کویر لوت و جاذبه هایش - آکا

در این مقاله از سایت آکاایران مطلبی در مورد کویر لوت و جاذبه هایش ارائه شده است ، همچنین برای مشاهده مقالات بیشتر در دسته تهران از سایت ایرانگردی آکاایران مقالات بیشتری را مشاهده نمایید

آکاایران: گسترهٔ متنوع دشت و کویر لوت، مجموعه ای نمایشگاهی از شگفت انگیزترین عوارض و پدیده های زمین ساختی بیابانی است که مشاهده و مطالعهٔ هر یک از آنها، با ایجاد علاقه و انگیزه، دانش های ارزشمندی را در اختیار علاقه مندان محیط زیست بیابانی قرار می دهد.
وب سایت یک پزشک - علیرضا مجیدی: کویر لوت، محدوده جغرافیایی وسیعی بین استان های خراسان جنوبی، یزد، سیستان و بلوچستان و کرمان با طولی حدود ۹۰۰ کیلومتر و عرضی حدود ۲۵۰ کیلومتر است.
موقعیت زمین ساختی بلوک لوت از شرق با گسل نهبندان و حوضهٔ فلیشی خاور ایران و از غرب با گسل نای بند و بلوک طبس محدود شده و مرز شمالی این بلوک به فروافتادگی جنوب کاشمر و مرز جنوبی آن با فرونشست جازموریان در غرب بلوچستان بسته شده است.
به گزارش آکاایران: به همین دلیل این منطقه جایگاه رخداد زمین لرزه های بزرگ و مهمی بوده است. این منطقه گود و فروافتاده با حداقل ارتفاع ۱۹۰ متر نسبت به سطح دریا، در مجاورت کوه های مرتفع هندوکش در شرق، محلی وزش بادهای دائمی و تقریبا شدید با روند شرقی-غربی است که با نام بادهای بیست روزه سیستان معروف شده اند.
کویر لوت و جاذبه هایش
,کویر لوت،ایرانگردی،کویر,[categoriy]

آکاایران: کویر لوت و جاذبه هایش



وزش دائمی و شدید این بادها در گسترهٔ لوت در ایجاد زمین ریخت شناسی منطقه نقش اصلی دارد. حوضه آب خیز کویر لوت یکی از خشک ترین حوضه های آبی ایران با ۱۹۹۰۰۰ کیلومتر مربع، بیش از ۱۰ درصد از مساحت کشور را به خود اختصاص داده است. رودهای چندانی در آن جاری نیستند و اغلب سیلابی و فصلی هستند.
گسترهٔ متنوع دشت و کویر لوت، مجموعه ای نمایشگاهی از شگفت انگیزترین عوارض و پدیده های زمین ساختی بیابانی است که مشاهده و مطالعهٔ هر یک از آنها، با ایجاد علاقه و انگیزه، دانش های ارزشمندی را در اختیار علاقه مندان محیط زیست بیابانی قرار می دهد.
۱. کلوت
یکی از شگفت انگیزترین ساختارهای زمین ریخت شناسی ایجاد شده در کویر لوت، کلوت است؛ منطقه ای که چشم انداز طبیعی آن از دور به خرابه های شهری بزرگ می ماند. مجموعهٔ زمین ریخت شناسی فرسایشی کلوت ها در ۴۳ کیلومتری شهداد (۲۴ کیلومتری ده سیف) در مساحتی به عرضی متوسط ۸۰ کیلومتر و طولی متوسط ۱۴۵ کیلومتر تشکیل شده اند.
کلمهٔ کلوت یک کلمهٔ بلوچی از دو جزء کلولوت به معنای شهر لوت (لوت به معنای خشک) است. هنوز هم از کلمهٔ کلاته در بسیاری از نقاط جنوب خراسان و سیستان و بلوچستان به عنوان آبادی یاد می شود. منظور از کلوت یا شهر لوت، تپه هایی با شکل های مختلف از جنس رسی و گچ هستند.
,کویر لوت،ایرانگردی،کویر,[categoriy]


