مساجد تاریخی قزوین - آکا

در این مقاله از سایت آکاایران مطلبی در مورد مساجد تاریخی قزوین ارائه شده است ، همچنین برای مشاهده مقالات بیشتر در دسته قزوین از سایت ایرانگردی آکاایران مقالات بیشتری را مشاهده نمایید


مسجد جامع عتیق

این مسجد یکی از کهن ترین و کم نظیرترین مساجد ایران به شمار می رود که شیوه های معماری و هنر ادوار مختلف را می توان در آن به تماشا نشست. مقصوره کهن یا طاق هارونی قدیمی ترین بخش از بنای جامع عتیق قزوین است که به دهلیز ورودی شرقی آن متصّل بوده و توسط هارون الرشید در سال 192 هجری قمری بنا شده است. می گویند شالوده مسجد را بربنیان آتشکده ای نهاده اند . در چهار جهت حیاط آن که افزون بر چهار هزار متر مربع است چهار ایوان رفیع قراردارد که دردو سوی هر یک رواقی طولانی ساخته اند. گنبد آجری دوپوش و شبستان جنوبی مسجد به وسیله امیر خمارتاش عمادی در سالهای 500 تا 509 هجری بنا شده و دارای پنج کتیبه نفیس گچبری شده به خطوط ثلث، نسخ و کوفی است که از شاهکارهای هنر ایرانی محسوب می شود و علیرغم حمله خانمانسوز مغول و وارد شدن آسیب های جدی به جامع عتیق قزوین همچنان استوار و پرشکوه باقی مانده است.

مساجد تاریخی قزوین,مسجد جامع عتیق شیراز,مسجد جامع عتیق اصفهان,شهرهای استان قزوین- دیدنی های استان قزوین

در روزگار شاه طهماسب ایوان شمالی و مناره های کاشی کاری شده نفیس مسجد ساخته شده و ایوان جنوبی در زمان شاه عباس دوم به مدخل مقصوره خمارتاشی ملحق ، ایوان غربی نیز به دستور شاه سلیمان صفوی بناگشته است.

مساجد تاریخی قزوین,مسجد جامع عتیق شیراز,مسجد جامع عتیق اصفهان,شهرهای استان قزوین- دیدنی های استان قزوین

از ویژگی های ممتاز این مسجد علاوه بر داشتن هشت شبستان بزرگ در چهار طرف حیاط، یک شبستان زیرزمینی در ضلع جنوب غربی مسجد است که بنای آن توسط سعدالسلطنه در روزگار قاجار پایان یافته است.

 

مسجد حیدریه

مساجد تاریخی قزوین,مسجد جامع عتیق شیراز,مسجد جامع عتیق اصفهان,شهرهای استان قزوین- دیدنی های استان قزوین

این مسجد را هم باید از مساجد بسیار قدیمی دانست که پس از زلزله سال 513 توسط امیر خمارتاش تجدید بنا شده است. رافعی و مستوفی آن را “ جامع اصحاب ابوحنیفه ” خوانده اند و قدمت بنای نخستین به قرن دوم هجری می رسد. گفته می شود پیش از اسلام نیز آتشگاه بوده است. در دیوار جنوبی مسجد محرابی واقع است که از نظر طرح و نوع کار یکی از بهترین نمونه های محراب های دوره سلجوقی به شمار می رود. در داخل محراب آیاتی از قرآن کریم، با گچبری زیبایی در زمینه ای لاجوردی نوشته شده و در اطراف محراب و داخل باندها شش کتیبه به خطوط کوفی و نسخ وجود دارد. کتیبه های کوفی گلدار، کوفی گل و برگ دار و کوفی پیچیده این قسمت ها از نظرفرم و حالت ، جلوه گر یک دنیا زیبایی است.

مساجد تاریخی قزوین,مسجد جامع عتیق شیراز,مسجد جامع عتیق اصفهان,شهرهای استان قزوین- دیدنی های استان قزوین

جبهه محراب نسبتا“ سالم ولی از نیم آن تا سطح زمین به واسطه رطوبت ریخته است. ترکیب متناسب آجر تراش و گچ، محراب نفیس و باشکوه، دارا بودن هشت طاق نما و کتیبه های مسحور کننده نسخ و کوفی تزئینی از گچ ، ویژگی خاصی به مسجد بخشیده و آن را همواره به عنوان یکی از شاهکارهای هنر دوره سلجوقی مطرح ساخته است. این مسجد در محله بلاغی قرار دارد .

