کوشک و بند سلامه در خواف - آکا


 

تا کمتر از 7دهه قبل، کوشک سلامه در زیر خاک پنهان بود. اما تحقیقاتی که باستان شناسان در سال 1326 انجام دادند، منجر به خاک برداری منطقه و کشف کوشک سلامه شد و بعد از پیدا کردن این بنا، تجدید بنای آن در دستور کار قرار گرفت.

 

کوشک سلامه بنای تاریخی زیبایی است که حیات سیاسی منطقه خواف را در گذشته های دور به نسل حاضر معرفی می‏کند. آن‏چه مسلم است حدود 800 سال قبل این بنا وجودداشته است که قوام الدین، ملک زوزن، که از جانب سلطان محمد خوارزمشاه، حاکم کرمان بود آن‏را در سال 607 (هـ-ق) تعمیر کرد.

این قصر قدیمی از زمان آخرین خرابیش تا سال 1326 (هـ-ق)بصورت تلی از خاک و قلعه مانندی بود که ویرانه های عمارتی بزرگ را آشکار می ساخت. مردم سال‏ها قبل خاک این تپه را به‏عنوان کود و انبار به مزارع اطراف حمل می‏کردند و به لحاظ حفره های عمیقی که در دل تپه ایجاد شده بود کشاورزان احشام خود را در دل حفره جای می دادند تا از برف و باران و باد و آفتاب آسوده باشند.


خراسان رضوی ,دیدنی های خراسان رضوی ,جاذبه های گردشگری خراسان رضوی ,شهرهای خراسان رضوی - دیدنی های خراسان رضوی

ظاهراً کشف بنا بدین صورت بود که زارعان و دامداران در تعقیب احشام خود در حفره ها به راهروهایی می‏رسیدند و متوجه گردیدند که این بنا زمانی مسکونی بوده است. مرحوم قریشی از سال 1316 (هـ-ش) بعد از 4 سال توانست بنای کوشک را از دل خاک بیرون آورد و از ملک نشینی به مالک نشینی تبدیل نماید. بنا دارای سه طبقه بوده است.

کوشک سلامه سه طبقه دارد و بنا بر شواهد طبقه دوم عمارت با وجود اتاق‌ها و فضاهای متعدد مکانی برای زندگی ساکنین در آن بوده و طرحی چلیپایی دارد. بازسازی این بنا باعث شده که کوشک سلامه ظاهری شبیه به بناهای دوره صفویه پیدا کند اما به استناد متون دوران اسلامی این بنا از سده ششم در این مکان وجود داشته است.

هر طبقه اختصاص به گروهی داشته است. طبقه سوم آن قابل تعمیر نبوده و کاملاً از نو ساخته شده است طبقه پایین برای سربازان و نگهبانان و احتمالاً برای زندانی‏ اختصاصی بوده، در دو طبقه دیگر هر قشر بر اساس مقام و منزلت خود سکونت داشتند. از خصوصیات این بنا آن است که پله های عریض با شیب ملایم طوری ساخته شده که اسب سواره میتواند از پله ها بالا برود. ویژگی فنی دیگر از نظر نظامی و امنیتی است که پنجره های اتاق و راهروها طوری ساخته شده که اولاً از داخل بیرون را میتوان دید ولی از پایین و بیرون داخل دیده نمی شود. ثانیاً از نظر نظامی تیر مستقیم به داخل ساختمان اصابت نمی کند چون پنجره ها مانع عبور تیر به‏صورت مستقیم بداخل کوشک می شود. از طرفی دیگر پنجره های مورب و ضخامت دیوارهای گلی باعث سردی هوا در تابستان و گرمی هوا در زمستان شده است. مصالح به‏کار رفته در آن گل رسیده است ولی نمای آن آجری است. سقف ها دو پوشش دارد یکی پوشش داخلی و دیگری رومی. فاصله‏ی این پوششها خالی است و هوا جریان دارد تا در زمستان گرم و تابستان سرد باشد و نیازی بوسایل سرمازا و گرمازا نباشد.


