چگونه با کودکان بدقلق رفتار کنیم؟

در این مقاله از سایت آکاایران مطلبی در مورد چگونه با کودکان بدقلق رفتار کنیم؟ ارائه شده است ، همچنین برای مشاهده مقالات بیشتر در دسته از سایت خانواده آکاایران مقالات بیشتری را مشاهده نمایید

آکاایران: چگونه با کودکان بدقلق رفتار کنیم؟

آکاایران: سیدجواد موسوی، مشاور کودک با اشاره به این که ۷۰ درصد شخصیت و رفتار کودکان در گروه سنی زیر ۷سال شکل می گیرد و با تاکید بر این که هیچ فرد یا گروهی به اندازه پدر و مادر در آموزش و تربیت کودکان نقش اساسی ندارند، به بررسی مهم ترین ریشه های رفتاری نادرست والدین که به بروز اعمال و رفتار اشتباه و خارج از کنترل کودک منجر می شود، می پردازد و مهم ترین روش های صحیح تربیت کودک را آموزش می دهد.

بررسی ریشه های نادرست رفتاری

این مشاور کودک بیان می کند: یکی از علت ها، امتیاز دهی دوسویه به رفتارهای نادرست کودکان است. به عنوان مثال، کودک شما در فروشگاه گریه می کند و شما برای آرام کردن او وسیله یا خوراکی می خرید. در نتیجه فرزند یاد می گیرد که برای رسیدن به خواسته هایش باید گریه کند و جیغ بزند و والدین هم یاد می گیرند که با باج دادن بچه را ساکت کنند.

مورد دیگر اعمال فشار دوسویه است. مثلا فرزند شما در حال تماشای کارتون است و شما از او می خواهید اسباب بازی هایش را جمع کند، وقتی بی تفاوتی او را می بینید سعی می کنید با تهدید و بلند کردن صدا به او قاطعیت خود را نشان دهید. در نتیجه آنچه فرزند می آموزد این است که هر وقت پدر و مادر داد بزنند باید کار را انجام دهد و تا وقتی داد نزنند خواسته شان واقعی نیست. والدین هم یاد می گیرند که باید دائم سر فرزند داد بزنند تا حرف گوش کند. ضمن این که به تبعیت از رفتار اشتباه والدین، فرزند یاد می گیرد که در اجتماع و مدرسه، سر همه داد بزند، پرخاش کند و حتی همکلاسی هایش را کتک بزند.

موسوی ادامه می دهد: کودکان همیشه وقتی فریاد می زنند یا دعوا می کنند مورد توجه قرار می گیرند و در موقع سکوت یا بازی های مؤدبانه در برابرشان بی تفاوتیم در حالی که پاداش مربوط به کودکی است که رفتارهای شایسته دارد. همچنین والدین اگر از روش درست دستور دادن پیروی نکنند یعنی دستوراتی بیش از حد توانایی کودک بدهند یا دستورات پی در پی، مبهم و طولانی باشد ازجمله روش های نادرست تربیتی محسوب می شود.

همچنین چون شخصیت کودک در حال شکل گیری است هر رفتار و گفتار غلط خانواده در برابر کودک، بچه را دروغگو و ناسزاگو کرده و به مرور کلمات و رفتارهای نامناسب را از او خواهیم دید.

این رفتارشناس مورد خطاب قرار دادن کودک را با کلماتی از قبیل دست و پا چلفتی، خنگ، بی عرضه، بی مسئولیت، مغرور، خودخواه، دکتر، ای کی یو و مهندس که جنبه تحقیر دارد را بشدت نفی می کند و می گوید: کودکان ناخواسته به سمت این کلمات رفته و رفتاری مناسب کلمه بروز می دهند. ضمن این که تهدید و تنبیه ازجمله اعمال نادرستی است که هیچ وقت عملی نمی شود. تهدید در موقع عصبانیت سبب بروز تهدیدهای بی ثبات می شود. به عنوان مثال اگر پدر یا مادر، کودک را با جملاتی از قبیل اگه یه بار دیگه انجام بدی، بزار بابات بیاد و… تهدید کنند و تنبیه انجام نشود رفتار نادرست کودک دفعه بعد تکرار خواهد شد.

بنابراین توجه به نکات مثبت و خوبی ها و نادیده گرفتن بدی ها اولین و مهم ترین قدم در تربیت و اصلاح کودکان است.

