جشنواره رنگ‌ها از زریوار تا اورامانات - آکا


مریوان با کوه و دشت‌های سرسبزی که پیرامونش را گرفته‌اند مانند انگشتری است که زریوار، نقش نگین فیروزه‌اش را بازی می‌کند. گنبد آبی پیر شالیار در اورامان هم چنین است و از دور چشم‌ها را می‌رباید. سفری به مریوان و اورامانات انسان را غرق رنگ می‌کند. مریوان، از شهرهای کردستان که به واسطه شرایط طبیعی و آب و هوایی، فرهنگ مردم و موقعیت جغرافیایی یعنی هم‌مرز بودن با عراق، از مناطق مورد علاقه گردشگران است. این شهر سفری شگفت‌انگیز برای مهمان خود رقم می‌زند.

درباره قدمت شهر مریوان، به قلعه‌ای نظامی و مستحکم که به امر ناصرالدین شاه در دوهزار قدمی دریاچه زریوار بنا شده اشاره می‌شود. سپس در کنار این قلعه نظامی که «قلعه شاه‌آباد» نامیده می‌شد قصبه‌ای احداث شد و چند خانوار از طوایف و سادات به آنجا کوچ کردند.

در رابطه با وجه تسمیه مریوان چند بیان وجود دارد اما نقل قول اصلی آن است که در متون قدیمی مریوان را «مهروان» متشکل از دو واژه «مهر» و «وان» به معنی «جایگاه مهر» نوشته‌اند. در گذشته هنگام صدور قباله یا ذکر محل تولد موقع صدور شناسنامه از دو کلمه «مهروان» و «دژشاهپور» استفاده شده است.


مریوان ,دیدنی های مریوان ,جاذبه های گردشگری مریوان ,شهرهای استان کردستان- دیدنی های استان کردستان

مریوان در 50 سال گذشته دهی کوچک با چهار خیابان خاکی و تعدادی مغازه بود که تقریباً با توسعه جاده قدیمی گاران در محور سنندج و امکان تردد خودروهای مسافرکشی و باری و ورود و خروج کالا بود که مریوان مورد توجه قرار گرفت. هم‌جواری با کشور عراق، ترددها و تحرکات نیروهای نظامی دو کشور، حاصلخیزی، وفور آب و محصولات کشاورزی و نیز وجود دریاچه آب شیرین باعث توجه همیشگی حکمرانان به این منطقه بوده است.

واژه اورامان یا هورامان از دو بخش «اهورا» و «مان» به معنى خانه یا جایگاه تشکیل شده است. اورامان یعنى سرزمین اهورایى. هور در اوستا به معنى خورشید است. هورامان را مى‌توان جایگاه خورشید هم معنى کرد

در بررسی متون تاریخی نیز درگیری‌ها و تاخت و تازهای بسیاری در منطقه دیده می‌شود که وجود قلاع متعدد و مستحکم مۆید همین موضوع است. یکی از این قلعه‌ها که بعد به قلعه مریوان معروف شد، قلعه هلوخان (قه‌لای هه‌لوخان)، از چهار قلعه مشهور است که در زمان حکمرانی اردلان‌ها بر کردستانات در دوره صفویه روی کوهی که مشرف و مسلط به دشت و شهر فعلی مریوان است، ساخته شد. بعدها در کنار این قلعه، مسجدی با آجرهای قرمز رنگ ساختند که به مسجد سرخ مشهور شد. آثار این مسجد، قلعه زندان، آب‌انبار و مدفن امام مسجد (شیخ احمد ابن الانبارالنعیمی) هنوز برجاست.

رودخانه‌های فرعی و اصلی متعددی در این منطقه وجود دارد که در جذابیت و شکل‌گیری طبیعت منطقه نقش مهمی دارند. رودخانه‌های فرعی شهرستان مریوان نهایتاً با ملحق‌شدن به همدیگر رودخانه‌ی سیروان را تشکیل می‌دهند.

در بین جاذبه‌های فراوان استان کردستان، زریوار به عنوان بزرگترین چشمه آب شیرین دنیا از زیبایی خاصی برخوردار است. «زریوار» (زریبار) و «زری» در زبان کردی به معنای دریاچه است. مردم مریوان معتقدند در محل دریاچه، شهری بود که به نفرین درویشی که مردم با او و خانواده‌اش خوب رفتار نکرده بودند، زیر آب رفت. هم‌اکنون در نزدیکی دریاچه، مقبره‌ای منسوب به آن درویش قرار دارد و زیارتگاه مردم مریوان است.


