دزفول شهری با زبان آجری - آکا

,شهرهای استان تهران- دیدنی های استان تهران

ساختمانها و بناهای تاریخی ، برجها و باروها ، قصرها ، خانه ها ، معبدها و مسجدها ، معابر و بازارها ، نگاره های سنگی ، چوبها و خشتهای گلی منقش به طرح های پر رمز و راز و....همه و همه زبان حال مردمانی است که پیش از من و شما در این سرا زیسته اند؛ آن چیزهایی که امروز ، به اعتبار آنها به دنبال احیا و تثبیت هویت ملی و روح خود باوری در میان مردم و بویژه جوانان این مرز وبوم هستیم . میراثی که خیلی بیش از این حرف برای گفتن دارد و می تواند برای ما مسبب خیر و برکت باشد .

همه اینها را گفتم ، اما یک چیزی در ذهنم ساز مخالف می زند و من را نگران میکند: اصلا اهمیت این همه خشت وگل وسنگ وآهن ورنگ در چیست ؟

چه چیزی در اینهاست که میتواند تا این اندازه مایه فخر و مباهات باشد ؟ اصلا انسانهای پانصد یا هزار سال پیش خیلی کار شاقی نکرده اند که مثلا فلان بنا را ساخته اند ! درست مثل امروز که از شنیدن هیچ خبری تعجب نمی کنیم ! نباید دیدن و فهمیدن ماهیت این آثار هم چندان ما را به شگفتی وا دارد . شاید این سوالها و ابهامات و تردیدها برا ی خیلی از شما خوانندگان عزیز نیز پیش آمده باشد اما من فکر می کنم پاسخ این سوال ها را یافته ام:

سرعت وحجم پیشرفت علم وتکنو لوژی در دو قرن اخیر آنچنان بوده و هست که شاید بتوان گفت به اندازه ی تمام دستاورد های بشر در قرون پیش است( که ابتدا باید گفت: این قضیه در مورد ایران بر عکس است !) ؛چنان که وقتی می گویند فلان بنا یا صنعت و یا هنر مربوط به مثلاً:پانصد یا هزار سال پیش است،خیلی متعجب نمی شویم.چرا که درک عظمت این مسائل برای ما که هم اکنون در قرنی زندگی می کنیم که بشر از لحاظ ابزاری بسیار مجهز شد، دشوار است و کمتر می توانیم به اعجاز،نبوغ،فراست و درک و عشق و هنر والای خالقین آن آثار پی ببریم.تا بدانجا که شاید این یادگارها را پیش پا افتاده قلمداد کنیم.اما با نگاهی ژرف تر و قدری تأمل و تعمق و با اندکی مطالعه در تاریخ بویژه از لحاظ علمی وهنری و سر در آوردن از تکنیک ها و علوم فنی ،مهندسی و معماری و همچنین محدودیت ارتباطات و تبادل فکری و علمی در آن روز گاران ،محققاً به شگرفی و دشواری کار پی خواهیم برد.

,شهرهای استان تهران- دیدنی های استان تهران

یکی از زنده ترین و دم دست ترین این آثار جاودانه،هنر معماری شهر دزفول است. جالب است بدانید ،تمامی آنچه مایه ی شگفتی و منحصر به فرد بودن بنا ها ی این شهر است را شما می توانید از زبان آجرها  و تک تک خشت ها ی بکار رفته در انبیه ی تاریخی آن بشنوید،زبان آب و خاک و یا به تعبیری زبان انسان؛شاید ترکیب خاک پوسیدگی اجدادمان که با عرق و خون عده ای دیگر از آنان سرشته شده است.

 

ترجمان زبان آجری

آجر واژه ای است بابلی وسنگی است ساختگی و دگرگون شده که از پختن خشت بدست می آید که ساختن آن ها را به سومری ها و بابلی ها نسبت داده اند.«آرتورپوپ» می گوید:خشت و آجر جدید چهار گوش که اطرافش مسطح است و در قالب زده می شود

در هزاره چهارم  ق.م آشکار شد و ظاهراً این نو آوری از ابداعات ایرانیان بوده است. ایرانیان که در طول هزارها با کاربرد آجر در بخش هایی از بنا آشنایی یافته بودند با رشد روز افزون جمعیت و گسترش شهر نشینی و ایجاد شهرهای تازه ،آجر را به عنوان  عمده ترین مسائل با توجه به محدودیت استفاده از چوب در ناحیه هایی از این سرزمین و مشکل کاربرد سنگ به دلیل انتقال حرارت و با توجه به باصرفه بودن و خوش دست بودن و قابلیت بالای اجرا و به کارگیری آجر در تمامی بخش های بنا بویژه کارایی فراوان در بر پا کردن پوشش های وسیع و بلند در کار بنایی و هنر معماری در ناحیه های گسترده ای از ایران مورد توجه قرار دادند.

,شهرهای استان تهران- دیدنی های استان تهران

اولین نمونه ی آجر کاری که تا کنون مشاهده شده از دوران آل بویه و متعلق به ستون های شبستان مسجد جامع اصفهان و یا مسجد «جورجیو» می باشد.

