سازد و کام تشنه همسر و فرزندان را با زلال عاطفه‏اش سیراب کند و به زندگی صفا و طراوت بخشد و هم در بیرون از خانه با دست توانای خود چرخ اقتصاد جامعه را به حرکت در آورد و در کارهای اجتماعی مشارکت داشته باشد، ترجیح با کدام است؟ به ناچار باید اولویت این دو کار را معین کرده و یکی را که دارای امتیاز بیشتری است و اولویت اول دارد انتخاب کرده و در رأس کارهای خود قرار داده و کار درجه دوم را ترک کرده و فدای دیگری کند.
بی‏شک قانون کلی در موارد تزاحم و تلاقی دو پدیده، توجه به کار مهم‏تر و به اصطلاح پیش داشتن مهم‏تر بر مهم است. اما نکته اساسی، شناخت و تشخیص مهم‏تر از میان چند کار است. بدین سبب سؤال اصلی ما در این نوشته آن است که اولویت
اول زن در موارد تزاحم چیست؟ کدام یک از دو حوزه خصوصی و عمومی برای زن بایسته‏تر است؟ آیا زن محیط خانه و تربیت فرزند را اصل و اولویت اول خود دانسته و سایر اشتغالات را فرع و درجه دوم، یا به عکس، به کار و تلاش اجتماعی امتیاز بالاتر داده و آن را اولویت اول خود قرار دهد و ازدواج و رسیدگی به خانه و فرزندان را در درجه دوم و کاری استطرادی و فرعی؟ آیا زن، خانواده و فرزندان را فدای کار و تلاش اقتصادی کند یا کار و تلاش را فدای خانواده کند؟ این پرسشی است که به دنبال پاسخ آن هستیم.
بی‏شک مکتب‏های مختلف با توجه به جهان‏بینی‏های متفاوت، پاسخ‏های گوناگونی به این پرسش خواهند داد. اسلام نیز به عنوان یک مکتب زنده و جهانی که پاسخگوی همه نیازهای فردی و اجتماعی بشر است برای این پرسش پاسخی دارد که در صدد یافتن و بیان آن هستیم..

ویرایش وتلخیص:آکاایران

  • اشتراک
  • گزارش تخلف
  • 0 محبوب

اخبار اکاایران