برای همه ، بدون استثناء - آکا

در این مقاله از سایت آکاایران مطلبی در مورد برای همه ، بدون استثناء ارائه شده است ، همچنین برای مشاهده مقالات بیشتر در دسته روابط اجتماعی از سایت خانواده آکاایران مقالات بیشتری را مشاهده نمایید

برای همه ، بدون استثناء
,روانشناسی روابط اجتماعی

بنی‌آدم اعضای یک پیکرند

           که در آفرینش ز یک گوهرند

                    چو عضوی به درد آورد روزگار

                            دگر عضوها را نماند قرار

                                    تو کز محنت دیگران بی‌غمی

                                             نشاید که نامت نهند آدمی

 

کمتر کسی است که این ابیات مشهور سعدی شیرازی را نشنیده باشد. آن زمان که سر کلاس درس،‌معلم این ابیات را که بیانگر یک جهان‌بینیِ نوع‌دوستانه است،‌برای ما می‌خواند، شاید به عمق این تفکر و جهان‌بینی دقیق نمی‌شدیم. حتی بعضی از شاگردان و چه بسا خودآموزگار چندان اعتقاد محکمی نداشتند که این ابیات بیانگر یک نگرش و جهان‌بینی قابل عمل باشد. بعضاً چنین اظهار نظر می‌شد که حرف‌های زیبایی است و آفرین بر سعدی که چنین حرف‌های زیبایی را به یادگار گذاشته است. درباره جدی بودن این تفکر و پایه و اساس آن و تأثیری که این نوع تفکر و عمل بر مبنای آن می‌تواند بر کل زندگی ما داشته باشد کمتر دقیق می‌شدیم. به زندگی خود و اطرافیان که می‌نگریستیم، عشق به همه انسان‌ها و یک پیکر دیدن جامعه انسانی کمتر دیده می‌شد. حتی کسانی که در وصف این ابیات انشا نوشتند و آفرین گرفتند خود در عمل حسادت‌ها، سوءظن‌ها و رقابت‌های ناسالم را نیز به میزان چشمگیری به همراه داشتند.

پیامبران که الگوهای بشریتند، ‌در مقابل بدی جز خیرخواهی از خود نشان نمی‌داده‌اند و این ایده نه در حد شعر و شعار که عملاً در زندگی افراد بزرگ الگویی جاری و ساری بوده است.

آیا به‌راستی این فقط شعاری زیباست که سعدی شیرازی در قالب شعر سر داده است یا اینکه واقعاً می‌توان کل جامعه انسانی را به صورت یک پیکر دید و خود را عضوی از آن؟

خداوند حکیم، پیامبر خاتم (ص) را «رحمه‌للعالمین»(انبیاء/ 48) معرفی می‌کند. کمی دقت کنیم. رحمت یعنی لطف و خیرخواهی و گستره آن، عالمین، یعنی همه، بدون استثنا. پس موضوع فراتر از شعر و شعار و اعلام یک نگرش است. ما با یک تورق سریع و سرکشی در ضمایر ادعیه به روشنی می‌یابیم بسیاری از درخواست‌های نهفته در لابه‌های دعاهای مشهور با ضمیر جمع و برای جمع درخواست می‌شود، نه فرد؛ آن‌گاه که در تعقیب نمازهای ماه مبارک رمضان از خدا می‌خواهیم: همه بیماران را شفا ده، قرض همه بدهکاران را ادا کن یا حاجت همه حاجتمندان را روا کن.(1) این لفظ «همه» که در زبان عربی با لفظ «کل» به تکرار، خود را در این دعا و در دعاهای دیگر به نمایش می‌گذارد بیانگر چیست؟ یعنی من و تو برای همه بیماران و همه حاجتمندان دعا کنیم و اگر می‌خواهیم دعایمان شایسته اطلاق این نام باشد، باید در عمل نیز برای تحقق این خواسته ـ شفای همه، رفع گرفتاری همه،‌به خیر رسیدن همه ـ تا جایی که وسعمان می‌رسد تلاش کنیم. این یعنی خیرخواهی برای عموم، بدون استثنا،‌بدون محدودیت.

البته اینها همه در لفظ است و صد البته عمل بسیار مشکل‌تر از گفتار.در بازخوانی زندگانی اسوه‌های انسانیت به نمونه‌های فراوانی برمی‌خوریم که با گنهکاران، گمراهان و مخصوصاً «آنکه به شخص مورد نظر ما ـ الگوی انسانیت ـ بدی و ظلمی روا داشته‌ است با گذشت و خیرخواهی برخورد شده است. رفتار پیامبرمان (ص) با فردِ بی‌ادبی که خاک و خاکستر بر سر مبارک می‌ریخت و داستان‌هایی از زندگی حضرت مسیح (ع) بیانگر آن است که پیامبران که الگوهای بشریتند، ‌در مقابل بدی جز خیرخواهی از خود نشان نمی‌داده‌اند و این ایده نه در حد شعر و شعار که عملاً در زندگی افراد بزرگ الگویی جاری و ساری بوده است.