مریوان ,دیدنی های مریوان ,جاذبه های گردشگری مریوان ,شهرهای استان کردستان- دیدنی های استان کردستان

وسعت دریاچه زریوار به دلیل تغییرات حجم آبی در فصول مختلف متغیر است و عمق آن نیز بین 2 تا 6 گزارش شده است. نیزارهای وسیعی این دریاچه آب شیرین را که آب آن از تعدادی چشمه و برف و باران تأمین می‌شود، دربر گرفته‌اند. این نیزارها و دیگر انواع گیاهان آبزی و حاشیه‌ای از جمله بارهنگ آبی، هزاران نی، نیلوفر آبی، نی، لویی، جگن، بزواش، نعنا و گندمیان زیستگاه مناسبی برای انواع جانداران از جمله ماهیان، پرندگان و پستانداران فراهم آورده‌اند.

 

سبز مثل کردستان

دشت بیلو در 15 کیلومتری شهر مریوان قرار دارد. این دشت با پوشش گیاهی و چشمه‌های آب و همچنین جنگل‌های اطراف آن پذیرای تعداد زیادی از اهالی شهر و روستاهای اطراف است.

زیستگاه قلعه‌برد در 15 کیلومتری شرق مریوان  از دیگر مقاصد طبیعی مریوان است که بین روستاهای دری، نشکاش، کله یونجه، برده سفید، گلان، بلچه سور، انجمنه، چور و ننه بوده و از همین نقاط می‌توان به آن وارد شد. وجود صخره‌های بزرگ، و سنگلاخی بودن منطقه و پوشش‌های گیاهی بسیار متنوع از جمله درختچه‌های گلابی وحشی، ون، بلوط، بنه، بادام کوهی و زالزالک و آلبالوی وحشی پناهگاه خوبی برای حیوانات بزرگ جثه فراهم کرده است. خرس قهوه‌ای وحشی از گونه‌های برجسته منطقه است.


مریوان ,دیدنی های مریوان ,جاذبه های گردشگری مریوان ,شهرهای استان کردستان- دیدنی های استان کردستان

طبیعت زیبا در نقاط مختلفی از منطقه چشم‌نوازی می‌کند و منطقه‌ی تفریحی قمچیان در کنار جاده مریوان به سقز یکی از نقاطی است که مسافران را خود می‌کند. در قمچیان علاوه بر سرسبزی، در فصل بهار گیاهان خوراکی زیادی مانند قارچ، پیچک، ریواس می‌توان یافت. همچنین در کوه‌ها و دره‌های اطراف آن حیوانات وحشی از قبیل خرس، روباه، خرگوش، گرگ و انواع پرندگان مخصوصاً کبک وجود دارد. ارتفاعات اطراف شهر مریوان نیز مانند چاوک، قله‌ی امام هر هفته پذیرای کوهنوردان بسیاری است.

دشت ناوطاق گاران در 40 کیلومتری شهر مریوان و بین بخش‌های سرشیو و مرکزی، دیگر نقطه زیبای منطقه است. این دشت در فصل بهار به واسطه‌ی سرسبزی و طبیعت زیبا و چشمه‌های آب، پذیرای گردشگران زیادی است. در این محل علاوه بر گونه‌های مختلف، گیاهان خوراکی زیادی مانند ریواس، پیچک، کنگر، قارچ خوراکی می‌روید که در فصل بهار روزانه تعداد قابل ملاحظه‌ای از اهالی روستاهای اطراف آنها را جمع‌آوری و در شهر به‌فروش می‌رسانند.

ملاقوبی در سه کیلومتری مریوان در شمال روستای هجرت و جنوب ‌شرقی روستای برقلعه قرار گرفته و از قدیم زیارتگاه و تفریحگاه مردم منطقه بوده است. در این مکان درختان جنگلی زیادی وجود دارد و نام آن نیز برگرفته از وجود زیارتگاه شخصی به نام ملاقوبی است.

در سفر به مریوان مانند بسیاری از مناطق اصیل، نمی‌توان به دیدن مناطق تاریخی و طبیعی اکتفا کرد. سفر با آشنایی مردم و آداب و رسوم‌شان کامل می‌شود. مردم مریوان شاید تفاوت اندکی از لحاظ آداب و رسوم با دیگر مردمان کرد داشته باشند اما همانند آنها آدابی دارند که با پدیده‌های تاریخی مرتبط‌اند. مسلمان و شافعی مذهب هستند و جشن‌های مذهبی، ملی و باستانی ریشه در باورهای کهن‌شان دارد. از مراسم رایج در میان کردان و مخصوصاً منطقه مریوان می‌توان به مراسم تولد، مراسم فوت و عزاداری، مراسم عقد و تعیین مهریه و مراسم عروسی با رقص کردی (هه‌لپه‌رکی) اشاره کرد.

