مرگ تاریخ دوهزار ساله - آکا


آبگیری سد سلمان فارسی آرام آرام شهری ساسانی را غرق می‌کند که گفته می‌شود سکونت در آن از 2200 سال قبل، یعنی آغاز حکومت‌های محلی فراهخامنشی در استان فارس آغاز و تا صدر اسلام ادامه داشته است. در پی این آبگیری، آثاری چون ستون‌های یک آتشکده ساسانی، خانه‌ای اشرافی متعلق به دوران فراهخامنشی و یک میل تدفین صدر اسلام غرق می‌شود.

سد سلمان فارسی,سد سلمان فارسی,سد سلمان فارسی قیر,شهرها و دیدنی های استان فارس

سد بتونی سلمان فارسی در نزدیکی جهرم، یکی از پروژه‌های عظیم سد سازی در کشور است که طی دو سال گذشته مجوز آبگیری را دریافت و شروع به آبگیری کرده است. این آبگیری به تدریج در حال غرق شهری ساسانی به همراه آثاری از دوره فراهخامنشی و صدر اسلام است.

در سال 1384 و همزمان با کاوش‌های باستان‌شناسی در محوطه باستانی سد سیوند (تنگه بلاغی) بررسی و شناسایی سد سلمان فارسی هم آغاز شد و طی آن چند محوطه باستانی شناسایی و یکی از آن‌ها که به نظر می‌رسید شهری از دوره ساسانی باشد برای کاوش انتخاب شد. این محوطه باستانی عظیم که گفته می‌شود بیش 350 هکتار وسعت دارد در مجاورت روستای یرج واقع شده و کاوش آن از سال 1386 آغاز شد.

تا آن زمان سد سلمان فارسی چندین‌بار آبگیری کرد که هربار با مخالفت سازمان میراث فرهنگی، این آبگیری متوقف و کاوش‌های نجات بخشی ادامه پیدا می‌کرد. اما در نهایت و بدون کاوش کامل محوطه، این سد پس از اخذ مجوز لازم برای آبگیری و امضاء موافقت‌نامه سازمان میراث فرهنگی، آبگیری خود را آغاز کرد.

 

آبگیری سد سلمان فارسی آرام آرام شهری ساسانی را غرق می‌کند که

گفته می‌شود سکونت در آن از 2200 سال قبل، یعنی آغاز حکومت‌های

محلی فراهخامنشی در استان فارس آغاز و تا صدر اسلام ادامه داشته است

 

شهر ساسانی

شهر ساسانی مدفون در پشت سد سلمان فارسی که به شهر یرج شهرت پیدا کرد، طی دو فصل کاوش مورد مطالعه قرار گرفت که اطلاعات گران‌قدری از شهرنشینی این دوره تاریخی کشور بدست‌آمد. طی این مطالعات "حسین جعفری زند"،‌ سرپرست کاوش‌های باستان‌شناسی پشت سد سلمان فارسی، مجموعه یافته‌های خود را در سه دوره تاریخی فراهخامنشی، ساسانی و صدر اسلام طبقه‌بندی و لایه‌های پنهان آن را آشکار کرد.

سد سلمان فارسی,سد سلمان فارسی,سد سلمان فارسی قیر,شهرها و دیدنی های استان فارس

وی که در بدترین شرایط آب و هوایی به منظور نجات‌بخشی آثار پشت سد سلمان فارسی به روستای یرج رفته بود، در کاوش‌های خود موفق به کشف لایه‌های شهر ساسانی، چهار پایه یک آتشکده بزرگ، یک خانه اشرافی از دوره فراهخامنشی، یک میل تدفین متعلق به صدر اسلام، مقدار زیادی زیورآلات قیمتی و تدفین از دوره ساسانی و ... کشف کرد. از جمله یافته‌های وی کشف دومین نقش هلنیستی پس از هفتاد سال بود. این نقش متعلق به دوره فراهخامنشی است که تاثیر هنر یونانی بر این دوره تاریخی از استان فارس را نشان می دهد و روی یک سطح صاف از جنس عاج نقش شده است. نخستین بار واندربرگ 70 سال پیش در گزارش های خود به کشف شی‌ای در ایذه مشابه آنچه در پشت سد سلمان فارسی کشف شده است، اشاره می کند.

از جمله اکتشافات مهم باستان‌شناسی در شهر یرج، کشف آتشکده‌ای متعلق به دوره ساسانی است که حیرت باستان‌شناسان را برانگیخت.

جعفری دراین‌‌باره معتقد است این آتشکده یک ویژگی منحصر به فرد دارد که در هیچ‌یک از چهارطاقی‌های پیش از این دیده نشده است. این ویژ‌گی ایوان دار بودن آن است. این آتشکده ایوان دو ستونه به طرف خورشید دارد.

 

در کنار این آتشکده سنگ یاعلی قرار گرفته بود که مردم در کنار آن با

روشن کردن شمع نذر می‌کردند. پیش از آبگیری و عملیات نجات‌بخشی

سنگ یاعلی را دزدیده‌اند و تنها یک گودال از آن باقی ماند

 

آتشکده که در توده‌ای از سنگ پنهان شده بود. به همت باستان‌شناسان و کارگرانی که در این پروژه علمی فعالیت می‌کردند سنگ‌ها برداشته شد و کار حدود 2 ماه به طول انجامید.

در ساخت این آتشکده از سقف‌های هلالی شکل استفاده شده است. دور تا دور آتشکده راهروهای طواف قرار گرفته است که با استفاده از پله به کف اصلی آتشکده که 30 سانت از راهروها پایین‌تر بوده متصل می‌شده است.

در دوره اسلامی بخش‌هایی از این آتشکده به خانه‌ای روستایی بدل شده است که باستان‌شناسان در این بخش دو کوزه بزرگ اسلامی کشف کردند. به اعتقاد جعفری یک چنین آتشکده‌ای متعلق به جامعه روستایی نیست و به مردم یک شهر تعلق دارد.

سد سلمان فارسی,سد سلمان فارسی,سد سلمان فارسی قیر,شهرها و دیدنی های استان فارس

نکته جالب آن‌ است که این محوطه تا دوران فعلی نیز به عنوان یک مکان مقدس مورد استفاده بوده است. در کنار این آتشکده سنگ یاعلی قرار گرفته بود که مردم در کنار آن با روشن کردن شمع نذر می‌کردند. پیش از آبگیری و عملیات نجات‌بخشی سنگ یاعلی را دزدیده‌اند و تنها یک گودال از آن باقی ماند.

اما یکی از مهمترین اکتشافات باستان‌شناسی در آخرین روزهای کاوش رخ داد. در پشت سد سلمان فارسی یکی از میل‌های تدفین قدیمی‌ متعلق به اواخر قرن سوم هجری را کشف شد. در کنار این میل تدفین اطاق‌های مربوط به دوره ساسانی کاوش شد که سفال‌های سالمی از همین اطاق‌ها بیرون آورده شده است. در کنار این اطاق‌ها راهرویی وجود داشته که به علت کاشت نخلستان از بین رفته است.

این میل روی تپه‌ای که متعلق به آثار پیشین بوده ساخته شده است. همیشه میل‌ها به خاطر آنکه ارتفاع بالاتری داشته باشند روی تپه‌ها ساخته می‌شدند. برای نمونه می‌توان به میل قابوس‌ابن وشگیر، یا برج رسکت و یا میل رادکان اشاره کرد.

 


گروه گردشگری تبیان

منبع: خبرگزاری میراث فرهنگی

گردآوری ایران شناسی آکاایران
zavaran

اخبار اکاایران

اخرین مطالب آکاایران

تبلیغات