اقامتگاهی مجلل در جنوب تهران - آکا


 

از تاریخ دقیق ساختش اطلاعی در دست نیست. در اولین نقشه تهران که به دستور ناصرالدین شاه در سال 1302 هجری قمری ترسیم شده بود، محل کنونی کاروانسرا به‌نام سرای روغنی مشخص شده است که در آن روزگار در خارج از حصار صفوی و در کنار دروازه حضرت عبدالعظیم قرار داشت.

 

چهارراه مولوی، خیابان صاحب‌جمع، میدان امین‌السلطان. اینجا جایی است که مجموعه‌ای تاریخی و فرهنگی را بنام کاروانسرای خانات در دل خود جای داده است. کاروانسرای خانات با قدمتی بیش از یک قرن، از نخستین کاروانسراهای درون‌شهری تهران بود که به بدون هیچ‌گونه تخریب و ویرانی با مرمت و بازسازی مالکان شخصی همچنان به حیات خود ادامه می‌دهد.

کاروانسرای خانات,کاروانسرای خانات,کاروانسرای خانات تهران,شهرهای استان تهران- دیدنی های استان تهران

این کاروانسرا با مساحت 10هزار مترمربع با الهام از معماری باغ‌های ایرانی شکل گرفته که 52 حجره را در محوطه خود جای داده است، بدین‌گونه که در هر ضلع کاروانسرا، 13 حجره وجود دارد که امروزه در اجاره عمده‌فروشان خشکبار است.

صحن کاروانسرا همچنین دارای دو ایوان است که یکی از آنها در شرق به ورودی بزرگی راه می‌یابد و دیگری در غرب محوطه به ورودی دوم کاروانسرا می‌رسد. در دو سوی ورودی اصلی نیز حجره‌های بزرگی قرار دارند که به بازار و میدان سابق امین‌السلطان که امروزه چیزی از آن باقی نمانده منتهی می‌شوند.

 

گذر از دالان تاریخ

خیابان صاحب جمع در شمال میدان شوش و جنوب چهارراه مولوی قرار دارد و کاروانسرای خانات را باید در میدان امین السلطان ببینید که بامساحتی حدود 10هزار متر مربع و 54 حجره کوچک جا خوش کرده است. ورودی کاروانسرا، با دری به ارتفاع پنج متر که از چوب روسی و 40 گل میخ ساخته شده حضور شما را خوش آمد می گوید و معماری آجر کاری آن شما را به روزگاری می برد که خبری از هتل و اقامتگاه های بین راهی نبود، جز همین کاروانسراهای مجلل.

کاروانسرای خانات,کاروانسرای خانات,کاروانسرای خانات تهران,شهرهای استان تهران- دیدنی های استان تهران

 کاروانسرای خانات در خارج از باروی صفوی شهر تهران در کنار راهی که از دروازه حضرت عبدالعظیم (ع) به شهر ری می رفت قرار داشت. موقعیتی که در اثر توسعه شهر تهران در سال 1285 ه. ق داخل محدوده شهر قاجاری شد. کاروانسرای خانات در زمینی قرار گرفته است که اضلاع چهار گوشه آن غیر متقارن است اما صحن بنا از محوطه ای چهار گوش و متقارن شکل گرفته و به این ترتیب قناصی زمین از دید بازدید کننده پنهان مانده است.

کاروانسرای خانات که به علت آتش سوزی سال 1357 مدت ها بلااستفاده بود، در اسفند ماه سال 1388 برای برپایی جشن نوروزی بازگشایی مجدد شد.

با ورود اتومبیل به پایتخت و از بین رفتن حیات امین‌السلطان، کاروانسرا نیز از حیات تجاری خود فاصله می‌گیرد و بیشتر به صورت انبار کالا مورد استفاده قرار می‌گیرد

عمر خانات

خان به معنای حجره است و خانات نیز به معنی حجرات، شاید بتوان گفت وجه تسمیه آن به دلیل وجود حجره‌های زیاد کاروانسرا باشد. ویژگی‌های معماری کاروانسرا نشان می‌دهد که در اواخر دوره ناصری ساخته شده است که در ابتدا در اختیار موسی‌خان امین‌الملک بود که وی در سال 1329 هجری قمری مصادف با سال 1285 خورشیدی به حاج علی اردهالی (جد محمد اردهالی) واگذار می‌شود و از آن تاریخ تاکنون این کاروانسرا در مالکیت خانواده اردهالی باقی ماند.

