همزیستی ادیان در کهن دیار ایران - آکا

در این مقاله از سایت آکاایران مطلبی در مورد همزیستی ادیان در کهن دیار ایران ارائه شده است ، همچنین برای مشاهده مقالات بیشتر در دسته از سایت ایرانگردی آکاایران مقالات بیشتری را مشاهده نمایید

آکایران :وب سایت همشهری 6و7: ایران را چهار راه اقوام و ادیان خوانده اند. کمتر دینی است که ردپایش را نتوان در این سرزمین پهناور پیدا کرد. علاوه بر زرتشت که پیامبری ایرانی و یکتاپرست بود، همه ادیان ابراهیمی شامل یهود، مسیحیت و اسلام از نخستین سالیان ظهور، پیروانی پر شور و خروش در ایران پیدا کردند.
مندائیان ایران نیز که خود را پیروان حضرت یحیی می دانند، اگرچه پرشمار نیستند اما حضوری دیرینه در جنوب غربی ایران دارند.  طبیعی است که از حضور دیرینه ادیان بزرگ جهان در ایران یادگارهایی در پهنه این سرزمین باقی مانده است که هم بر همزیستی مسالمت آمیز ادیان گواهی می دهند و هم جزئی از میراث فرهنگی بشری به شمار می آیند.

بنا به گزارش آکاایران :  از این میان کلیساهای ایران در نواحی مختلف دو استان آذربایجان شرقی و غربی و نیز شهرهایی مانند تهران و اصفهان از نظر تاریخی از اهمیت خاصی برخوردارند و افزون بر اینکه مورد احترام همه مسیحیان جهان هستند، از دیدگاه هنر و معماری نیز آثار باشکوه و خیره کننده ای به شمار می روند. به همین سبب، سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) در سال 2008 میلادی (1387 خورشیدی) مجموعه ای از حدود ۲۰ کلیسا و عبادتگاه مسیحی در آذربایجان ایران را در فهرست میراث فرهنگى جهانى ثبت کرد و تحت حفاظت بین المللى قرار داد.
 از میان این کلیساها، دو کلیسای سنت استپانوس در شهرستان جلفای آذربایجان شرقی و کلیسای تادئوس مقدس یا قره کلیسا در شهرستان چالدران از توابع استان آذربایجان غربی هم از نظر تاریخ مسیحیت و هم از نظر هنر و معماری اهمیت بیشتری نسبت به سایر کلیساها و نمازخانه های ثبت شده دارند و از مهم ترین جاذبه های گردشگری فرهنگی در استان های یاد شده به شمار می آیند. بنابراین صفحه ایرانگردیی این هفته را به معرفی این دو کلیسا اختصاص داده ایم.
قره کلیسا؛ آرامگاه حواری مسیح
منطقه آذربایجان فعلی ایران در واقع سرزمین ماد باستانی است. مسیح در روزگار اشکانیان (۲۵۰ پیش از میلاد تا ۲۲۶ میلادى) ظهور کرد و آموزه هایش خیلى زود به ایران رسید. اشکانیان که آگاهى از باورهاى دینى شان اندک و پراکنده است، با هیچ دین و آیینى در ستیز نبودند و از این رو مسیحیت در قلمروشان پایه و مایه گرفت. اما وقتى نوبت به ساسانیان (۲۲۴ تا ۶۵۲ میلادى) رسید، اوضاع دگرگون شد. این عصر از یک سو، با گسترش مسیحیت در ایران همراه بود و از دیگر سو با آزار مسیحیان. در روزگار ساسانیان، مسیحیت علاوه بر ارمنستان، در بخش هاى غربى ایران گسترش یافت؛ به گونه اى که شهرهاى بسیارى در کرانه خاورى دجله، کردستان و خوزستان اسقف نشین شدند.
قره کلیسا در دشت چالدران از جمله نخستین آثار مسیحیت در ایران است. این کلیسا را به سبب سنگ های سیاهش به این نام خوانده اند. اما نزد ارامنه به کلیسای تادئوس معروف اسست. نامی که با نخستین حضور مسیحیت در ایران پیوند دارد. تادئوس یکی از یاران مسیح بود که برای تبلیغ آیین مسیحیت رهسپار هند شد اما در میانه راه و در همین نقطه ای که قره کلیسا قرار دارد، از دنیا رفت و همین جا به خاک سپرده شد.
,همزیستی ادیان در کهن دیار ایران ادیان,ایرانگردی,مسیحیت,شهرهای استان تهران- دیدنی های استان تهران


