از ضحاک تا آناهیتا - آکا


تا همین یک قرن پیش، پیروزی یا شکست یک سپاه بستگی به  راه‌پیداکردن به قلعه‌ها داشت. قلعه‌هایی که گاهی روی بلندی ساخته می‌شدند و برج و حصار و بارو داشتند، گاهی جایشان در دشت‌ها بود و گذشته از حصار، خندقی داشتند که در زمان جنگ پر از آب‌ می شد و گاهی دالان های تودرتویی به نام نارین بودند که روی هم قلعه‌ای بزرگ‌تر به نام کهندژ را تشکیل می‌دادند. می گویند «نارین» به معنی «کوچک‌بودن» است اما عده ای معتقدند که این کلمه از رنگ و شکل خورشید گرفته شده است. در کهندژ کاخ‌ها و ساختمان‌های دولتی و معبدها قرار داشت. دیوار دژها معمولا از خشت و گل ساخته می‌شد و بعضی وقت‌ها پهنای آن به قدری زیاد می‌شد که چند نفر  سوار بر اسب در کنار هم از روی آن می‌گذشتند.

 

ضحاک که در اصل آژی دهاک بوده، به معنی دروغ و فریب است که معمولا

لقبی برای اهریمن یا دیوی خاص بوده است. افسانه‌ها می‌گویند ضحاک به

آناهیتا پیشنهاد صد اسب، هزار گاو نر و 10 هزار گوسفند کرد تا بتواند زمین را

از جمعیت خالی کند ولی آناهیتا نپذیرفت

 

ضحاک و قلعه اش

این تصویری نمادین از ضحاک است که بر روی یک اثر باستانی پیدا شده است. بنابر اسطوره‌ها، ضحاک ماردوش در قلعه ضحاک زندگی می‌کرده و کاوه آهنگر از یکی از محله‌های قدیم هشترود با نام «خروجستان» علیه او قیام می‌کند و او را از تخت پایین می‌کشد.

ضحاک که در اصل آژی دهاک بوده، به معنی دروغ و فریب است که معمولا لقبی برای اهریمن یا دیوی خاص بوده است. افسانه‌ها می‌گویند ضحاک به آناهیتا پیشنهاد صد اسب، هزار گاو نر و 10 هزار گوسفند کرد تا بتواند زمین را از جمعیت خالی کند ولی آناهیتا نپذیرفت.

قلعه ضحاک در 3 کیلومتری ایستگاه خراسانک و بر فراز کوهساری که تونل مستقیم و طویل 2 کیلومتری راه‌آهن مراغه به میانه از آن می‌گذرد، قرار گرفته است. عده‌ای از باستان‌شناسان بنای قلعه ضحاک را مربوط به دوران مادها می‌دانند که در همه دوره‌های بعدی هم استفاده شده و در دوره اسلامی وسیع‌تر شده است.

 

ضحاک و قلعه اش,نارین قلعه تفلیس,نارین قلعه تفلیس,شهرهای آذربایجان شرقی - دیدنی های  آذربایجان شرقی

 

این  چهارطاقی بخشی  از بنای قلعه ضحاک است. جالب است که از این چهارطاقی فقط استفاده آیینی نمی‌شده و کاربرد نظامی هم داشته است. سربازی ساسانی را تصور کنید که بالای چهار طاقی مشغول کشیک است تا به موقع، نزدیک‌شدن دشمن را اطلاع دهد. در قلعه ضحاک بقایای به‌جامانده از دوران مادها هم پیدا  شده است.

این بنا تا دوره اسماعیلیه کاربرد داشته و بسیار آباد بوده است. این چهارطاقی تنها بنای به جامانده از دژ عظیم ضحاک است. بنابر افسانه‌ها، این بنا محل سکونت ضحاک ماردوش بوده و به افتخار آناهیتا - ایزد بانوی عشق و باروری و آبهای روان ایران باستان - ساخته شده است.

 

مردم می‌گویند نارین قلعه را دیوها ساخته‌اند و همه گنج حضرت سلیمان (ع) اینجاست. از این قلعه که کاملا از خشت و گل ساخته شده است، در دوره‌های مختلف تاریخی به عنوان ارگ حکومتی یا دژ نظامی استفاده می‌شده

 قلعه ناصری 

ضحاک و قلعه اش,نارین قلعه تفلیس,نارین قلعه تفلیس,شهرهای آذربایجان شرقی - دیدنی های  آذربایجان شرقی

داستان این قلعه شنیدنی است. شاهزاده فیروزمیرزا فرمانفرما در سال 1264 هجری قمری - وقتی که حاکم کرمان بود- این قلعه را ساخت تا مرکز حکومت بلوچستان را از بمپور به ایرانشهر منتقل کند.