رعایت اصل تغافل و تدبیر

به گفته سیدجواد موسوی یکی از روش های تربیت صحیح کودک، رعایت اصل تغافل و تدبیر است. نادیده گرفتن رفتارهای نادرست و به جای آن توجه به رفتارهای درست کودک باعث کمرنگ شدن رفتار غلط و پررنگ شدن رفتار صحیح کودک می شود.

موسوی درخصوص برخورد با کودکانی که از کلمات نامناسب و زشت استفاده می کنند، می گوید: آنچه در ذهن کودک است زشتی کلمه نیست و اصولا کودک تصوری از خوب یا بد بودن کلمه در ذهن ندارد، بلکه آنچه باعث تکرار آن توسط کودکان می شود میزان توجه اطرافیان و مخصوصا والدین به این کلمات است. معمولا کودکان از این کلمات برای جلب توجه دیگران استفاده می کنند در نتیجه والدین باید از اصل تغافل و تدبیر استفاده کرده و نسبت به کار و کلمات اشتباه کودک بی توجهی نشان دهند و از طرف دیگر توجه و پاداش را معطوف به کلمات و رفتار درست کودک کنند. اصل تغافل یا نادیده گرفتن، کمک می کند به جای دیدن نقاط تاریک و احساس ناامیدی، نقاط روشن و قوت فرزندان خود را ببینیم. عدم توجه مساوی با عدم تکرار و توجه به کلمات درست مساوی با تکرار کلمات درست کودک است.

پرهیز از انجام رفتارهای دوگانه

توجه به بچه های فامیل و ابراز عطوفت و مهربانی به آنها در مقابل دید کودک خود و از سوی دیگر رفتار تند و غیرعاطفی با فرزند باعث بروز مشکلات رفتاری زیادی می شود. موسوی با اشاره به این موضوع می افزاید مثلا اگر در یک مهمانی پارچ آب از دست فرزند مهمان رها و سفره مملو از آب شود با جملاتی نظیر اشکالی ندارد، آب روشنایی است، فدای سرت، اتفاقی است که پیش آمده با او برخورد می کنیم ولی اگر همین اتفاق برای فرزند خود ما بیفتد معمولا از جملات کوبنده و تحقیرکننده ای چون مگه کوری، عرضه نداری، دست و پا چلفتی و… استفاده می شود.

نیاز به توجه و دیده شدن

همه انسان ها چه کوچک و چه بزرگ نیاز دارند در دید دیگران به عنوان یک فرد خوب دیده شوند و مورد احترام و توجه قرار بگیرند.

موسوی می گوید: چنانچه این اتفاق نیفتد، بخصوص کودکان با رفتارهای نامناسب، ما را مجبور به دیدن و توجه می کنند. نوجوانی که در خیابان با موتورسیکلت مانورهای خطرناک می دهد تنها چیزی که می خواهد به دست آورد، توجه است. کودکان هم گاهی فقط به خاطر جلب توجه بزرگ ترها دعوا کرده یا رفتارهای نامتعارف انجام می دهند.

یاد بگیریم چگونه دستور بدهیم

معمولا دستور دادن و امر و نهی کردن مورد پذیرش هیچ کس نیست و لازم است به نحوی دستورات صادر شود که کمترین میزان واکنش منفی را داشته باشد، اما چگونه؟

دستور باید شفاف باشد

جملاتی نظیر از تو انتظار نداشتم و مؤدب باش، برای کودکان شفافیت لازم را ندارد و در نتیجه متوجه درخواست ما نمی شوند و طبیعتا دستور را انجام نمی دهند. نمونه ای از دستورهای روشن و شفاف این است، عزیزم سر و صدا نکن، تختت را مرتب کن، پسرم لباست را آویزان کن، دخترم عروسکت را داخل کمد بگذار و…

چگونه دستور بدهیم؟

دستورهایی نظیر پسرم مگر قرار نبود هر وقت از بیرون وارد خانه می شوی لباست را به چوب لباسی آویزان کنی؟ این چنین دستوراتی باعث گم شدن دستور شما در حجم زیاد کلمات می شود. پس دستورات را کوتاه کنید. مانند عزیزم لباست را آویزان کن، اتاقت را مرتب کن و… در واقع هر چه دستور کوتاه تر باشد تاثیر آن بیشتر و بهتر خواهد بود.

به جای دستور احساسمان را بگوییم، مثلا به جای دستور اینقدر لباس مرا نکش، بگویید، مامان جان من دوست ندارم کسی لباسم را بکشد.

به جای دستور، سوال بپرسیم، به جای برو مسواک بزن سوال کنیم، عزیزم مسواک زدی؟ پس بریم با هم بزنیم.