کلیسای تادئوس دو ساختمان به هم پیوسته دارد؛ یکی به رنگ سیاه و یکی به رنگ سفید. یکی 700 و یکی 200 ساله. اما از بنای اولیه که می گویند برمزار تادئوس مقدس ساخته شده بود چیزی بر جای نمانده است. قطعا قبل از کلیسای فعلی، کلیسای قدیمی تری در دشت چالدران وجود داشته اما مطالعات باستان شناسی در این زمینه نه صورت گرفته و نه مدارکش ارائه شده است تا بدانیم که کلیسای اولیه چه شکلی داشته است؟
 بخش قدیمی کلیسای فعلی مربوط به دوران ایلخانان مغول، یعنی سده چهاردهم میلادی است. در اوایل این سده، زلزله ای شدید کلیسای تادئوس را ویران کرد و اسقف زاکارایا راهب ارشد کلیسا به بازسازی آن همت گماشت. آنچه او ساخت همانی است که بخش اصلی کلیسا را شکل می دهد و محراب را در میان گرفته است.
بخش غربی کلیسا که با سنگ هایی به رنگ سفید پوشش یافته، 500 سال بعد با انگیزه های سیاسی ساخته شد. وقتی در اوایل قرن نوزدهم میلادی، تزار روس با بهانه حمایت از مسیحیان قفقاز به خاک ایران حمله برد، دولت قاجار از همدلی ارامنه با روس ها – که آنها نیز مسیحی بودند - بیمناک شد و در جلب قلوب شان به تکاپو افتاد. در این راه عباس میرزا، ولیعهد فتحعلی شاه و فرمانده سپاه ایران کلیسای تادئوس را از جانب غرب گسترش داد. ساختمانی با سنگ های سفید و سنگ نگاره های زیبا بر آن افزود و برج ناقوسی را برایش پی افکند.
بر سر در این بخش از کلیسا، ابیاتی را نوشته اند تا کوشش عباس میرزا برای ماندگاری ارامنه از یاد نرود. کوششی که گرچه از یاد نرفت اما نافرجام ماند برخی از این ابیات چنین است:
جز دل ویران من کو قابل تعمیر نیست
هر خرابی را که دیدی در جهان آباد گشت
گفت این مصرع پی تاریخ تعمیرش نوا
 وانک طاطاوس باز از داد شه آباد گشت
اکنون، اگرچه ارامنه آذربایجان کم شماراند و حوالى کلیساهاى بزرگى چون تادئوس مقدس (تاتائوس، طاطاوس) و سنت استپانوس خالى از حضور ارمنیان است، اما از میراث پربهاى خود قطع علقه نکرده اند و هر ساله در روزهاى مشخصى از سال از سراسر ایران به زیارت شان مى آیند.
سرزمین آبشارها
اگر اهل دل دادن به طبیعت هستید، صدای شرشر آبشارهای جلفا شما را به خود جلب خواهد کرد. در منطقه دیدنی و  گردشگری آسیاب خرابه، ده ها آبشار کوچک و بزرگ در کنار یک دیگر قرار دارند که مسافران زیادی را در ایام تعطیل به دور خود جمع می کند. آسیاب خرابه در شهرستان جلفا و در 27 کیلومتری هادیشهر واقع شده است.
,همزیستی ادیان در کهن دیار ایران ادیان,ایرانگردی,مسیحیت,شهرهای استان تهران- دیدنی های استان تهران