اما پس از مدت کمی قوای بلوچ و حکام محلی، سربازان قاجار را از این قلعه بیرون کردند و خودشان در آن مستقر شدند و از آن علیه خود قاجاریان استفاده کردند. با کمک این قلعه بهرام‌خان و دوست‌محمدخان - که هر دو بلوچ بودند – مدت‌ها بر بلوچستان حکومت کردند بدون آنکه دولت مرکزی قاجار بر آنها تسلطی داشته باشد.

اما در نهایت در سال 1307 هجری شمسی قوای رضاخان قلعه را گرفتند. در سال‌های اولیه انقلاب این قلعه به شدت تخریب و بناهای داخل آن ویران شد اما  اخیرا  میراث فرهنگی حصار قلعه را بازسازی کرده است.

 

نارین قلعه

ضحاک و قلعه اش,نارین قلعه تفلیس,نارین قلعه تفلیس,شهرهای آذربایجان شرقی - دیدنی های  آذربایجان شرقی

بعضی‌ها نارین قلعه را همان دژ سفید شاهنامه می‌دانند. این قلعه بالای یک تپه و مسلط به اطراف ساخته شده و اطراف آن را هم خندق کنده‌اند.

یک روایت افسانه‌ای هم حکایت از آن دارد که قلعه در زمان کیومرث ساخته شده و اولین آدم‌ها از راه آب و دریا به آن پا گذاشته‌اند.

بعضی‌ها هم آن را ساخته سپهبد ساسانی- مهبد- می‌دانند. مهبد از سرداران قباد و انوشیروان بود.

در نزدیکی‌های نارین قلعه میبد سفال‌های رنگی و نقش‌دار از دوران عیلامی به‌دست آمده که بیش از 4000 سال قدمت دارند و به خاطر همین قدمت زیاد ساختمان قلعه به زیگورات یا معابد عیلامی شبیه است.

ضحاک و قلعه اش,نارین قلعه تفلیس,نارین قلعه تفلیس,شهرهای آذربایجان شرقی - دیدنی های  آذربایجان شرقی

مردم می‌گویند این قلعه را دیوها ساخته‌اند و همه گنج حضرت سلیمان (ع) اینجاست. از این قلعه که کاملا از خشت و گل ساخته شده است، در دوره‌های مختلف تاریخی به عنوان ارگ حکومتی یا دژ نظامی استفاده می‌شده.

اوج اقتدار این قلعه در پیش از اسلام، مربوط به دوره ساسانیان و پس از آن مربوط به دوره آل مظفر است. عضی این کهندژ را سرآغاز شروع آبادانی یزد می‌دانند. پیچ‌های تودر‌توی قلعه، کشمکش‌ها و جنگ‌های زیادی را به خود دیده است.

قلعه، یک قلعه نظامی بوده ولی بعضی با توجه به شکل 5 طبقه آن احتمال می‌دهند که زیگورات بوده و از آن به عنوان معبد استفاده می‌کرده‌اند.

 

میمون قلعه

در این قلعه هیچ اثری از میمون نیست. میمون قلعه در دوران حکومت عباسیان ساخته شده و در شمال جاده کمربندی شهرستان قزوین و شرق‌امامزاده حسین قرار گرفته است. با این حال، نارین قلعه یا نارنج قلعه‌، مهم‌ترین بنای تاریخی این شهر  است. پایگاه پژوهشی میبد، طبق آخرین کاوش‌ها قدمت نارین قلعه را تا قبل از هزاره سوم پیش از میلاد تخمین زده است.

ضحاک و قلعه اش,نارین قلعه تفلیس,نارین قلعه تفلیس,شهرهای آذربایجان شرقی - دیدنی های  آذربایجان شرقی

درباره اسم این قلعه می گویند در دوره بنی عباس، هارون‌الرشید - که بعد از برادرش به خلافت رسید - در راه سفر به خراسان وارد قزوین شد و دستور داد مسجدی در آن شهر بسازند و دیواری هم به دور شهر بکشند. بعد از آن، مبارک ترک - که یکی از غلامان آزاد شده توسط مامون یا معتصم بود - در آنجا قلعه‌ای ساخت و این قلعه به مبارک قلعه مشهور شد و چون مبارک و میمون مترادف هستند، در طول زمان به میمون قلعه تغییر پیدا کرده. این قلعه 2 طبقه است و بررسی‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد که از طبقه پایینی - که زیر زمین است - به عنوان زندان استفاده می‌شده است. تصور زندانی‌شدن در چنین مکانی هم انسان را به وحشت می‌اندازد.

 


گروه گردشگری تبیان

منبع: همشهری

گردآوری ایران شناسی آکاایران
از ضحاک تا آناهیتا گردآوری توسط بخش شهرهای آذربایجان شرقی - دیدنی های آذربایجان شرقی سایت آکاایران

اخبار اکاایران

تبلیغات