 این عوارضی که تقریبا تمامی سطح غربی لوت مرکزی را پوشانده اند، در اثر عمل باد و آب به شکلی ساختمان های تخریب شده قدیمی هستند که گویا در گذشته دور در آنجا زندگی رواج داشته است. در حالی که این طور نبوده و آثار آبادانی و کشاورزی در آنها دیده نمی شود.
برخی از کاوشگران کویر لوت، طرز تشکیل کلوت ها را حاصل بارندگی های موقتی در بیابان می دانند که آب با خاک سطح زمین، خمیری درست میکند و پس از خشک شدن، وزش باد آنها را با خود میبرد و کم کم حفره ها و چاله هایی در اثر آن به وجود می آیند. این حفره ها بزرگ تر می شوند و در نهایت به صورت دالان های کلوت دیده خواهند شد.
نتایج مطالعات میدانی نشان می دهند که عمل انتقالی ذرات از روی کلوت ها به داخلی گودال ها به صورت دوره ای انجام شده است. در واقع این امر نشان دهنده عمل فرسایش آب و باد به همراه هم یا به طور متناوب در دوره های خشک و تر است. تفاوت شکلی کلوت ها در طول آنها به وضوح دیده می شود به طوری که در برخی نقاط کلوتها بسیار کوتاه می شود (مانند چند محدوده کوچک در اطراف شهداد) و به آنها کلوتک گفته می شود. کلوتها عموما در اثر طغیان های فصلی و برش دیواره های آنها به وجود آمده اند. این دیواره های بریده شده در برابر فرسایش، نسبت به بقیهٔ قسمتها مقاومت بیشتری دارند.
,کویر لوت،ایرانگردی،کویر,[categoriy]


,کویر لوت،ایرانگردی،کویر,[categoriy]


,کویر لوت،ایرانگردی،کویر,[categoriy]


در بین کلوت ها، اراضی شور کویری وجود دارند که به دلیل سطح آب زیرزمینی بالا و گچ، سطح آنها شخم خورده یا به صورت چند ضلعی درآمده است. در زیر لایهٔ سطحی این کویرها در عمق ده تا بیست سانتی متری، لایه ای سخت از جنس املاح نمک های کلسیم، سدیم و منیزیم وجود دارد. شوری کویرهای شخم زده کمتر از کویرهای دیگر همچون کویر چند ضلعی، سفید، زرد و… است. به همین سبب امکان رویشی برخی گیاهان به شرط تأمین آب در آنها فراهم است.
با وجود زمین لرزه های فراوان در گسل های حواشی کویر لوت ایران، ساختار مرتفع، فرسایش یافته و ناپیوستهٔ کلوت های درست شده در گستره کویر لوت را زمین لرزه ویران نکرده است. مجموعهٔ کلوت ها، منظره شهری را به نمایش می گذارد که از برج و باروهای تراشیده شده به دست باد و باران در امتداد موقعیت های جغرافیایی معین، خیابان بندی های تقریبا منظم درست شده است؛ سازه ای داغ و بسیار سوزان که به نظر می رسد هیچ موجود زنده ای در آن وجود ندارد، اما بازدیدکنندگان فراوانی را به سمت خود می کشاند.
در کنار کلوت های لوت، کمپی کویری بنا شده است که در گویش محلی مردمان شهداد به آن کوتو می گویند. کوتو در زبان محلی، به معنای سرپناه گرد (گرد خانه) و آلاچیق است، سایت کوتوها متشکل از کوتوهایی است که به شکلی سنتی ساخته شده اند تا ساختار طبیعی و سنتی منطقهٔ بکر و دست نخوردهٔ کویری حفظ شود.
,کویر لوت،ایرانگردی،کویر,[categoriy]