 

مسجد النبی (سلطانی) 

مساجد تاریخی قزوین,مسجد جامع عتیق شیراز,مسجد جامع عتیق اصفهان,شهرهای استان قزوین- دیدنی های استان قزوین

یکی از بزرگترین و با شکوه ترین مساجد ایران است که با 14000 متر مربع مساحت از نظر گستردگی صحن و شبستان ها، شیوه معماری و استواری بنا در قزوین و ایران منحصر به فرد به شمار می رود. براساس کتیبه ها و منابع معتبر، بنیان مسجد را باید به وسیله فتحعلی شاه قاجار بدانیم هر چند بعضی صفوی بودن اساس مسجد را مطرح کرده اند . سه در ورودی شمالی، غربی و شرقی با سردرهای رفیع و شکوهمند که با کاشی های لاجوردی و خطوط ممتاز نستعلیق و ثلث آراسته اند به حیاط وسیعی باز می شوند که به شکل مربع مستطیل و از شمال به جنوب گسترده است و حوض سنگی بزرگی در میانه آن، ایوان های بلند شمالی و جنوبی را با آسمان مینایی انعکاس می دهد. چهار ایوان که با دو گوشواره در هر طرف به رواق های هشتگانه مسجد می پیوندند و تزیینات کاشی و کتیبه های نفیس را بر پیشانی خود دارند، جلوه ای خاص به مسجد بخشیده اند. هر یک از رواق های شمالی و جنوبی دارای چهار طاقنماو رواق های شرقی و غربی دارای نه طاقنما هستند که هر شبستان 28 طاق کوچک دارد که وسعت هر کدام 16 متر مربع است و به فاصله شش متر از همدیگر، روی 18 ستون استوار شده اند. ارتفاع هر یک از ستون ها 25/2 متر است. برفراز مقصوره جنوبی، گنبد بزرگ و زیبایی به قطر دهانه 15 متر قرار دارد. این گنبد به صورت دو پوسته پیوسته ساخته شده و ارتفاع تیزه داخلی آن تا کف بنا 83/20 و ارتفاع راس خارجی آن تا کف حدود 25/23 متر است.

مساجد تاریخی قزوین,مسجد جامع عتیق شیراز,مسجد جامع عتیق اصفهان,شهرهای استان قزوین- دیدنی های استان قزوین

ضخامت بدنه گنبد در پاکار نیز حدود 70/1 متر، سطح خارجی آن با کاشی پوشیده شده و دارای طرح های هندسی و خطی است. پیش از این در طرفین گنبد، مناره رفیعی قرارداشته که مادام دیولافوا به آنها اشاره کرده است. سردر شمالی مسجد بسیار مجلل و رفیع است و سرتاسرآن با کاشی های مینایی و اسلوب بدیعی تزیین گردیده و دارای کتیبه ای از کاشی لاجوردی به خط نستعلیق ممتاز به تاریخ 1202 هـ . ق است و به ایوانی می پیوندد که سطح زمین آن به شکل کثیر الاضلاع مخمس به مساحت 82 متر بنا شده و بربالای آن ماذنه بزرگی ساخته اند. این مسجد نیز همانند مسجد جامع دارای شبستانی زیرزمینی است که اینک به عنوان کتابخانه نبویه از آن استفاده می شود.

 

مسجد سنجیده

یکی از مساجد کهن شهر است که در محله درب ری به جای آتشکده ای در همان محل بنا شده و تاریخ دقیق ساخت آن معلوم نیست. ولی با قراین موجود باید آن را از آثار دوره سلجوقی دانست . با این که مدرسه پیوسته به مسجد کاملا“ از بین رفته و بخش زیادی از کتیبه های داخل آن فرو ریخته، هنوز از استحکام و شکوه خاصی نشان دارد. مزار موجود در کهن ترین بنای مسجد که در سردابی قرار گرفته ناشناخته مانده و انتساب آن به حسن صباح پذیرفته نیست.

