نگاه نگران تاریخ به ارگ کریمخانى - آکا

نگاه نگران تاریخ به ارگ کریمخانى
,شهرهای استان تهران- دیدنی های استان تهران

در دوره زندیه میدان کریمخانى شیراز به عنوان تأسیسات و مجموعه شهرى شامل 3 بخش سیاسى در برگیرنده کلاه فرنگى و دیوانخانه، بخش اقتصادى شامل بازار وکیل و بخش نظامى شامل میدان مشق مى شده. در این میدان، ارگ به عنوان خانه حاکم و هسته اصلى میدان عمل مى کرده است.

پس از گذشتن از میدان کریم خانى سابق و میدان تازه احیا شده شهداى امروزى به سوى ارگ نظامى و مسکونى حاکم شیراز مى رویم. اینجا قصر سلطنتى و اندرونى کریم خان زند حاکم شیراز است. ارگ کریم خانى قلعه اى مستطیل شکل است که در هر یک از اضلاع آن برجى از آجر به ارتفاع 15 متر ساخته شده است.

دیوارهاى بیرونى بنا که همانند دیوارهاى یک قلعه نظامى است توجه هر بیننده اى را به خود جلب مى کند. دیوار بنا در پایین حدود 3 متر ضخامت دارد و به صورت مخروط ناقص بالا رفته و ضخامت آن در بالا افزایش مى یابد و به جان پناه ختم مى شود که در گذشته محل استقرار سربازان بوده است. سادگى بیرون بنا جذاب است و تنها روى دیوارها و برج ها نقوش آجرى هندسى دیده مى شود.

در میان آن نقوش پیچیده آجرى سیاهى هایى ناشى از آتش رهگذران کارتن خواب زبانم را به گلایه و افسوس خوردن مى گشاید. در کنار برج ها آثار آتش هاى خاموش شده به چشم مى خورد. بر پاى دیوارهاى بیرونى نیز تیرکش هایى تعبیه شده که برخى کوچک هستند و حالت مورب دارند و این سوراخ ها در گذشته محل قرار گرفتن تفنگ و اسلحه بوده و سوراخ هاى بزرگ تر براى راندن دشمن بوده است.

,شهرهای استان تهران- دیدنی های استان تهران

کج شدن برج شرقى ارگ بر اثر رطوبت بالا رونده، چشم هر عابرى را مى آزارد و در آینده اى نزدیک شاید شاهد فرو ریختن این برج منقوش با آجر باشیم. بر اثر مرمت هاى صورت گرفته در طى سالیان متمادى رنگ دیوارهاى بنا دو رنگ و لک دار شده است و در برخى موارد تخریب آجرها نگاه ها را به افسوس مى کشاند.

پس از گذشتن از دیوار مرتفع جنوبى به ضلع شرقى ارگ مى رسیم و درب ورودى در وسط آن قرار دارد بر بالاى سردر ورودى، صحنه هایى از جنگ رستم و دیو سفید به وسیله کاشى هاى هفت رنگ لعابدار تصویر شده و این کتیبه متعلق به دوران قاجاریه است و همچنان بر سردر ورودى خودنمایى مى کند اما ترک هاى مویى کتیبه ردپاى گذر زمان را نشان مى دهد. در چوبى دو لنگه اى که با خراطى و گل میخ هاى زیبایى تزیین شده وارد هشتى بنا مى شود، هشتى ورودى ارگ فضاى بزرگى است که یک در به باره بند (اصطبل) داشته و این فضا در حال حاضر تبدیل به مکان فروش شده و در مقابل این فضا درى وجود دارد که به پشت بام مى رود و سمت راست هشتى فضایى با عنوان «خلوتى» وجود دارد. به سمت این فضا مى رویم و به در بسته اى مى رسیم، از لابه لاى در فرسوده جز فضایى مخروبه چیزى را نمى بینم. خلوتى ارگ حکایت از مخروبه شدن دارد .

سمت راست هشتى به محوطه داخلى ارگ مى رسد. در داخل فضاى هشتى طاق نماها فضاى زیبایى را براى نشستن ایجاد کرده اند.هشتى ارگ نسبت به هشتى دیگر خانه ها تزیینات کمترى دارد. به گفته کارشناسان میراث فرهنگى در قسمت باره بند، اتاق هایى مخصوص سرمهتر وجود داشته که اکنون ویران شده، این مکان در رژیم گذشته به عنوان زندان زنان مورد استفاده قرار مى گرفته است.

,شهرهای استان تهران- دیدنی های استان تهران

 

از داخل هشتى به سمت یکى از برج ها مى رویم. 4 حیات خلوت در پاى برج دیده مى شود که حالت خدماتى دارند و یکى از آنها که به هشتى راه مى یابد در اصل باره بند بوده که امروزه تنها تلى از خاک در آن دیده مى شود. راه برج ها نیز از درون همین حیاط خلوت هاست.

به داخل حیاط ارگ مى رویم، سنگفرش هاى کف حیاط خبر از گذشت زمان زیادى را مى دهند، بوى عطر بهارنارنج مشام هر رهگذر را مى نوازد. در گوشه حیاط، پلکانى جلب توجه مى کند، این رشته پلکان به طبقه دوم مى رود و از طبقه اول به طبقه دوم جز این راهى وجود ندارد. به گفته کارشناسان مرمت ارگ کریم خانى، ورودى حمام ارگ از طریق یکى از همین حیاط خلوت ها بوده که بعدها در دیگرى از داخل خود حیاط به حمام گشوده شده و این حمام مانند سایر حمام ها داراى سربینه و گرم خانه است.

