غار کتله خور - آکا


 یکی از دست نخورده ترین غارهای طبیعی دنیا

 

غار کتله‌خور، غاری است خشکی -آبی، واقع در استان زنجان و در 155 کیلومتری جنوب زنجان و 173 کیلومتری شمال همدان و 410 کیلومتری تهران و 5 کیلومتری شهر کوچک گرماب واقع است. در بعضی ازمناطق غربی ایران به کوههای کم ارتفاع کتل می‌گویند و احتمالاً وجه تسمیه غار نیز به همین علت باشد که غار در یکی از این کوهها قرارگرفته‌است و خورشید از پشت آن طلوع می‌کند و بجای کتل خورشید به آن کتل‌خور گویند. این غار قبل از سال1300 ه.ش. کشف شده‌است و در سال 1330 توسط شخصی به نام جمالی زنجانی به ثبت رسیده‌است.

غار کتله خور
غار کتله خور زنجان,غار کتله خور در زنجان,غار کتله خور,شهرهای استان همدان- دیدنی های استان همدان

حدود سال 1343 ه.ش. کوهنوردان بعلت طولانی بودن دهلیز ورودی و کوتاه‌بودن سقف آن و مشکلات عبور و مرور و فقدان جاذبه‌های، غارسنگی بی‌اهمیت جلوه شد ولی در سال 1365 گروهی مجهز از غارنوردان زبده همدان بازدید مفصلی از غار انجام دادند و توانستند شکل‌گیری این غار را به دوران ژوراسیک مربوط دارند یعنی بیش از 120 میلیون سال قبل.

غار کتله خور زنجان,غار کتله خور در زنجان,غار کتله خور,شهرهای استان همدان- دیدنی های استان همدان

ساختمان در زیر کوه‌کتل‌ خور قرار گرفته و از پائین دست دهانه آن رودشور که از شعبات فرعی قزل‌‌اوزن است جاری می‌شود غار درمنطقه مستطیلی شکلی به ابعاد 2000?×1500 متر به‌وجود آمده‌است در محل یاد شده عملکرد هوازدگی مکانیکی و نیروهای درونی به کمک یکدیگر تعدادی ترک یا گسل متقاطع را در محدوده داخلی این فضا به وجود آورده و به دلیل فراهم شدن سایر شرایط، فرآیند غار زایشی شروع شده‌است دهانه غار در ارتفاع 1700متری از سطح دریا قرار دارد و اختلاف ارتفاع آن با ارتفاع چشمه‌ای که آبهای فرورو حاصل از ریزش جوی غار را خارج می‌کند و به رود شور می‌ریزد 50 متر است.

غار کتله خور زنجان,غار کتله خور در زنجان,غار کتله خور,شهرهای استان همدان- دیدنی های استان همدان

ورودی غار یک دهلیز 4000 متری بوده با سقفی کوتاه و فاقد غار سنگ و چند دهلیز فرعی، پس از دهلیز فرعی یک دالان وسیع 950 متری با سربالایی‌هایی به ارتفاع 2 متر و گودالهای خشک قرار دارد که با دوشاخه ?? متری ادامه پیدا می‌کند و پس از عبور از یک سربالایی به تالار وسیعی پوشیده از چکنده و چکیده و ستون می‌رسد. در داخل تالار کوچک بلورین، که به تالار ستونها چسبیده چاهی به عمق 8  متر قرار دارد که احتمالاً محل خروج آبهای فرورو سازنده غار است. در حال حاضر این غار به سه بخش فرهنگی، تفریحی و ورزشی تقسیم شده‌است بخش ورزشی آن تنها مورد استفادة غارنوردان و صخره‌نوردان قرار می‌گیرد حدود 4 کیلومتر است که البته هنوز انتهای آن کشف نشده‌است.

غار کتله خور زنجان,غار کتله خور در زنجان,غار کتله خور,شهرهای استان همدان- دیدنی های استان همدان

 بخش تفریحی غار نیز که جهت بازدید عموم مورد استفاده قرار می‌گیرد حدود 2 کیلومتر مسیر مستقیم است که گفته می‌شود این مسیر تنها 1/3 کل غار است. بخش فرهنگی غار نیز در بخش جنوبی آن قرار دارد قسمت اصلی آن دالانی است طبیعی که جهت برگزاری مراسم مختلف مورداستفاده قرار می‌گیرد البته این دالان هیچگونه راه خروجی به بیرون نداشته و راه خروجی آن به صورت مصنوعی کنده شده اما خود دالان تماماً طبیعی بوده‌است.

غارکتله‌خور از لحاظ کیفیت بلورها و قندیلها، زیبایی و تعدد طبقات اولین غار آهکی جهان شناخته شده‌است که توسط سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و هزینة شخصی به نام مهندس عالی که مهندس عمران فرمانداری زنجان بودند در طول پنج سال آمادة بهره‌برداری گشت. از بهره‌برداری اولیة این غار چیزی حدود 15 سال می‌گذرد که البته هنوز هم کاوش و فعالیت برای آماده‌سازی سایر قسمتهای غار برای بازدید ادامه دارد.

