قلعه الموت: ویرانه ای دست نیافتنی - آکا


قلعه الموت بر سر کوهی است که اطرف آن را پرتگاههای عظیم و بریدگیهای عجیب فرا گرفته است .این رشته کوه از نرمه گردن میان نرمه لات و گرمارود شروع شده و به طرف مغرب ادامه پیدا کرده است . صخره مزبور که به رنگ سرخ و خاکستری است ، در جهت شمال شرقی به جنوب غربی واقع شده است. پیرامون دژ از هر چهار سو پرتگاه است و تنها راه رسیدن به دژ درجانب شمال قرار داردکه عبارت ازراه بسیارباریکی است .دژالموت حدود 150 مترازسطح پیرامون کوه ارتفاع داردکه ارتفاع کلی آن از سطح دریا 1950 متر است.

در مورد واژه الموت حمدا… مستوفی در «نزهه القلوب می نویسد :

«آن قلعه را در اول «اله »و «آموت » گفته اند به معنی آشیانه عقاب که بچگان را بر او آموزش کردی و به مرور الموت شد .»

این قلعه در زمان خلافت متوکل و به دست «حسن بن زید الباقری »‌از علویان مازندارن در سال 246 هجری قمری ساخته شد و هنگامی که معمور و آباد بوده ، رونق خاصی داشته است و دارای اطاقهای متعدد حوض هایی عمیق جهت نگهداری عسل ،مایعات و جامدات و نیز انبارها و تونلهایی در آن تعیبه شده بوده است.

آب را هم از راه های دور با حفر جویها و به کارگیری تنبوشه هابه دورن قلعه هدایت کرده باغات و عمارات بسیاری بنا نهاده اند و کتابخانة معظم آن شهره آن روزگار بوده است. قلعة الموت را قلعه حسن هم می گویند . آن را بر فراز کوه الموت بر پا داشته اند .

قسمت غرب آن که ارتفاع بیشتری دارد «جور قلا»یعنی« قلعه بالا» و«پیلا قلا» یا «قلعه بزرگ » و سمت شرقی آن «جیر قلا» یعنی« قلعة پایین» و«پیاز قلا» یا« قلعة کوچک» نامیده می شود . طول قلعه 120 متر و وعرض آن بین 10تا 35متر متغیر است دیوارهای آن دو متر عرض دارد . وجود چند کیلومتر آثار ساختمانی و قبرستان در پیرامون قلعه، نشان دهنده وسعت آن بوده است . تنها راه باریک ورودی قلعه از شمال شرقی می باشد . و بقیه را پرتگاههای مخوف فرا گرفته است ودر دامنه جنوبی قلعه با آن که شیب تندی دارد و منتهی به پرتگاه می شود ولی باز برای جلوگیری از نفوذ احتمالی دشمنان خندقی به طول 50متر و عرض 2 متر حفر کرده اند . که مملو از آب بوده است و قسمت بالای خندق، به طور مورب کوه را تراشیده اند و هر شکافی را به دیوار بلند سنگی بسته اند .تا امکان هر گونه صعودی را از میان برده باشند .

قلعه پایین

چنانکه گفته شد قلعه پائین یا قلعه کوچک در جانب شرقی قلعه بالا قرار داشته و باحتمال محل اقامت و زندگی نگهبانان و پاسداران قلعه و افراد خانواده های آنها بوده است . در حال حاضر آثار کمی از دیوار جنوبی این قسمت مشاهده می گردد . در جانب شمال این دیوار ده آخور برای چهار پایان در داخل سنگ کوه کنده شده است . گذشته از آثار دیوار جنوبی ، دیوار غربی این قسمت به ارتفاع دو متر همچنان بر پا است . از دیوار شرقی اثری دیده نمی شود ولی در این سمت سه آب انبار کوچک در سنگ کنده اند و چند اطاقی نیز در سنگ ساخته شده که در حال حاضر ویران شده اند .

بین دو قسمت قلعه یعنی قلعه بالا و پائین میدانی قرار دارد که دیواری در یک سوی آن قرار دارد که محوطه قلعه را به دو قسمت تقسیم می نموده است . در حال حاضر در میان میدان آثار فراوانی به صورت توده های سنگ و خاک مشاهده می شود که بی شک باقیمانده بناها و ساختمنهای فراوانی است که در این محل وجود داشته و ویران گشته است . بنا به اظهار یکی از محترمین گازرخان تا حدود 45 سال پیش چهار چوب در ورودی قلعه با پوشش آهنی روی آن بر پا بوده که توسط اهالی گازرخان برای استفاده از مصالح آن از بین رفته است .