مساجد تاریخی قزوین,مسجد جامع عتیق شیراز,مسجد جامع عتیق اصفهان,شهرهای استان قزوین- دیدنی های استان قزوین

مسجد پنجه علی

از مساجد قدیمی قزوین است که در دوره صفویه به عنوان عبادتگاه اهل حرم شناخته شده، به وسیله نقبی به داخل ارگ سلطنتی راه داشته است. سنگ صیقلی مرمری که پنجه ای بزرگ بر آن نقش بسته و بر پیشانی محراب نصب شده بود علت انتساب مسجد به این نام را آشکار می ساخت. ستون های مرمرین، طاقهای استوار آجری و محراب کاشی که به خط ثلثی نفیس آراسته است از ویژگی های این مسجد به شمار می رود.

 

مسجد و مدرسه پیغمبریه

در قسمت شمالی بقعه پیغمبریه ، مسجد و مدرسه کوچکی قرار دارد که بر اساس کتیبه موجود توسط “ سارو تقی “وزیر شاه عباس دوم در سال 1054هجری بنا شده است . 11 حجره که 6 باب آن دارای ایوانچه است در سه ضلع مدرسه واقع شده و با پلکانی از سمت غربی به خیابان راه می یابند. مدرس این مدرسه در جوار مسجد – در ضلع جنوبی - بنا شده است . فضای مدرس به شکل مستطیل و فضای مسجد به صورت مربعی در ابعاد حدود 7 متر است که حکم گنبد خانه نیز دارد و با یکدیگر مجموعه یکپارچه ای را ایجاد کرده اند . کتیبه سنگی دیگری نیز حکایت از آن دارد که شخص به نام “ ملاوردی بیک“ در سال 1150هجری به تعمیر این مجموعه همت گماشته است

مساجد تاریخی قزوین,مسجد جامع عتیق شیراز,مسجد جامع عتیق اصفهان,شهرهای استان قزوین- دیدنی های استان قزوین

مدرسه مسجد ملاوردیخانی

با آنکه موسس مدرسه ملا وردیخانی بیش از یکصد سال پس از بنای مسجد به ساخت آن پرداخته و بنیانگذار مسجد “ حاجی ساروخان “ است ، ولی سالهاست مسجد و مدرسه را به نام مولاوردیخانی می شناسند . سال بنای مسجد 1069 و به روزگار شاه عباس دوم است که با پلی بر روی رودخانه بازار – خیابان مولوی کنونی – دریک زمان ساخته شده و در کنار کاروانسرایی قرار داشته است . مرحوم مولاوردیخان که از نوادگان حاجی ساروخان و معاصر کریم خان زند بوده ، مدرسه سه طبقه ای را در جنوب مسجد به سال 1177 تاسیس کرده که پس از مدتی دچار تخریب شده و درسال 1250 مولا وردیخان دوم –که نوه خان اول است – موفق به بازسازی آن گشته است. مسجد دارای شبستان زیرین و آب انباری است که کتیبه سردر آن اثر هنرمند بزرگ قزوینی ملک محمد و از حجاری استادانه برخوردار است.

 

مسجد و مدرسه صالحیه

مسجد – مدرسه صالحیه را باید بزرگترین مرکز علمی ایران در قرن سیـزدهم هجری دانست که توسط مرحوم ملا حاج صالح برغانی ، برادرشهید ثالث و صاحب کتاب ها وتالیفات فراوان در علوم اسلامی به سال 1262 قمری بنیانگذاری شده است . مدرسه صالحیه در سه طبقه و با گنجایش بیش از هفتصد دانشجو در روزگار خود شهرت بسیار داشته و بزرگان بسیاری همچون سیدجمال الدین اسد آبادی در آن به تحصیل پرداخته اند . مسجد که در قسمت شمالی مدرسه قرار دارد ، دارای سه در شمالی ، جنوبی وغربی است که در جنوبی آن به هشتی بزرگی باز می شود که با مدرسه مشترک است . وسعت مسجد و ستون های انبوه و استوار آن از رونق فروان در ایام پیشین حکایت دارد .