علاوه بر این آبشارها نقش بسیار تاثیر گذاری در کشاورزی منطقه دارند. چشم انداز زیبا و هوای دلپذیر و خنک منطقه نیز، از جاذبه های دلپذیر و بسیار زیبای این منطقه به حساب می آید. مرکز آب این آبشارها کوه کیامکی، یکی از کوه های بلند منطقه دیزمار غربی ارسباران است. در پس این منطقه درختان انجیر زیادی رشد کرده است که بافت گیاهی منطقه را تشکیل می دهد.
 در ادامه این آبشارها به رشته جویبار پیوسته مسیر خود را به سمت دره جریان باز می کند. بهترین ساعت برای دیدن این منطقه قبل از غروب آفتاب است چرا که پس از این ساعت هوای منطقه به قدری سرد می شود که چندان قابل تحمل نیست و همچنین امکان عکاسی با نور طبیعی نیز غیر ممکن خواهد بود.
سنت استپانوس؛ یادگار نخستین شهید مسیحیت
استپانوس نخستین شهید مسیحیت است. او در نخستین سال های ظهور مسیح به تبلیغ آیین عیسوی پرداخت و در سال 37 میلادی به دست یهودیان اورشیلم سنگسار شد؛ زیرا به گفته کتاب مقدس، مخالفانش «با آن حکمت و روحی که او سخن می گفت یارای مکالمه نداشتند.» از او در مسیحیت هم چون شهید یاد می شود و یکی از نخستین کلیساهای ارامنه در ایران به نام اوست. در واقع، این کلیسا که به صومعه سرخ هم معروف است، مدت هاست که متروک مانده. گرچه مسیحیان ارمنی از جلفا و اطراف آن کوچ کرده اند، اما بازهم در روزهاى خاص، بسیاری از ارامنه به زیارتش مى آیند.
,همزیستی ادیان در کهن دیار ایران ادیان,ایرانگردی,مسیحیت,شهرهای استان تهران- دیدنی های استان تهران