۲. تپه های ماسه ای
تپه های ماسه ای در شرق لوت مرکزی، منطقه ای به عرضی ۵۰ کیلومتر و طولی ۱۰۰ کیلومتر را تشکیل می دهند. ارتفاع این تپه های ماسه ای تا۵۰۰ متر میرسد. اشکالی خاصی از این نوع تپه ها را که در جهت وزش باد به حرکت می پردازند، بارخان می گویند. هرم های ماسه ای و تپه های طولی در این مجموعه دیده می شوند.
طرز تشکیل تپه های شنی به این صورت است که ماسه های روان در سطح زمین در اثر وزش باد پس از رسیدن به موانعی در سر راه خود از قبیل گیاهان، قطعات سنگ یا عوارضی طبیعی همچون کاهش سرعت باد از حرکت باز می ایستند و ذرات ماسه متوقف می شوند. این ذرات در اطراف این موانع انباشته می شود و به تدریج به مقدار آنها افزوده خواهد شد. سرانجام اجتماع این ذرات ماسه ای باعث تشکیل تپه های شنی می شود.
هرچه این موانع بزرگ تر باشند، امکان اینکه توده های ماسه ای به صورت تپه های بزرگتر درآیند، وجود دارد. تپه ها پس از تشکیل در محل خود ثابت نمی مانند و در جهت وزش باد جابه جا می شوند، به طوری که با وزش باد، ماسه ها در دامنه ای که در جهت باد قرار دارد به طرف بالا رانده می شوند و پس از رسیدن به قله در دامنهٔ پشتی تپه می غلتند و در آنجا جمع می شوند. جابه جایی توده های ماسه ای در شرایط عادی به ده تا بیست متر در سال می رساند. هرم های ماسه ای جوان با ساختار برخانی خود در جهت حرکت باد، اما به کندی در حال حرکت و جابه جایی هستند.
مرتفع ترین هرم های شناخته شدهٔ ماسه ای دنیا در لیبی حداکثر سیصد متر ارتفاع دارند. در لوت، ارتفاع برخی هرم ها گاه به ۴۸۰ متر می رسد. از این رو بزرگ ترین و مرتفع ترین تل ماسه های کویری صحراهای دنیا در منطقه کویر لوت ایران تشکیل می شود.
,کویر لوت،ایرانگردی،کویر,[categoriy]


,کویر لوت،ایرانگردی،کویر,[categoriy]


جنسی تپه های شنی اغلب از کوارتز است، ولی گاهی گچ، آهک، رس، خاکسترهای آتشفشانی و مواد دیگر در آنها دیده می شود. وجود این مواد در تپه های شنی حاکی از فراوانی آنها در محل است.
شکل تپه های شنی متفاوت است و از این رو آنها را بر حسب شکل و چگونگی تشکیل به دسته های مختلف تقسیم می کنند.
۳. گلدان های گیاهی نبکا
در درون دشت کویر در فاصلهٔ نزدیک به شمال شرق شهداد، در گستره ای با عرض متوسط هشتاد کیلومتر و طول متوسط ۱۴۵ کیلومتر، خاک متحرک در میان گیاهان به دام افتاده و درختان و درختچه های گز در گلدان های بیابانی جای گرفته اند که به این تل های گیاهی، نیکا گفته می شود. بزرگ ترین نیکاهای جهان، به همراه مرتفع ترین ربدو با ابعاد بزرگ تر و شکل های پیچیده تر د رلوت غربی تشکیل شده.
نیکاها عموما در سطح همواری که میزان ماسهٔ آن متوسط و سطح آب زیرزمینی آن بالا یا رطوبت موجود برای حیات پوشش گیاهی کافی باشد ظاهر می شوند. گاه طولی نبکاها در دشت لوت ایران به ده متر می رسد، در حالی که بلندترین نبکاهای صحراهای آفریقا حدود سه متر طول دارند،
در دشت لوت ایران، زمین های بین نبکاها پوشیده از ماسه است. عناصر تشکیل دهندهٔ ناکا شامل ماسه، لای، رس و سلیت است. تل های گیاهی، نیکاها، عوارضی هستند که بیشتر در مناطق برداشت و حمل رسوبات بادی به وجود می آیند. این اراضی با رویش یک گیاه و گیر افتادن ذرات شن و جمع شدن در پای آنها پیدا می شوند. با رشد گیاه، میزان افزایش های بادی در پای گیاه زیاد می شود. ارتفاع مواد جمع شده در پای گیاه ممکن است به چندین متر برسد. یک نبکا در طول دورهٔ عمر خود مراحل آغاز تشکیل و تولد تا بلوغ و اوج تشکیل را می گذراند. به نظر میرسد که نیکاهای دشت لوت ایران، مراحل اوج تکامل خود را می گذرانند و هرگونه دخل و تصرف در آنها موجب نابودی آنها می شود.
,کویر لوت،ایرانگردی،کویر,[categoriy]