همچنین مراسمی نظیر شوشوبراتی، جشن آغاز سال، چهارشنبه‌سوری، عروس‌باران (بوکه‌بارانی)، اعیاد مذهبی مانند عید فطر، عید قربان و جشن مولودی‌خوانی به مناسبت میلاد پیامبر اسلام (ص) همگی با شکوه خاصی برگزار می‌شود.


مریوان ,دیدنی های مریوان ,جاذبه های گردشگری مریوان ,شهرهای استان کردستان- دیدنی های استان کردستان

سرزمین افسانه ها

پس از شهر مریوان، نوبت به تماشای شگفتی‌های اورامانات می‌رسد تا سفر رنگی دیگر بگیرد. روستای اورامان تخت به دلیل نوع معماری، سبک زندگی، طبیعت زیبا و مراسم پیر شالیار شهرت خاصی دارد. به همین دلیل گردشگران زیادی در تمام فصول سال به این منطقه سفر می‌کنند.

واژه اورامان یا هورامان از دو بخش «اهورا» و «مان» به معنى خانه یا جایگاه تشکیل شده است. اورامان یعنى سرزمین اهورایى. هور در اوستا به معنى خورشید است. هورامان را مى‌توان جایگاه خورشید هم معنى کرد.

مردم منطقه معتقدند اورامان 99 پیر داشته که «پیر شالیار» یکی از آنها و احتمالا معروف‌ترینشان بوده است. این محل در طول سال شاهد دو مراسم است. مراسم «کومسای» اردیبهشت هر سال برگزار می‌شود. مراسم دیگر، آیین پیر شالیار است که هر سال در آخرین چهارشنبه و پنج‌شنبه قبل از 15 بهمن برگزار می‌شود. مراسم توسط متولی خانه و مزار پیر شالیار با همکاری اهالی روستای اورامان تخت برگزار می‌شود.

تعداد زیادی گوسفند که نذورات مردم برای پیر شالیار است در صبح روز چهارشنبه قربانی می‌شود. مقداری از گوشت میان مردم تقسیم شده و با مقداری از آن نوعی آش به نام «ولوشین» تهیه می‌کنند که روز برگزاری مراسم، آن آش نیز بین اهالی تقسیم می‌شود. مراسم در عصر روز پنجشنبه با شرکت اهالی روستا و افرادی از روستاها و شهرهای اطراف برگزار می‌شود. این مراسم توام با برپایی سماع عرفانی به شکل دسته‌جمعی و نواختن دف است.


مریوان ,دیدنی های مریوان ,جاذبه های گردشگری مریوان ,شهرهای استان کردستان- دیدنی های استان کردستان

چه بخوریم؟

طبیعت و آب و هوای کردستان محصولات مختلفی چون ریواس و کنگر را در اختیار مردمان می‌گذارد که زنان این دیار با هنرمندی از آنها خوراک‌هایی طبخ می‌کنند که به راحتی فراموش نمی‌شود. دلمه برگ مو کردستان که در برخی مراسم‌ نیز تهیه می‌شود و کباب ماهی زریوار طعمی دیگر به سفر می‌دهند.

با وجود انواع ماهی‌ها، کباب ماهی زریوار را نمی‌توان از دست داد. غذای دیگری که مریوانی‌ها پیشنهاد می‌دهند، دلمه است که در این منطقه رواج بسیار و طعمی متفاوت دارد. دلمه مریوان از برگ موهای نازک منطقه و با رب انار طبخ می‌شود.

پنیر کوهستان کردستان، شیر، عسل، گردو و انجیر در مواد غذایی و شغل مردمان کردستان سهم دارند. عمده‌ترین خوراک در میان کردان عبارت است از پلو که به صورت کته یا شله‌برنج با گوشت پخته مى‌شود. آش دوغ (دوغ‌با) که در آن کوفته ریزه هم مى‌ریزند و از نخود، کمى سبزى خشک شده با برنج و بلغور تشکیل مى‌شود. ساوار، که از گندم جوشانده و خشک و آرد شده با افزودن کره مى‌پزند.

«که‌لانه» یکی از غذاهای سنتی منطقه کردستان است که با آغاز فصل بهار در سفره مردم قرار می‌گیرد. این غذای خوش‌مزه و بسیار ساده فقط با استفاده از مقداری پیازچه یا پیچک و نان پخته شده روی ساج مخصوص درست می شود. درست کردن این غذا اغلب به صورت خانگی و در میهمانی های فامیلی رواج دارد که معمولاً آن را با روغن حیوانی و یا کره چرب می کنند و همراه با دوغ مصرف می کنند.

 

بخش گردشگری تیبان

برگرفته از خبرگزاری میراث فرهنگی


گردآوری ایران شناسی آکاایران
جشنواره رنگ‌ها از زریوار تا اورامانات گردآوری توسط بخش شهرهای استان کردستان- دیدنی های استان کردستان سایت آکاایران

اخبار اکاایران

تبلیغات