دعا

شاید با یک حصر منطقی بتوان مردم جهان را به سه گروه تقسیم کرد: 1ـ آنان که وجودشان مایه حیات و بقا و خوشی و پیشرفت ماست؛ 2ـ آنان که ظاهراً وجودشان در خوشی و ناخوشی ما تأثیر روشنی ندارد، .3ـ آنان که ظاهراً وجودشان مخل و مزاحم خوشی و موفقیت و آسایش و رفاه و پیشرفت ماست، حال اگر با ذکر مثال و دلیل و یاری گرفتن از فطرت پاک بتوانیم ثابت کنیم که برای گروه سوم هم می‌توان خیرخواهی کرد و اگر بتوانیم به خود بقبولانیم که گروه سوم باید مورد عفو و تغافل و خیرخواهی و لطف و دعای ما قرار گیرند، دیگر لازم نیست برای خیرخواهی به دو گروه دیگر تلاش کنیم. قسمت مشکل همان گروه سوم است. اگر این بخش را بپذیریم، پذیرفته‌ایم که باید همه را دوست داشت و برای همه خیر خواست.

 

امام سجاد (ع) می‌فرماید کسی که به تو بدی کرد به تو حق دارد و آن حق این است که او را عفو کنی.(2)

موضوعاتی چون عفو،  اغماض،‌گذشت،‌ تغافل، تواضع، حسن ظن، مدارا و دلسوزی که در جهان‌بینی اسلامی و سایر ادیان الهی موج می‌زند، گواه چیست؟ آیا عفو و گذشت و تغافل جز برای گروه سوم محمل دیگری هم دارد؟ خطاکار را باید مورد عفو و گذشت قرار داد. آنکه خطا نکرده یا خطایش به من آسیبی نرسانده که محتاج عفو و گذشت من نیست.  لذا باید بتوانیم موانع و ابهامات نظری و عملی بر سر راه تحقق این راه و روش را شناسایی و برطرف کنیم.

شاید برجسته‌ترین و شاخص‌ترین مانع و شبهه نظری بحث نوع‌دوستی با این گستره فراگیر وجود جنگ‌ها، قصاص و تعزیر، خشونت‌ها،‌لعن‌ها و نفرین‌ها و دستورالعمل‌های دینی است که ظاهراً با نوع‌دوستی بدون محدودیت همخوانی ندارد.

 همچنان که در جنگ‌ها، تعزیرها و قصاص‌ها و احکام ظاهراً خشن دینی تردیدی وجود ندارد در صراحت دستورهای دینی از زبان قرآن و روایات که به رحمت و شفقت و عفو و اغماض و تواضع به «ناس»(3) و به جمیع‌الناس یا همه مردم فرا می‌خواند نیز تردیدی روا نیست. برای رفع این تعارض ظاهری لازم است به یاد داشته باشیم که  داغ کردن آخرین راه چاره است.(4)

طبق فرمایش امام سجاد (ع) اگر علم پیدا کردید که ادامه روش محبت‌آمیز به زیان آن فرد است، فقط در همین صورت اجازه دارید باز هم خیرخواهانه و برای نفع رساندن به او از روش غیرمحبت‌آمیز استفاده کنید.(5) اصل بر اعمال روش‌های محبت‌آمیز است،‌بدون محدودیت و برای همه کس. روش‌های غیرمحبت‌آمیز که باز هم به دلیل نوع‌دوستی و خیرخواهی صادر می‌شود، انتخاب آخر است. 

پاورقی:

1ـ مفاتیح‌الجنان، اعمال ماه رمضان، دعای تعقیب نماز.

2ـ وسائل‌الشیعه، ج15، ص 179.

3ـ غررالحکم، حدیث 8706: رأس الایمان الاحسان الی‌الناس.

4ـ بحارالانوار، ج 62، ص 118.

5ـ من لایحضر الفقیه، ج2، ص 625: و ان علمت ان العفو یضر انتصرت.

 

دکتر علیرضا برازش /سپیده دانایی

تنظیم برای تبیان: کهتری

 

مقالات مرتبط

تو حاکم قلمرو خودت هستی

ورود به جزیره نا شناخته

اگر خودت رو، من تصور کنی

چشمهایم برای تو

خوشبختی جبر است یا اختیار

فرمانده ی زندگی خود باشید

آرامشی در دل توفان

منبع : tebyan.net

برای همه ، بدون استثناء گردآوری توسط بخش روانشناسی روابط اجتماعی سایت آکاایران

اخبار اکاایران

اخرین مطالب آکاایران

تبلیغات