خانه سازی با آجرهای ساسانی! - آکا


در سیستان و بلوچستان منطقه‌ای است که بی‌خانمان‌ها با خشت‌های ساسانی و روی تپه‌ای باستانی، برای خود خانه می‌سازند. هر روز خشت‌های ساسانی آتشکده‌ کرکو برای ساخت خانه‌های روستایی از بیخ و بن کنده می‌شود تا سرپناهی باشد برای مردمی که فقر نمی‌گذارد بوی قدمت و تاریخ سیستان و بلوچستان را حس کنند. اینجا روستای کرکو است. جایی که مردم بی‌خانمان مصالحی برای ساخت خانه ندارند و از خشت‌های آتشکده کرکو استفاده می‌کنند.

کرکو، یکی از مهمترین آتشکده‌های ساسانی در استان سیستان و بلوچستان است که آن را تا همین چند وقت پیش می توانستید در بخش میانکنگی و در کیلومتر 30 جاده زابل به دوست‎محمد ببینید. امروز هم اگر گذارتان به این منطقه بیفتد، ویرانه های این اثر هزاران ساله به جاست.

مردم این حوزه جغرافیایی آتشکده کرکو را به خوبی می‌شناسند. این آتشکده که روی تپه‌ای باستانی واقع شده و از محوطه وسیعی برخوردار است در حال‌حاضر مورد تهدید افرادی بی‌خانمان واقع شده که گویا مکانی جز تپه باستانی کرکو برای ساخت خانه پیدا نکرده‌اند.

باستان شناسان می گویند که آثار قدیمی "کرکوشاه" در زیر روستای جدید مدفون است و آنچه که از این شهر باستانی باقی‌مانده آثار سراشیبی‌های شمال‌غربی تپه است که از بقایای یک دیواره خشتی، یک برج دفاعی و چینه بسیار فرسوده‌ای تشکیل شده‌است.


سیستان و بلوچستان ,دیدنی های سیستان و بلوچستان ,جاذبه های گردشگری سیستان و بلوچستان ,شهرهای سیستان بلوچستان- دیدنی های سیستان بلوچستان

در قسمت جنوبی تپه بنایی از اواخر دوره قاجار به چشم می‌خورد که درون اتاق‌های آن با گچبری تزیین شده است. بناهای دوره تاریخی و اسلامی که روی تپه ساخته شده‌اند، از بین‌ رفته‌اند اما با این حال هنوز پی و دیوارها در برخی نقاط همچنان سالم است.

خشت‌های بکار رفته در بنای اسلامی دارای ابعاد 6*20*23 سانتیمتری هستند. در حالی که ابعاد آجرهای باقی‌مانده از جرزهای آتشکده6*44*69 سانتیمتر است. سفال‌های دوره اسلامی و تاریخی به‌طور محسوسی روی تپه دیده می‌شود و درختان گزی که در اطراف تپه مشاهده می‌شود، احتمالاً جنگل گزی بوده که برای روشن ماندن آتشکده استفاده می‌شده‌است.

آثار قدیمی "کرکوشاه" در زیر روستای جدید مدفون است و آنچه که از این شهر باستانی باقی‌مانده آثار سراشیبی‌های شمال‌غربی تپه است که از بقایای یک دیواره خشتی، یک برج دفاعی و چینه بسیار فرسوده‌ای تشکیل شده‌است

کرکو یعنی چه؟

مردم محلی این بنا را به نام گنبد رستم هم می شناسند. در قدیم در وسط آتشکده دو شاخ بزرگ گاو قرار داشته و آتشدان بین این شاخ ها قرار می گرفته. این آتشکده را به کیخسرو نسبت می دهند. در شاهنامه کرکوی سه بار نام برده شده و نام پهلوانی از خاندان سام است. محققان و مستشاران بسیاری چون کلنل ییت در سال 1894 و پرسی سایکس در 1899 از آن بازدید کرده‌اند.

تا همین چند سال پیش هم این تپه از سوی سازمان میراث فرهنگی محافظت می‌شد اما درحال‌حاضر رها شده و حتی مکانی برای نگهداری دام‌های ساکنان  محل شده است.