شکل و ساختار ظاهری نیکا تابعی از اندازه، تراکم و میزان رشد گیاه میزبان است. انواع گیاهان از گونه هایی نظیر دسته ای از گرامینه ها، درختچه های تاغ، گز و… تشکیل می شوند. در کویر لوت گونهٔ گیاه گز از گونه های میزبان نیکاها هستند. گیاهان منفرد باید ارتفاعی بیش از ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر داشته باشند تا بتوانند ماسه ها را کنترل و جمع کنند و نبکا تشکیل دهند. اگر دانه های ماسه، چسبندگی نداشته باشند، یعنی عناصر رسی و لای کافی نداشته باشند، حجم آنها با تغییر سرعت باد تغییر می یابد. با افزایش میزان رسوب، گیاه برای جلوگیری از مدفون شدن در شن و ماسهٔ جمع شده در پای خود، به رشد خود  در جهت خروج از تدفین با سرعت بیشتری ادامه می دهد. این رشد تا آنجا که ریشهٔ گیاه در ارتباط با سطح آب زیرزمینی باشد، ادامه می یابد. اما جایی که سطح آب زیرزمینی افت می کند، این ارتباط قطع و در نتیجه کاهش رشد گیاه و پس از آن مرگ گیاه و در نهایت تخریب نیکا آغاز می شود که سرانجام به مرگ نبکا می انجامد.
پدیدهٔ ربدو با ابعاد بزرگ تری از نبکاها متمایز می شوند. طول آنها به دو تا هفت متر و عرض آنها به یک تا پنج متر میرسد. غیر از ابعاد، شکل ربدوها نیز پیچیده تر از نیکاهاست. گاهی ربدو چند مخروط را نشان می دهد که کنار هم قرار گرفته اند. مرتفع ترین ربدوها که گاه ارتفاع آنها به ۱۲ متر میرسد، در لوت غربی دیده می شوند.
۴. آسمان شب
علاوه بر همهٔ جاذبه های زمین ریخت شناسی کویر لوت در روز، آسمان شب در کویر، جاذبه زمین ریخت شناسی سماوی دیگری دارد که کمتر به آن توجه شده است. این پدیدهٔ زمین ریخت شناسی طبیعی به دلیل نبود نورهای مصنوعی، نبود گرد و غبار و نبود ابر و… در آسمان، مناظر زیبایی از آسمان، سیارات، ستارگان و شهاب سنگها را به نمایش می گذارد.
,کویر لوت،ایرانگردی،کویر,[categoriy]


,کویر لوت،ایرانگردی،کویر,[categoriy]


۵. کمپ ها و بازدیدکنندگان
منطقهٔ وسیع کویر لوت با موقعیت جغرافیایی مناسب و واقع شدن در بخش مرکزی ایران، به شهرهای بزرگ اعم از تهران، اصفهان، یزد، کرمان، بیرجند و… نزدیک است و با استعداد زیاد، جاذبه های محیطی زمین ریخت شناسی و اقلیمی متعددی را برای بازدیدکنندگان فراهم آورده و گردشگران فراوانی را از نقاط مختلف کشور و سایر کشورها به خود جذب می کند.
کمپ شهداد یکی از پرطرفدارترین، کمپ ها در این منطقه است.
,کویر لوت،ایرانگردی،کویر,[categoriy]

منبع :

کویر لوت و جاذبه هایش گردآوری توسط بخش شهرهای استان تهران- دیدنی های استان تهران سایت آکاایران

اخبار اکاایران

تبلیغات