کلیدر روستایی‌ در ‌دل‌ داستان

کلیدر؛ روستایی‌ در ‌دل‌ داستان


تقریبا تمامی اهالی هنر و ادبیات ایران بویژه کسانی که ادبیات معاصر را دنبال می‌کنند با نام کتاب مشهور «کلیدر» اثر محمود دولت آبادی آشنا هستند. برای بسیاری از مردم نام عجیب این کتاب همواره مورد پرسش قرار داشته و شاید کمتر کسی بداند که نام این رمان از روستایی در شمال شرق ایران گرفته شده است.

 

کلیدر روستایی است در بخش سرولایت شهرستان نیشابور که با قرار گرفتن در منطقه‌ای کوهستانی آب و هوای خنک و معتدلی دارد. طبیعت و پوشش گیاهی کلیدر بسیار زیبا و گوناگون است. کوه‌های بلند اطراف کلیدر که بخشی از رشته کوه بینالود هستند چشمه‌های بسیاری را در منطقه کلیدر سیراب می‌کند که بر جاذبه‌ها و زیبایی آن می‌افزاید.

 

جانورانی چون قوچ و میش، پلنگ، گُراز، کفتار، گربه وحشی، شغال، گرگ، روباه، خرگوش، کبک، تیهو، کوکر، عقاب طلایی، شاهین، مار افعی و مار کبری در این ناحیه زندگی می‌کنند. در کنار زیبایی‌های طبیعی، این روستا سابقه تاریخی نیز دارد. در پژوهش‌های انجام شده روی نام کلیدر، گروهی بر این باورند که کلیدر واژه‌ای پهلوی است که از دو بخش «کلی» به معنای محکم و «در» به‌معنای قلعه تشکیل شده است.

در داخل این بنا دو سنگ قبر بزرگ نیز وجود داشته که از محل اصلی خود خارج شده و به موزه نیشابور منتقل شده‌اند تاریخ یکی از سنگ‌ها 902 هجری و دیگری 912 هجری است که هر دو دارای تزئینات زیبا هستند

 شاید معروف‌ترین بنای این روستا را بتوان گنبدی تاریخی به نام گنبد کلیدر نام برد. این بنا در داخل روستا واقع و از تخته سنگ‌های صاف ساخته شده و گنبدی کم ارتفاع دارد. بنا چه در داخل و چه از خارج فاقد تزئینات است. در حال حاضر از ورودی ایوان بنا فقط دیوار‌های جانبی باقی مانده و سقف آن از بین رفته است.

 به دلیل فرسایش خاک و بالا آمدن خاک زمین‌های اطراف در حال حاضر ارتفاع این بنا از کف زمین‌های اطراف در حدود یک متر پایین‌تر است. در داخل بقعه یک سنگ قبر دیده می‌شود که به گفته اهالی روستا در گذشته در این محل دو سنگ بوده که یکی از آنها به سرقت رفته است.

در بخش شمالی بنا یک خانه از خانه‌های روستا به دیواره بقعه چسبیده است و دیواره این دو بنا با هم مشترک‌اند. از شواهد امر مشخص است که در اطراف این بنا سازه‌هایی وجود داشته که از بین رفته‌اند. ‌

کلیدر؛ روستایی‌ در ‌دل‌ داستان

 در داخل این بنا دو سنگ قبر بزرگ نیز وجود داشته که از محل اصلی خود خارج شده و به موزه نیشابور منتقل شده‌اند تاریخ یکی از سنگ‌ها 902 هجری و دیگری 912 هجری است که هر دو دارای تزئینات زیبا هستند.

‌از دیگر بناهای تاریخی این روستا می‌توان به قلعه کهنه (از سده چهارم تا سده هشتم هجری)، قلعه کمری، بنای خواجه ابوالقاسم (سده پنجم هجری)، غار قلعه حاجی (دوره صفوی)، قلعه خراب، حمام نادری (دوره افشار)، آثار رباط عباسی (دوره صفوی) و امامزاده یحیی بن زید اشاره کرد.