به جای دستور، اتفاق را توصیف کنیم، به جای این که بگوییم شیر آب را ببند، بگوییم عزیزم وان پر شده است.

به جای نهی از امر استفاده کنیم، مثلا به جای این که به کودک خود بگویید روی مبل بالا و پایین نپر، تعدادی بالش در یک گوشه بگذاریم و بگوییم عزیزم بیا اینجا بالا و پایین بپر یا به جای این که بگوییم روی دیوار نقاشی نکن، جایی از دیوار یک برگه کاغذ نصب کنیم و بگوییم عزیزم اینجا نقاشی بکش.

قسمت مهم جمله را تکرار کنید، مثلا عزیزم مشقت رو تا قبل از شام بنویس. تا کی؟ قبل از شام.

علت اشتباه را بگوییم، مثل عزیزم عروسکت را پرت نکن چون خراب یا پاره می شود.

رفتار خطا را توضیح دهیم، عزیزم عروسک برای پرتاب کردن نیست، چی برای پرتاب کردن است؟ توپ.

دستور ناگهانی نباشد. کودکان در لحظه حال زندگی می کنند و باید آنها را به مرور برای دستور آماده کرد مثلا مامان جان کم کم حاضر شو تا از مهمانی برویم.

به کودک پیشنهاد بدهیم، مثل مامان جان از روی میز، خودت میای پایین یا من بیام بپری تو بغل مامان؟

بعد از دستور بار هیجانی تولید نکنید، مثلا دخترم عروسکت را از داخل اتاق بردار چون خاله داره میاد. بار هیجانی آمدن مهمان باعث می شود دستور فراموش شود.

استفاده از دستور غیرمستقیم، مثلا روی یک کاغذ بنویسیم عزیزم ممنون که قبل از تماشای کارتون درس هایت را خواندی و روی تلویزیون بچسبانیم و برای فرزندان کوچکتر به جای نوشته از نقاشی استفاده کنیم.

استفاده از بازی و داستان، رفتار نامناسب کودک را در قالب قصه برای او تعریف کنیم. بازی هایی مثل غلطه ای غلطه، کجای حرفم غلطه؟

استفاده از جایگزین تنبیه، مثلا پیشنهاد چند تنبیه به کودک و از او بخواهیم خودش یکی را انتخاب کند. عزیزم کارت خیلی اشتباه بود حالا به نظرت از تماشای تلویزیون محروم بشوی یا از رفتن به پارک یا مهمانی؟ گاهی هم می توانیم از خود کودک بخواهیم برای جبران اشتباهش یک تنبیه پیشنهاد بدهد. عزیزم به نظرت چی کار کنیم دیگه این اشتباه تکرار نشه؟ یا دخترم به نظرت چی کار کنیم تا دیگه سر کامپیوتر با داداشت دعوا نکنی؟ گاهی به جای تنبیه راه جبران را به کودک یاد بدهیم. عزیزم برو از داداشت یا خواهرت معذرت خواهی کن که ناراحتش کردی.

حد و مرز تنبیه و تائید کودک در اسلام

از آنجایی که موضوعات ناراحت کننده و به طور کلی امور منفی در خاطر انسان ماندگاری طولانی تری نسبت به امور مثبت و خوب دارد، هر کار یا عملی که باعث شکاف احساسی بین فرزند و خانواده بشود ممکن است باعث خسارات جبران ناپذیری شود و ممکن است کودک این شکاف و جای خالی محبت والدین را با افراد و محبت های دیگر پر کند.

موسوی به موضوع دیگری اشاره می کند و می گوید: علاقه کودکان به بازی های کامپیوتری خشن و موبایل و اینترنت از روش های تربیتی نادرست والدین است که به تشویق کودکان به سمت خشونت، دوگانگی رفتاری و آسیب های روانی منجر می شود.

از مصادیق دیگر تربیت نادرست، گروکشی کودکان در دعواهای خانوادگی است. از آنجایی که کودک برای تصمیم در این جایگاه و انتخاب درست از نادرست آمادگی ندارد معمولا در واکنش به این کار دچار پرخاشگری، عدم تعادل و تزلزل شخصیت می شود ضمن این که پدر و مادر هر دو جایگاه خود را در نزد کودک از دست می دهند.

 

 

منبع :

چگونه با کودکان بدقلق رفتار کنیم؟ گردآوری توسط بخش مشاوره خانواده ،روانشناسی خانواده سایت آکاایران

اخبار اکاایران

تبلیغات