سیستان و بلوچستان ,دیدنی های سیستان و بلوچستان ,جاذبه های گردشگری سیستان و بلوچستان ,شهرهای سیستان بلوچستان- دیدنی های سیستان بلوچستان

از نگاه پرسی سایکس این اثر پایتخت و معبد کیانیان بوده و در سال 1905 جورج پیتر تیت بررسی‌های دقیق و اطلاعات بیشتری در خصوص مشخصات معماری اثر می‌دهد. علاوه بر این کرکو از دید جغرافیانویسان سده های نخستین اسلامی نیز پنهان نمانده ابن‌خرداد 1100 سال قبل کرکویه را در فهرست شهرهای سیستان آورده است.

«یاقوت حموی» می‌نویسد که در شمال زرنگ آتشگاهی برپاست که نزد زرتشتیان محترم و مقدس بوده و در نزد مردمش چنین مشهور بود که رستم گنبد آتشکده را ساخته است. کتاب تاریخ سیستان کرکوی را معبد و جای گرشاسب دانسته است.


سیستان و بلوچستان ,دیدنی های سیستان و بلوچستان ,جاذبه های گردشگری سیستان و بلوچستان ,شهرهای سیستان بلوچستان- دیدنی های سیستان بلوچستان

در کتاب تاریخ سیستان که در سالهای حدود 445 ه ق به توسط شخص نامشخصی به تالیف در آمده در مورد آتشکده کرکوی آمده است: «کیخسرو به ترکستان شد به طلب خون سیاوش پدر خویش و هر چه نرینه یافت اندر ترکستان همی کشت و رستم و دیگر پهلوانان ایران با او . افراسیاب گریز گرفت و به سوی چین شد و از آنجا به سوی هندوستان آمد و از آنجا به سیستان آمد و گفت من بزنهار رستم آمدم و او را به بنکوه فرود آوردند چون سپاه او همی آمد فوج فوج، اندر بنکوه انبار غله بود چنانکه اندر هر جانبی از آن بر سه سو مقدار صد هزار کیل غله دایم نهاده بودندی و جادوان با او گرد شدند و او جادو بود تدبیر کرد که اینجا علف هست و حصار محکم عجز نباید آورد تا خود چه باشد به جادویی بساختند که از هر سوی دو فرسنگ تاریک گشت چون کیخسرو به ایران شد و خبر او شنید آنجا آمد بدان تاریکی اندر نیار است شد


سیستان و بلوچستان ,دیدنی های سیستان و بلوچستان ,جاذبه های گردشگری سیستان و بلوچستان ,شهرهای سیستان بلوچستان- دیدنی های سیستان بلوچستان

و این جایگه که اکنون آتشگاه کرکویه است معبد جای گرشاسب بود و او را دعا مستجاب بود به روزگار او، و او فرمان یافت مردمان هم به امید برکات آن جا همی شدندی و دعا همی کردندی و ایزد تعالی مرادها حاصل همی کردی چون حال بر این جمله بود کیخسرو آن جا شد و پلاس پوشید و دعا کرد، ایزد تعالی آن جا روشنایی فرا دید آورد که اکنون آتشگاه است چون آن روشنایی بر آمد برابر تاریکی، تاریکی ناچیز گشت و کیخسرو و رستم به پای قلعه شدند و به منجنیق آتش انداختند و آن انبارها همه آتش گرفت چندین ساله که نهاده بود و آن قلعه بسوخت و افراسیاب از آن جا به جادویی بگریخت و دیگر کسان بسوختند و قلعه ویران شد ، پس کیخسرو این بار به یک نیمه آن شارستان و سیستان به کرد و آتشگاه کرکویه و آن آتش گویند آن است، آن روشنایی که فرادید و گبرکان چنین گویند که آن هوش گرشاسب است و حجت آرند به سرود کرکوی بدین سخن.»

 

 

بخش گردشگری تبیان

برگرفته از خبرگزاری میراث فرهنگی، ایران اطلس


گردآوری ایران شناسی آکاایران
خانه سازی با آجرهای ساسانی! گردآوری توسط بخش شهرهای سیستان بلوچستان- دیدنی های سیستان بلوچستان سایت آکاایران
zavaran

اخبار اکاایران

تبلیغات