تپه قلعه کهنه تپه‌ای تاریخی است که بررسی سفال‌های قدیمی نشان می‌دهد تاریخ آن به سده هفتم تا یازدهم هجری برمی‌گردد.

قلعه حاجی نیز یکی دیگر از آثار تاریخی منطقه است که در شمال روستا و رو به روی تپه قلعه کهنه قرار دارد. از این قلعه تنها بخشی از حصار دور آن باقی‌مانده است. باقیمانده بنا نشان از قلعه‌ای مستحکم دارد که از سنگ ‌های بزرگ ساخته شده است.

کلیدر؛ روستایی‌ در ‌دل‌ داستان

 

 

روستای سبز

در کلیدر به سبب وجود باغ های فراوان و زمین های حاصلخیز زیاد، هم باغداری و هم کشاورزی وجود دارد. محصولات باغی محدود به چند میوه ی خاص نمی شود بلکه در همه ی ماه های بهار و تابستان در کلیدر می توان میوه خورد. گیلاس، آلبالو، زردالو، آلو، انواع آمرود و گلابی، سیب، گردو، انگور، هلو، شفتالو و... و همچنین محصولات زراعی گندم، جو، چغندر، ذرت، سیب زمینی، نخود، عدس، لوبیا، گوجه فرنگی، زیره و... به صورت محدود و گسترده کشت می شود.

مرحوم فریدون گرایلی در کتاب « نیشابور؛ شهر فیروزه» می نویسد: از نکات مهم دیگر تاریخ سرولایت، وجود شهری به نام جوزگان نزدیک کلیدرمی باشد که هم اکنون درختان گردوی بسیار کهن با قدمتی ناشناخته در آن محل وجود دارد و این منطقه را محل جنگ و شهادت یحیی بن زید علوی می دانند که آرامگاه یحیی در این محل از بناهای اوایل دولت صفویه، زیارتگاه صاحبدلان است. از آثار به دست آمده از زیارت کلیدر، هیچ شکی باقی نمی گذارد که دشت کلیدر محل تلاقی سپاهیان نصربن سیار و یحیی بن زید علوی به سال 125 ه.ق. بوده است.

اگرچه در کتاب تاریخی دیگری وجود شهری به نام جوزگان در نزدیکی نیشابور تأیید نشده است، اما مردم این منطقه به وجود چنین شهری اعتقاد دارند که آن را کلیدر امروزی می دانند.

کلیدر؛ روستایی‌ در ‌دل‌ داستان

 

روزگار طلایی کلیدر

کلیدر با این که تقریباً در همه دوره ها از آبادی های مهم، تأثیرگذار و سرشناس بوده است، اما به نظر می رسد دوران شکوه و افتخار آن، قرون هفتم و هشتم هجری بوده است؛ سال هایی که ولایات خراسان و ایران توسط حکام محلی اداره می شد.

شهاب الدین عبدالله خوافی، تاریخ نویس دوره ی تیموری در کتاب «تاریخ حافظ ابرو» هنگام ذکر ولایات جوین چنین می نویسد: ولایت کلیدر؛ یکی از ولایات مهم جوین است که قریه های متعدد آن عبارتند از: قریه ی کلیدر و توابع، قریه ی برسلان و توابع، قریه ی بیدخان و توابع، قریه حاره و توابع، قریه دزق و توابع، قریه ی جاهوک و توابع، قریه ی جاهوک و توابع، قریه ی سمان و توابع، قریه ی کوشک و توابع، قریه ی راویر و توابع، قریه ی بردیو، قریه ی بران و توابع، قریه ی قیقان و توابع، قریه ی ریرود و توابع. غیر از این قُری که ذکر کرده شد، مزارع دیگر دارد.

این سند معتبر تاریخی روایتگر شکوهمندی کلیدر در طول قرون و اعصار گذشته است و نشان می دهد که این روستای کوچک در گذشته تا چه میزان از وسعت و افتخار برخوردار بوده است.

فراوری: الهام مرادی تبیان

برگرفته از جام جم، کلیدر؛ این خاک مهربان/ جواد کلیدری

  • اشتراک
  • گزارش تخلف
  • 0 محبوب
zavaran

اخبار اکاایران