 

 مسجد و مدرسه شیخ السلام

مساجد تاریخی قزوین,مسجد جامع عتیق شیراز,مسجد جامع عتیق اصفهان,شهرهای استان قزوین- دیدنی های استان قزوین

این مدرسه که در سده های پیش و به وسیله یکی از امیران ترکمان قزوین تاسیس شده ، در دوره قاجار طی دو نوبت مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته که تجدید بنای آن در 1321قمری توسط مرحوم میرزا مسعود شیخ الاسلام به افزایش مسجد و دو حیاط خلوت پیوسته به هشتی ورودی مدرسه انجامیده است. حیاط مدرسه که به جلو خان وسیع و هشتی ورودی در جانب غربی راه می یابد شکل هشت ضلعی نگینی دارد که سی و سه حجره گردا گرد آن قرار گرفته اند . غیر از حجره های ضلع شمالی تمامی حجره ها دارای ایوانچه مزین به رسمی بندی و کاشی کاری هستند . مدرس نسبتا بزرگ مدرسه در جانب شرقی واقع شده و دو ستون استوار و بلند در جلو ی ایوان آن بر آورده اند .بنای مسجد و مدرسه از آجر است و تزییناتی از کاشی و آجر لعابدار دارد . شبستان مسجد مسعودیه که در جنوب غربی مدرسه واقع است پوششی از طاق و تویزه دارد و با 14 ستون سنگی از زیر بنایی خاصی برخوردار می باشد .

 

مسجد و  مدرسه سردار

زیباترین مدرسه قزوین در روزگار قاجار توسط دو برادر که دارای منصب سرداری بوده و درجنگ های ایران و روس به شجاعت و لیاقت شهرت داشتند ساخته شد . حسین خان و حسن خان سردار در سال 1231قمری با احداث این مجموعه شاهکاری از معماری و هنر قاجاری را به وجود آورده اند . مدرسه در دو طبقه ، با ازاره سنگی و آجر تراش که با تزیینات کاشی همراه است ساخته شده و دارای 32 حجره است . حجره ها در دو سوی دو گوشوار که متصل به ایوان های کوچکی است بنا شده و در جلو هر حجره سکویی قرار دارد . نمای تمامی دیوارها در طبقه همکف با کاشی تزیین شده و تکرار نام محمد با خط هندسی جلوه ای خاص به آن بخشیده است . نمای طبقه دوم از طاقنماهایی با قوس صفوی تشکیل شده و لچکی های آن به کاشی های مینایی مزین گشته است . کتیبه ای به نستعلیق ممتاز از ترکیب بند محتشم کاشانی چهار سوی زیر رخبام را زینت داده و کتیبه ای مرمرین در سردر کاشیکاری شده مدرسه به زیبایی آن افزوده است . مهتابی بزرگی در جنوب مدرسه گسترده است که به مسجد سردار می پیوندد. مسجد دارای سه طاق بزرگ آجری است که گنبد فیروزه ای کوچکی بر فراز آن قرار دارد . پنجره چوبی مشبک بسیار بزرگی که حاصل هنر گره چینی است طاقنمای جنوبی مدرسه را پوشانده و درِ ورودی به مسجد از مدرسه در دل آن تعبیه شده است .

 

مساجد دیگر

مساجد تاریخی قزوین,مسجد جامع عتیق شیراز,مسجد جامع عتیق اصفهان,شهرهای استان قزوین- دیدنی های استان قزوین

درگوشه گوشه دارالمومنین قزوین مسجدهای قدیمی بسیاری وجود دارند که هر یک نشانه ای گویا از هنر عشق و ایمان و میعاد گاه مردم دین باور قزوین هستند که به نام برخی از آنها اشاره می شود: مسجد سوخته چنار( که آرامگاه داودبن سلیمان غازی از یاران امام رضا (ع) را در خود جای داده است)، مسجد آقامیرعبدالصمد، مسجد آقا معصوم، مسجد شهید( که محراب شبستان زیرین آن محل ضربت خوردن شهید ثالث است)، مسجد خواجه شهدا، مسجد سبز، مسجد محمدیه ، مسجدلله (لعل)، مسجد راه چمن، مسجد احمدیه، مسجد مقبره ـ که همگی در شهر قزوین واقع شده اند ـ ، مسجد جامع سیردان در تارم و …

 

منبع:میراث فرهنگی و گردشگری استان قزوین

گردآوری ایران شناسی آکاایران

شما احتمالا با جستجوی کلمات زیر وارد مقاله مساجد تاریخی قزوین شده اید چنانچه مطلب مرتبط با جستجوی شما نبوده همان کلمه را در جستجوی سایت وارد کنید

مساجد قزوین

مساجد تاریخی قزوین گردآوری توسط بخش شهرهای استان قزوین- دیدنی های استان قزوین سایت آکاایران

اخبار اکاایران

اخرین مطالب آکاایران

تبلیغات