در دوران سلجوقیان با فراهم آمدن موجبات سیاسی و امکانات گسترده اقتصادی هنر آجرکاری در خلق آثار شکوهمند معماری ایرانی نقش اساسی بر عهده می گیرد .از دوران جانشینان تیمور به بعد کار تراش دادن و آبساب کردن آجر و همچنین ساختن نما های دروغین مورد توجه قرار گرفت.این روند در دوران صفویه به تکامل خود رسید و تا عصر زندیه و قاجاریه ادامه یافت. گستردگی استفاده از آجر در بنا،در ناحیه هایی با شرایط طبیعی و آب وهوای مختلف،شیوه های متفاوتی را بوجود آورد که یکی از این شیوه ها«خوون چینی» است که در دوره ی صفویه توسعه فراوان یافته وخاص بنا های دزفول وشوشتر است.

دزفول در سرزمینی است که تجربه ی هزاران سال کار با آجر را در دل خود دارد.سرزمینی که وارث تمدن های آشوری ،سومری و ایلامی و سلسله های هخامنشی وساسانی است.« دیولا فوا»عقیده دارد که از آجر های خرابه معبد شوش شهر های شوشتر و دزفول ساخته شده اند.

قدیمیترین ابعاد و اندازه ی آجر در شهر دزفول متعلق است به آجرهای پل باستانی ساسانی که به شاپور اول منسوب است. بعد از پل قدیمی ترین بنای آجری بجا مانده مربوط است به مقبره ی شیخ اسماعیل قصری، متوفیه سال  555  ه.ق ، که این بنا در مجاورت بازار دزفول قرار دارد و قدیمی ترین قسمت آن،برج فرسوده ای است که متعلق به حصار قدیمی شهر است.آجر های این برج مربع شکل اند با ابعاد (30*30 وضخامتcm 6 ).با گذشت سال ها و نهایتاً در دوره ی صفویه ،ابعاد آجر به 5/18*5/18  وضخامت  cm5 / 3 تقلیل پیدا می کند. آن چه در این بررسی قابل توجه است ،تناسبی است که ابعاد نهایی آجر دزفول در طی تکاملی بیش از  سه هزارساله بدان رسیده است.به گونه ای که در ترکیب قادر است بیش از 150 نقش خوون ایجاد کند. این تناسب بدین معنی است که اگر آجری با این ابعاد خرد شود می تواند به بهترین شکل ممکن نقش آفرینی کند واگر رگ چین استفاده شود چشم نواز ترین رگ چین آجر را خلق خواهد کرد.اما اگر ابعاد آجر امروز خرد شود نمی تواند جهت نما سازی بکار رود و قدرت ترکیب نخواهد داشت

,شهرهای استان تهران- دیدنی های استان تهران

معماری دزفول از دو جهت قابل بررسی است:

1- کاربرد خاص ومنحصر به فرد آجر در بنا ها.

2- ویژگی های خاص معماری و چگونگی شکل گیری بافت شهری.

که در این مجال تنها به مقوله ی اول و آن هم شرح و معرفی یکی از وجوه و جلوه های خاص تزئینی معماری دزفول خواهیم پرداخت.پس باید بگوییم که مورد اول خود شامل 2 بخش زیر است:

1- کاربرد کالبدی(استحکامی) آجر:تمام اصول مهندسی و علمی در حفظ استحکام بنا رعایت شده که این کار با استفاده ی مناسب از تعداد و شکل ترکیبی و احیاناً خرد کردن آجر ها اعمال شده است.

 2- کاربرد تزئینی: شامل گره کاری،فریز، گره کاری و خوون چینی.

 

«خوون چینی »

کاربرد تزئین آجر است و از ضخامت آن در ایجاد انواع گره های تزئینی در پیشانی نما استفاده می نمایند . در مرحله ای که عملیات استحکامی بنا تکمیل می شود وجرزهای اصلی اتاق ها زده می شود ، قسمت های ارزشمندی از ساختمان مانند : ورودی ها و نما های داخلی حیاط و در بعضی موارد نما های بیرونی تزئین می گردد.اما اساس کار خوون چینی تقسیماتی است که تا مرحله ی? در مورد این نوع آجر انجام می گیرد و این تقسیمات دقیقاً به گونه ای است که امکان ایجاد هر طرح  و نوشته ای را در چیدمان می دهد و اندازه گیری ها و فاصله ها و چینش ها دقیقاً قابل طراحی بر روی کاغذ وایجاد نقشه است ، که این خود از وجود اصول هنری و مهندسی آگاهانه حکایت دارد و نه کاری از روی تفنن و اتفاقی !

و اینجاست که به رمز تکامل ابعاد این نوع از آجر پی میبریم . جالب تر این که این چینش ها به گونه ای است که با تابش نور خورشید بدانها، ایجاد سایه روشن هایی می کند که زیبایی کار را دو چندان می نمایند .

 

منبع : tebyan.net

zavaran

اخبار اکاایران

اخرین مطالب آکاایران

تبلیغات