از ضلع شرقى ارگ و پس از گذشتن از در چوبى تازه تعمیرى وارد حمام مى شویم، سربینه شامل یک رختکن و یک حوض چند ضلعى در وسط است که به وسیله تزیینات آهکبرى زیباتر جلوه مى کند، پس از گذشتن از سربینه وارد محوطه تقسیم حمام مى شویم. از آنجا راه به تخت گرم خانه دارد. در درون گرم خانه 3 در خزینه خودنمایى مى کند و در زیر خزینه تون آب گرم قرار گرفته است. از حدود 3 سال پیش حمام ارگ تبدیل به محل نمایش برخى از لباس هاى سنتى مناطق مختلف ایران شده که در گوشه و کنار حمام این لباس ها به صورت نمادین به چشم مى خورند.

,شهرهای استان تهران- دیدنی های استان تهران

مرمت همچنان در حمام ارگ ادامه دارد و سربینه حمام در مراحل لک بردارى و سفیدکارى است.

بیژن حسینى، مرمت کار ارگ در رابطه با کارهاى مرمتى ارگ حاکم شیراز مى گوید: ارگ حدود 5/17 متر قناسى دارد که این قناسى در ضخامت دیوارها و اتاق ها که مربع و مستطیل است دیده مى شود و تاکنون تا حد قابل توجهى این قناسى ها را برطرف کرده ایم.

براى بازدید از حمام خصوصى کریمخان زند به سمت دیگر حیاط مى رویم، حمام خصوصى شاه زند در پشت دیوار شرقى قرار دارد، تابلوى ورود ممنوعى پشت در حمام حاکم شیراز راه را براى عبور و دیدن آن همه زیبایى بسته است.

شالوده و دیوارها ى ارگ از سنگ ساخته شده و براى ساختن بقیه بنا از خشت پخته استفاده شده است، ارگ از نوع بناهاى 3 ایوانى است که ضلع ورودى آن به بخش خدماتى اختصاص دارد. تا مدت ها پیش اتاق هاى ارگ کریمخانى در اختیار سازمان میراث فرهنگى و گردشگرى بود. با تخلیه این اتاق ها، کار مرمت و جاى گذارى نقاشى ها و آیینه هاى اتاق ها جدى تر از گذشته دنبال مى شود.

نقاشى بزرگى در مقابل اتاق هاى ضلع جنوبى ارگ توجه ما را به خود جلب مى کند. متوجه مى شویم که این نقاشى مربوط به سقف اتاق میانى ارگ است که پس از ترمیم در جاى خودش قرار داده مى شود. این اتاق ها به دلیل آنکه مدت زمان زیادى به عنوان فضاى ادارى سازمان میراث فرهنگى فارس استفاده مى شده در معرض انواع آسیب ها قرار گرفته است. به دیدن یکى از اتاق هاى ارگ مى رویم.

,شهرهای استان تهران- دیدنی های استان تهران

ازاره هاى مرمرى این اتاق بر اثر گذشت زمان تغییر رنگ داده اند و گوشه هایى از نقاشى هاى بالا و پایین سقف اتاق فرو ریخته اند.

آب طلا و لاجورد ، رنگ هاى معنوى در زیبایى این نقاشى ها نقش آفرین بوده اند. نقش اتاق هاى ارگ اغلب گل و گیاه و به شکل ترنج و اسلیمى است.

بیژن حسینى در رابطه با مرمت اتاق هاى ارگ مى گوید: مرمت هر اتاق 5 تا 6 سال به طول مى انجامد و متأسفانه به دلیل آنکه بعضى از قطعات دیوارها و سرطاقچه ها خرد شده اند مرمت به سختى و با صرف زمان زیادى جلو مى رود و برخى از نقاشى ها نیز با تغییر کاربرى اتاق ها آسیب جدى دیده اند.

اتاق ها و تالارهاى ارگ در 3 جهت شمالى، غربى و جنوبى قرار دارند که 3 بخش مسکونى آن را تشکیل مى دهند، قسمت شمالى رو به آفتاب صبح (زمستان نشین)، قسمت جنوبى پشت به آفتاب صبح (تابستان نشین) و قسمت غربى براى چهارفصل پیش بینى شده است.

ردپاى گذر زمان و تغییر و تحول حکومت ها بر چهره ارگ کریم خانى بشدت دیده مى شود. در زمان حکومت قاجاریه به دلیل خصومت قاجاریان با زندیان، نقاشى ها و کاشیکارى هاى زندیه کلنگى شده اند و نقاشى و تزیینات قاجاریه جاى آن را گرفته اند که بعضاً هیچ ارزش هنرى ندارند. به گفته کارشناسان مرمت، بنا در زمان رضاخان و بعد از آن به عنوان زندان بزرگ شهر در اختیار شهربانى قرار گرفته و در طول این مدت تمام آثار نقاشى و مقرنس کارى اتاق ها را با گچ پوشانده اند و اکثر اتاق ها و تالارها به وسیله چندین دیوار به صورت سلول هاى کوچکى درآمده است. گفتنى است در سال 1350 ساختمان ارگ در اختیار سازمان میراث فرهنگى و گردشگرى قرار گرفت و کار بازسازى و مرمت بنا از سال 1356 آغاز شده و تاکنون ادامه دارد. تا زمان حال مرمت هاى بسیار و بعضاً پراکنده اى در بخش هاى مختلف ارگ صورت گرفته است. ارگ کریم خان زند در قلب شاهرگ بافت قدیم شیراز خودنمایى مى کند اما تا کنون حفاظت ارزنده و چشمگیرى که در خور نام دارالحکومه شیراز و کاملاً منطبق بر اصول مرمت جهانى باشد، صورت نگرفته است.

 

منبع : tebyan.net

نگاه نگران تاریخ به ارگ کریمخانى گردآوری توسط بخش شهرهای استان تهران- دیدنی های استان تهران سایت آکاایران

اخبار اکاایران

تبلیغات