بطور کلی باید گفت قلعه الموت که دو قلعه بالا و پائین را در بر می گیرد به صورت بنای سترکی برفراز صخره ای سنگی بنا شده و دیوارهای چهار گانه آن به تبعیت از شکل و وضع صخره ساخته شده و از این رو عرض آن به خصوص درقسمتهای شمالی و جنوبی و شرقی قلعه فرق میکند . از برجهای قلعه سه برج گوشه های شمالی و جنوبی و شرقی قلعه آثارشان مشهود است و برج گوشه شرقی سالمتر مانده است. دروازه و تنهاراه ورود به قلعه درانتهای ضلع شمال شرقی قراردارد. مدخل راه منتهی به دروازه از پای برج شرقی نیز چند متر پائین تر از آن واقع است . در این محل تونلی به موزات ضلع جنوب شرقی قلعه به طول شش متر و عرض دو متر و ارتفاع دو متر در سنگ کوه کنده شده است . با گذشتن از این تونل ، برج جنوبی قلعه و دیوار جنوب غربی آن که روی شیب تخته سنگ ساخته شده نمایان می گردد . دیوار مزبور بر دشت وسیع جنوبی گازرخان مشرف است به نحوی که دره الموت رود از آنجا مشاهده می گردد .

راه ورود به قلعه با عبور از کنار برج شرقی و گذشتن از پای ضلع جنوب شرقی به طرف برج شمالی می رود . از آنجا که راه ورود در امتداد دیوار واقع بین دو برج شمالی و شرقی است ، وضع استحکاماتی این قسمت از سایر قسمتها مفصل تر است چنانکه آثار برجهای کوچکتری در فاصله دو برج مزبور مشاهده می گردد .

دیوارهای اطراف قلعه و برجها در همه جا دارای دیوار پشت بندی است که هشت متر ارتفاع دارد و به موزات دیوار اصلی بنا گردیده و ضخامت آن به دو متر می رسد .

موانع دامنه کوه

گذشته از دقتی که در بنای خود قلعه از نظر حفظ آن در برابر تجاوز نیروهای متجاوز به طور جامع صورت گرفته است ، تدابیر دیگری نیز در دامنه صخره کوه به کار برده اند تا بیم هر گونه تجاوزی را از میان برده باشند . چنانکه در دامنه جنوبی قلعه که دارای شیب تندی می باشد و قسمتی از آن به پرتگاهی منتهی می شود ، برای جلوگیری از بالا آمدن متجاوزین ، خندقی به طول تقریبی پنجاه متر و به عرض دو متر کنده اند که داخل آن را از آبی که به قلعه می آمده پر می ساخته اند . دیوار بالائی خندق به جای آن که بطور عمودی کنده شده باشد ،مورب کنده شده تا امکان هر گونه صعودی را از داخل خندق از میان ببرد .

برروی دامنه های تند دیگر صخره نیز هر جا که بیم بالا رفتن افراد متجاوز می رفته است خندقهائی کنده اند که دیواره بالائی آنها همگی مورب است تا امکان هر گونه عبوری را غیر ممکن سازد. همچنین در برخی از نقاط که شکافی وجود داشته است نیز اقدام به ساختن دیواره های سنگی نموده اند تا راه عبور را سد کرده باشند .

مجرای آب قلعه

از آنجا که در تمام طول سال گروه زیادی در قلعه سکونت داشته و احتیاج زیادی به آب داشته اند ، سازندگان قلعه با هنرمندی خاصی اقدام به ایجاد محلهائی جهت ذخیره آب نموده اند و به کمک مجاری که در دل سنگ کنده اند از فاصله دور آب را بر انبارهای قلعه سوار نموده اند .

در پای کوه الموت ، در گوشه شمال شرقی غار کوچکی که باید مجرای آب قلعه باشد ، از چشه «کلدر » که در دامن کوه شمال قلعه است ، با تنبوشه آب را به قلعه آورده اند . قطر تنبوشه ها ده سانتی متر وطول آن یک متر است .

در جانب شرق کوه هودکان نهر بزرگی در کوه کنده اند که یک فرسخ طول آنست که از رودخانه سیالان تا قلعه ادامه دارد . نهر مزبور به «دیو جو» معروف است .

عطا ملکجوینی درباره نهری که آب را به قلعه می برده چنین می نویسد :

(از رودخانه ای باسم باهرو جوئی در سنگ کنده و آب به قلعه آورده بودند ) . احتمال دارد که نهر مزبور همین دیو جو امروزی باشد .

مصالح

مصالحی که در بنای قسمتهای مختلف قلعه به کار برده شده عبارتست از : سنگ – ملاط گچ – آجر – کاشی تنبوشه سفالی . سنگ مورد استعمال از همان جنس سنگهای کوه است ، آجرها به صورت مربع به طول و عرض 21 سانتی متر و ضخامت پنج سانتی متر به عنوان رو کار بنابه کار برده شده است . گچ مورد استعمال از کوههای آتان و بوکان استخراج شده و بالاخره برای ساختن آب انبارها و مجاری آب نیز ساروج به کار رفته است . در ساختمان دیوارها و برای متصل کردن و نگهداری قسمتهای جلو برجها به قسمتهای عقب در داخل کار کلافهای چوبی بطور افقی به کار برده اند . از جمله قطعات کوچک کاشی که در ویرانه های قلعه به دست آمده قطعه ایست به رنگ آبی آسمانی با نقش صورت

آدمی که قسمتی از چشم و ابرو و بینی آن کاملا واضح است .

منبع : tebyan.net

قلعه الموت: ویرانه ای دست نیافتنی گردآوری توسط بخش شهرهای استان تهران- دیدنی های استان تهران سایت آکاایران
تبلیغات