کاروانسرای خانات,کاروانسرای خانات,کاروانسرای خانات تهران,شهرهای استان تهران- دیدنی های استان تهران

این کاروانسرا به دلیل مجاورتش در مسیر جاده ابریشم در گذشته محل اطراق مسافران با بارهایشان بود که با احداث نخستین میدان تره‌بار-امین‌السلطان- مبدل به تجارتخانه بزرگی می‌شود که تاجران با شترهای خود بارهایی از میوه، تره‌بار، خشکبار و حبوبات را از سراسر ایران برای فروش و ارایه اجناس خود به میدان می‌آوردند و برای استراحت به خانات می‌رفتند. این کاروانسرا با حجره‌ها و حیاط وسیع خود مناسب‌ترین محل برای استراحت تجار و شتربانان بود و به همین دلیل تاجران حجره‌ها را فصل به فصل اجاره می‌کردند. این مکان همچنین چرخ یابوهای معروفی داشت که هر کسی که می‌خواست چرخ کرایه کند به آنجا می‌رفت و چرخ یابو‌ها را کرایه می‌کرد.

کاروانسرای خانات,کاروانسرای خانات,کاروانسرای خانات تهران,شهرهای استان تهران- دیدنی های استان تهران

با ورود اتومبیل به پایتخت و از بین رفتن حیات امین‌السلطان، کاروانسرا نیز از حیات تجاری خود فاصله می‌گیرد و بیشتر به صورت انبار کالا مورد استفاده قرار می‌گیرد.

آن زمان ها، در وسط حیاط خانات آب انبار بزرگی قرار داشت که اطراف آن پر از حجره بود که افراد ساکن در حجره‌ها مشغول دباغی بودند البته این فضا در فاصله سال‌های 1340-1335 تخریب شد و امروزه محدوده آب انبار و حجره‌های دباغی را به وسیله سنگ‌هایی با حاشیه قرمز مشخص کرده‌اند.

 

ورودی کاروانسرا

این روزها اگر سری به کاروانسرای خانات تهران بزنید، با یک مشکل بزرگ رو به رو می شودی. ورودی آشفته و به هم ریخته کاروانسرای خانات در میدان امین‌السلطان که بازدید‌کننده را ناگهان از یک فضای آشفته وارد یک مکان نوستالژیک و آرام می‌کند و این شاید روی حس و حال شما برای بازدید از این مکان تاثیر خوبی نداشته باشد. با این حال از ویژگی‌های منحصربه‌فرد این مکان در چوبی آن به ارتفاع 5/5 متر است که از چوب چنار ساخته شده و در به این بزرگی فقط روی چهل گل میخ باز و بسته می‌شود و هیچ لولایی در آن به‌کار نرفته است که نشان‌دهنده هنر معماری اسلامی است.

کاروانسرای خانات,کاروانسرای خانات,کاروانسرای خانات تهران,شهرهای استان تهران- دیدنی های استان تهران

 وقتی چنین دری ورود شما را به دنیایی از آرامش و زیبایی خوش آمد بگوید، دیگر جایی برای درگیر شدن با هیاهوی خیابان صاحب جمع و مولوی باقی نمی ماند.

در حاشیه این در عظیم، کاشیکاری‌های زیبایی از رهنمودهای حضرت علی(ع) در مورد آداب خرید و فروش به چشم می‌خورد. گفته می شود در دوران‌های قدیم در چهار سوی بزرگ و کوچک، روحانیونی بودند که به سوالات تاجران در زمینه کسب و کار بر طبق آیه‌های قرآن پاسخ می‌دادند و حالا متولیان کاروانسرا با الهام از این قضیه، فرمایشات حضرت علی(ع) را در رابطه با مکاسب روی کاشی‌ها به نقش در آورده اند.

 

بخش گردشگری تبیان

برگرفته از شرق

موسسه هنری فرهنگی اردهالی

شهرداری منطقه 12


گردآوری ایران شناسی آکاایران
  • اشتراک
  • گزارش تخلف
  • 0 محبوب
zavaran
رزرو هتل آپارتمان در مشهد

اخبار اکاایران