در طول سال هم گردشگران بسیاری-چه مسلمان، چه مسیحى-از این اثر فرهنگی بازدید مى کنند که تعداد آنها رو به فزونى است.به درستی نمی دانیم که وانک استپانوس کی و چگونه ساخته شد اما ساختمان کنونی وانک را متعلق به سده های دهم تا دوازدهم میلادی می دانند اما گویا پیش از این نیز کلیسایی در این مکان وجود داشته است. تا نیمه اول سده نوزدهم میلادی که ارامنه جلفا به تدریج به آن سوی ارس مهاجرت کردند، وانک استپانوس یک مرکز بزرگ فرهنگی و چیزی فراتر از کلیسا بود. همواره در آن گروهی از هنرمندان، نویسندگان، فیلسوفان و مورخان مسیحی حضور داشتند و خوشنویسان به استنساخ کتاب های مذهبی سرگرم بودند.
اما با کوچ ارامنه از آذربایجان به تدریج متروک و به کلیسای خرابه معروف شد. این مجموعه از بیرون شبیه قلعه است که با دیواری بلند و هفت برج دیده بانی احاطه می شود. در جنوب وانک دیری با یک حیاط مرکزی وجود دارد که محل اتراق راهبان و خادمان و استراحت مسافران و زائران بوده است. بخشی اصلی وانک یا همان کلیسا در شمال دیر قرار گرفته و شامل قسمت هایی همچون برج ناقوس، نماز خانه و اجاق دانیال است. این اجاق که به اسم یکی از قدیسان مسیحی در سده پنجم میلادی خوانده می شود، جایگاه غسل تعمید بوده است.
نماز خانه بین برج ناقوس و اجاق دانیال قرار دارد و از پایین ازاره تا نوک گنبد پوشیده از سنگ نگاره ها و کتیبه های چشم نواز است.در آستانه نمازخانه یک در چوبی منبت کاری شده معروف به در هزار تکه چشم را به خود خیره می کند. این  درحدود 300 سال پیش به دست هنرمندان ارمنی نخجوان ساخته و به وانک استپانوس هدیه شده است. با گذر از این در به زیر گنبد می رسیم جایی که سینه دیوارهایش مالامال از صدها سال نیایش مومنان مسیحی است.
آخرین بخش وانک سنت استپانوس که شاید از همه بخش ها قدیمی تر باشد نمازخانه کوچک و متروکی است در شرق وانک که حال و هوای شبیه مساجد ایرانی دارد. در واقع نه تنها بخش های مختلف وانک استپانوس بلکه هیچکدام از کلیساهای ارامنه آذربایجان خالی از تاثیر معماری اسلامی ایران نیستند تاثیری که از یک مبادله فرهنگی دیرینه در پهنه قرون و اعصار حکایت می کند.
 نکته جالب اینکه وانک استپانوس در قلب کوه های ماقارت و درون دره ای سرسبز قرار گرفته و مناظر طبیعی زیبایی را پیش چشم گردشگران می گسترد. در عین حال، این قلعه از بیرون با دیواری بلند و هفت برج دیده بانی احاطه شده و شبیه یک قلعه نظامی است. این خود، می رساند که این وانک در گذشته احتمالا از نظر امنیتی با مشکلاتی مواجه بوده و در معماری آن تدابیری برای دفاع در برابر مهاجمان در نظر گرفته شده است.
راه و چاه سفر
سنت استپانوس
وانک سنت استپانوس در محدوده شهرستان جلفا در استان آذربایجان شرقی قرار گرفته است. فاصله جلفا با تهران 763 کیلومتر و با تبریز 140 کیلومتر است. جلفا زمستان هایی سرد و تابستان هایی نسبتا گرم دارد و در فصل بهار و پاییز، هوایی معتدل با شهرهایی سرد را از سر می گذراند.
اگر وسیله شخصی ندارید، در پایانه مسافرتی شهر تبریز هم اتوبوس و هم تاکسی آماده رساندن شما به جلفاست و البته فاصله 16کیلومتری جلفا تا سنت استپانوس را باید از طریق کرایه تاکسی دربست طی کنید. سنت استپانوس را می توانید در یک گردش نیم روزی تماشا کنید. آنجا هیچ مکانی برای اقامت شبانه شما وجود ندارد و حتی جاده را نیز به علت قرار گرفتن در خط مرزی، در ساعات شب مسدود می کنند. بنابراین برای اقامت در منطقه باید راهی یکی از هتل های شهر جلفا شوید که عبارتند از:
هتل آپارتمان آلتین ارس، 3 ستاره، فلکه عاشورا
 هتل آپارتمان ارس جلفا، 2 ستاره، میدان یادبود، خیابان ساحل
مهمانسرای جهان گردی جلفا، 1 ستاره، میدان شهید بهشتی
از آنجا که فاصله میان تبریز و جلفا را می توان دو ساعته طی کرد، اگر نخواهید همه دیدنی های جلفا را ببینید، این امکان وجود دارد که صبح اول وقت از تبریز به سنت استپانوس بروید و هنگام عصر بازگردید.
قره کلیسا
قره کلیسا در محدوده شهرستان چالدران از توابع استان آذربایجان غربی قرار دارد اما گردشگران به طور معمول از سمت ماکو به قره کلیسا می روند. این منطقه دارای زمستان هایی سرد و تابستان هایی نسبتا ملایم است و در اوایل بهار و پاییز نیز آب و هوایی به غایت خوش دارد. فاصله ماکو از تهران 877 کیلومتر و از ارومیه 282 کیلومتر است.
اگر خودروی شخصی ندارید، سر راست ترین راه این است که از پایانه مسافرتی شهرهای تبریز یا ارومیه با اتوبوس یا تاکسی به ماکو بروید و از ماکو با کرایه تاکسی دربست خود را به قره کلیسا برسانید. زمان لازم برای دیدن این کلیسا و محوطه های پیرامونی آن حداکثر سه ساعت است. نزدیک ترین هتل به قره کلیسا، مهمانسرای جهان گردی ماکو با2 ستاره است که در میدان امام حسین(ع) این شهر قرار دارد.

منبع :

همزیستی ادیان در کهن دیار ایران گردآوری توسط بخش شهرهای استان تهران- دیدنی های استان تهران سایت آکاایران

اخرین مطالب آکاایران

تبلیغات