قدمتی بیش از نهصد سال - آکا

آشنایی با مسجد جامع یزد (1)

,شهرهای استان تهران- دیدنی های استان تهران

این مسجد در ضلع غربی‌ خیابان‌ امام خمینی، انتهای ‌خیابان مسجد جامع، محله دروازه شاهی‌ واقع است. بانی اولیه بنا در قرن پنجم هجری «امیرعلاءالدوله کالنجار» اولین امیر کاکویی بوده است اما بنای‌ کنونی مسجد را در قرن هشتم‌هجری «سیدرکن الدین محمد‌ قاضی» احداث می‌کند.  

بنای مسجد جامع کبیر یزد طی قرون متمادی بر بقایا و یا در کنار بناهای‌ متنوعی بنا گردیده‌است که‌ در متون تاریخی تحت عناوین مسجد جمعه شهرستان، مسجد جامع عتیق، مسجد جمعه قدیم ‌«درده» مسجد جامع نو و بناهای ‌الحاقی آن به ‌اسامی گوناگون یاد شده است.

عده ای عقیده دارند ‌که در دوران پیش ‌از اسلام در این‌ مکان‌ آتشکده‌ای بر پا بوده ‌که تا دوران بعد از اسلام نیز دوام داشته،اما دلایل‌کافی برای‌این مدعا در دست‌نیست. اما آنچه‌ مسلم و‌مکتوب است، آن است که در قرن پنجم هجری‌ «امیرعلاءالدوله کالنجار»‌ اولین امیر‌کاکویی پس از ورود به یزد به ‌تعمیر و نوسازی مسجدی به نام مسجد جمعه شهرستان می‌پردازد که در قرون قبلی برپا بوده و قبله آن سه درجه نسبت به قبله اصلی به سمت شرق انحراف داشته است. همسرش ارسلان خاتون مناری در کنار مسجد اولیه بنا می کنند که تا قرن نهم برپا بود.

,شهرهای استان تهران- دیدنی های استان تهران

فرزند ایشان «علاءالدوله گرشاسب» (513 ـ 488 هجری) مسجد دیگری با طرح تک ایوانی گنبد در جوار مسجد عتیق و در سمت غربی آن بنیان نهاد. وی پایاب قنات زارچ که هم اکنون نیز در صحن فعلی واقع است احداث می کند و جماعت خانه ای در ضلع غربی بنا می افزاید که در سال 1240 شبستان شازده بر روی آن ساخته می شود. در سال 536 هجری قمری به بعد نیز دختران فرامرز بن امیرعلی بن فرامرز شبستان و مقبره ای برای خود به مسجد اضافه می کنند.

پایه های مسجد جامع نو در سال های 724 یا 728 هجری قمری در پشت قبله مسجد جامع قدیم توسط «سیدرکن الدین محمد‌بن قوام الدین بن نظام حسینی یزدی قاضی» گذارده شده است.

در سال 732 هجری قمری «مولانا عفیف الدین» مناره ای بر سر گنبد مقصوره قدیم احداث می نماید و سید شمس الدین فرزند سیدرکن الدین وقفیات جدیدی بر موقوفات آن می افزاید و در سال 777 هجری قمری در زمان حکومت شاه یحیی درگاه جدیدی از مسجد جامع قدیم به مسجد نو باز می کنند که همان کریاس ضلع شرقی است.

در دوران تیموری در سده نهم نیز تغییرات و الحاقات بسیاری در مسجد صورت می گیرد. در سال 809 هجری قمری "خواجه جلال الدین خوارزمی" پایابی در مسجد ساخته و گنبدخانه را تماماً کاشی کاری می کند. در سال 819 شاه نظام کرمانی دست به ساخت و ساز جدید می زند وی کاشی کاری مسجد را تمام کرده و کتیبه ای به خط بهاالدین هزار اسپ (سوره فتح) بر صحن مسجد ثبت می کند که از آن کتیبه تنها بخشی در دو طرف ایوان باقی مانده است. وی همچنین کتابه درگاه مسجد به القاب شاهرخ تراشیده و بر دست راست صفه جماعت خانه و گنبدی می سازد.

در سال 836 هجری به فرمان ستی فاطمه همسر امیر چخماق شاهی مسجد را با سنگ مرمر فرش کرده و دو ستون در طرفین ایوان می تراشند.

در سال 861 هجری قمری خواجه معین الدین میبدی به مرمت جماعت خانه شاه نظام که در حال انهدام و ویرانی بوده می پردازند. در سال 862 اقدامات ساختمانی عمده ای در زمان امیر نظام الدین حاجی قنبر جهانشاهی در مجموعه قدیمی مسجد رخ می دهد و چهره مسجد را کاملاً دگرگون می سازد وی همچنین القاب پادشاه زمان میرزا جهانشاه قره قویونلو به خط مولانا شمس الدین محمد شاه حکیم به کاشی تراشیده و در سردر مسجد نصب می نماید. در زمان سلطنت شاه طهماسب صفوی شخصی به نام «آقا جلال الدین محمد» مشهور به مهتر جمال، حاکم وقت یزد دو منار بر سردر رفیع مسجد می افزاید.

,شهرهای استان تهران- دیدنی های استان تهران

در دوره افشاریه هیچ گونه خبری از اقدامات ساختمانی از مسجد در دست نیست. اما در دوره زندیه کتیبه ای به تاریخ 1172 هجری قمری در کریاس ضلع شرقی مسجد نصب است که بر آن وقفنامه ای بر مسجد جامع قدیم نقش بسته است.

در دوره قاجاریه تخریب و نوسازی وسیعی در مجموعه مسجد جامع رخ می دهد که دگرگونی و تغییر چهره آن را به ارمغان می آورد. این اقدامات در زمان فرمانروایی شاه محمد ولی میرزا در یزد و در زمان سلطنت فتحعلی شاه قاجار رخ می دهد و عملیات ساختمانی وی از سال 1236 آغاز شده است و در سال 1240 به پایان می رسد.

وی اقدام به تخریب بخش های قدیم مسجد نموده و صحن بزرگ فعلی مسجد با رواق های اطراف آن را اضافه می کند. همچنین شبستان بزرگی در ضلع غربی مسجد بر روی ساخت و سازهای کاکویان احداث کرده و انحراف قبله آن را تصحیح می کند که در حال حاضر به شبستان شازده اشتهار دارد.  بعد از این اقدامات موقوفات قدیمی مسجد از بین رفته و بدین ترتیب به علت عدم وجود ضمانت مالی در مدت زمان طولانی و نزدیک به یک قرن مسجد روی به تخریب نهاده تا در سال 1349 هیأت حامیان مسجد جامع کبیر یزد، تحت نظارت مرحوم حاج سید علی وزیری و به یاری محمد تقی مصطفوی (باستان شناس) تشکیل و به احیای مسجد پرداختند. به هر تقدیر علی رغم نو سازی مسجد که منجر به احیای این بنای بزرگ تاریخی شد. توسط هیآت حامیان، تصمیم بر تخریب ‌بقایای بناهای اولیه گرفته شده و در مکان آن شبستان جدیدی در ضلع شرقی صحن ساخته شد.

منبع : tebyan.net

zavaran

اخبار اکاایران

تبلیغات