غار کتله خور زنجان,غار کتله خور در زنجان,غار کتله خور,شهرهای استان همدان- دیدنی های استان همدان

غار کتله‌خور، غاری است آهکی که در برخی نقاط آن گل‌رس و خاکهای حاوی اکسیدآهن قابل مشاهده‌است. این غار از نظر سنی تقریباً هم‌سن غار علیصدر همدان است البته این دو غار از دو جهت با هم تفاوت دارند. یکی اینکه غار علیصدر همدان غاریست کاملاً آبی اما غار کتله‌خور زنجان غاری است تقریباً خشکی. دوم اینکه آهکهای غار کتله‌خور نسبت به آهکهای غار علیصدر بسیار خالص‌تر هستند که این خود عاملی است جهت زیباترشدن غار، چراکه خالص بودن آهکها موجب شفافیت آنها و در نتیجه عبور نور از قندیل‌ها می‌شود.

یک نکته جالب توجه در رابطه با غار کتله‌خور اینست که شواهد و بررسی‌های انجام شده مؤید این موضوع است که این غار در نهایت به غار علیصدر در همدان متصل می‌شود. همچنین یکی دیگر از عجایب و زیبایی‌های این غار تعدد طبقات آن است که اینگونه غارها در جهان بسیار کم‌نظیر هستند. گمان می‌رود که این غار دارای 7طبقه باشد که البته تاکنون تنها 3طبقة آن کشف شده‌ است.

غار کتله خور زنجان,غار کتله خور در زنجان,غار کتله خور,شهرهای استان همدان- دیدنی های استان همدان

حدود 700 متر اولیة غار قطری حدود 70 سانتیمتر داشته‌است به‌طوریکه رهنوردان اولیة غار این مسیر 700 متری را بصورت سینه‌خیز طی کرده و مسیر خود را با علامتگذاری مشخص کرده‌اند. 100 متر ابتدای غار محل زندگی انسانهای نخستین بوده‌است که این موضوع را اسکلت 80 انسانی که در این محل پیداشده‌است تأیید می‌کند. لازم به ذکر است که این اسکلت‌‌ها همچنان در این محل نگهداری می‌شوند. این غار دارای بخشهای دیگری است که به ترتیب می‌توان میدان شیرخوابیده، میدان بیستون، میدان چهل‌ستون، سه‌راهی کوهی، میدان پنج‌شیر، تالار عروس، تونل قندیلی،‌ اتاق عقد،‌ پای فیل، شتر باجهاز، عروس و داماد، میدان شمع، دوجادوگر، نخل سوخته، میدان مریم مقدس و… را نام برد.

غار کتله خور زنجان,غار کتله خور در زنجان,غار کتله خور,شهرهای استان همدان- دیدنی های استان همدان


که تمامی این بخشها حاصل تجمع‌های مختلف آهکی است که هرکدام براساس شباهتی که به یکی از اشیاء ‌اطراف ما داشته‌اند به این اسامی خوانده می‌شوند. از ویژگیهای منحصر به فرد این غار می‌توان وجود ستونهای آهکی عظیم را نام برد که حاصل به هم پیوستن استالاکتیت‌ها و استالاگمیت‌های آهکی هستند که باعث شده‌اند که این غار خود نگهدارندة خود باشد یعنی اینکه این ستونهای عظیم نقش نگهدارنده‌هایی را بازی می‌کنند که مانع از فروریختن سقف غار می‌شود.

غار کتله خور زنجان,غار کتله خور در زنجان,غار کتله خور,شهرهای استان همدان- دیدنی های استان همدان

این غار در مراحل اولیة تشکیل خود غاری آبی بوده است که دراثر انحلال آبی گاهی اوقات توده‌های عظیمی از سنگها از تودة اصلی جدا شده‌اند. تشکیل طبقات متعدد این غار باعث شده‌است که آب به طبقات زیرین نفوذ کرده و عملاً غار تبدیل به غاری خشکی گردد.از دیگر ویژگیهای بارز این غار می‌‌توان وجود قندیلهای زیبا و شفاف آهکی و استالاکتیت‌های گُل‌کلمی را نام برد.

غار کتله خور زنجان,غار کتله خور در زنجان,غار کتله خور,شهرهای استان همدان- دیدنی های استان همدان

وجود چشمه‌های آب بسیار زلال در اطراف این غار و حفره‌های متعدد طبیعی هم از ویژگیهای منحصر به فرد این غار است. علاوه بر تمامی این مسائل در غار کتله‌خور همانطور که در قبل آمد می‌توان تجمع‌های متفاوتی مشاهده کرد که یکی از این تجمع‌های زیبا و جالب‌توجه استالاگمیت‌هایی است که بسیار شبیه به عروس و داماد هستند و به همین اسم نامگذاری شده‌اند این غار درطول 120 میلیون سالی که از عمرش می‌گذرد دستخوش تغییر و تحولات بسیاری شده‌است که برخی طبیعی و برخی هم مصنوعی بوده‌است. از تغییرات طبیعی این غار می‌توان شکستگیهای حاصل از زمین‌لرزه‌ها، گسل‌خوردگیها، لغزش‌ها و ریزش‌ها را نام برد.

طرح ساخت 12دستگاه سوئیت اقامتی دیگر و افزایش امکانات رفاهی را از دیر اقدامات دردست اجرای این مجتمع را می توان عنوان کرد

 

منبع تبیان
گردآوری ایران شناسی آکاایران
غار کتله خور گردآوری توسط بخش شهرهای استان همدان- دیدنی های استان همدان سایت آکاایران

اخبار اکاایران

تبلیغات