خراسان رضوی ,دیدنی های خراسان رضوی ,جاذبه های گردشگری خراسان رضوی ,شهرهای خراسان رضوی - دیدنی های خراسان رضوی

کار توسعه محوطه کوشک پیگیری گردید تا باغی وسیع و زیبا امارت را در بر گرفت. کاجها و درختان میوه در اطراف کوشک سر به فلک کشیده و در جلوی باغ جوی آب از بند سلامی جاری گردیده کوشک را مثل مادری مهربان در آغوش گرفته است.هر ساله توریست‏هاو مسافران زیادی به کوشک آمده و بازدید به‏عمل می آورند. از نظر تاریخی برخی باستان شناسان معتقدند ممکن است زمان احداث آن در دوره ساسانیان باشد و الله اعلم اما از وقایع تاریخی مهمی که در سلامه بوجود آمده و این ساختمان نقش داشته، رونق حیات سیاسی اش تا سالهای آخر قرون دهم و یازدهم (هـ-ق) ادامه داشته است به‏روایت صاحبان تاریخ سیستان و احیاء الملوک شاه اعظم رکن الدین محمود سیستانی که در سال 695 (هـ-ق) به خواف حمله کرد خواجه زادگان خواف به حصار سلامی پناه گرفتند و سپس تسلیم گردیدند. شاه رکن الدین بعد از آرامش مدت یک سال و نیم در سلامه بسر برد. معلوم است محلی در خور سکونت چنین امیری وجود داشته، که منظور از حصار همین کوشک است، آخرین واقعه ای که رونق کوشک را بیان میکند حمله ازبکان به خواف بوده و مقاومت دلیرانه گنجعلی خان حاکم آنجا در قلعه سلامی در سال 998 (هـ-ق) که عاقبت کوشک به تصرف ازبکان در آمد. آخرین خرابی این کاخ در فاصله حمله ازبکان تا اواخر دولت صفویه 1135 (هـ-ق) بوده است که بعداً سلامه از رونق و مرکزیت افتاد و به‏روی خواف منتقل گردید.

بند سلامه در مسیر کانالی بنا شده که آبهای ارتفاعات جنوبی کردیال را از طریق خیر آباد به دشت سلامی می رساند. اما آب سد از طریق یک کانال انحرافی تامین می شود. بند سلامه این روزها به دلیل آب فراوان، خاک حاصلخیز و آب و هوای مطلوب به عنوان یک تفرجگاه آبی در خواف شناخته می شود

بند سلامه

بند سلامه هم در 6 کیلومتری شمال شرق روستای سلامه قرار دارد و در اواخر سده نهم هجری بنیان شده است. دیواره بند از مصالح سنگ و ساروج ساخته شده و طول آن به بیش از 300 متر می رسد. در حالی که عرض تاج آن حدود 4 متر است.

بند سلامه در مسیر کانالی بنا شده که آبهای ارتفاعات جنوبی کردیال را از طریق خیر آباد به دشت سلامی می رساند. اما آب سد از طریق یک کانال انحرافی تامین می شود. بند سلامه این روزها به دلیل آب فراوان، خاک حاصلخیز و آب و هوای مطلوب به عنوان یک تفرجگاه آبی در خواف شناخته می شود.

در جغرافیای مفصل ایران دکتر ربیع بدیعی، بند سلامه را از اقدامات آبیاری عصر صفوی می‏داند اما گروه دیگر از محققان بند سلامه را متعلق به دوره شاه عباس دوم می دانند. اما در میان همه این نظرهای متفاوت، به نظر می‏رسد نظر اسفزاری به واقعیت نزدیکتر باشد، او که منشی دربار سلطان حسین میرزا بایقرا بوده، از جریان ساختن بند و بانی آن اطلاع دقیقی داشته است و در کتاب خود به آن اشاره می کند.

 

بخش گردشگری تبیان

برگرفته از: سلامه در گذر زمان


گردآوری ایران شناسی آکاایران
zavaran

اخبار اکاایران

اخرین مطالب آکاایران

تبلیغات