روزهای سیاه پوشی مراغه - آکا


 

در میان آذری های ایران، محرم آداب و رسوم خاص خودش را دارد. نمادهای این مراسم بازتعریف شده اند و در این میان مردم مراغه بیشتر از شهرهای دور و بر، نمادهای خود را جا انداخته اند.

 

 

دسته های شاخسی

این مراسم پیش درآمد تشکیل هیاتهای عزاداری محرم در آذربایجان است که دسته جات مرکب از جوانان و ریش سفیدان محلات است که به طور جداگانه ساعاتی قبل از غروب آفتاب در نزدیکی مسجد یا تکیه جمع می شوند.

ابتدا در دو ردیف مجزا قرار گرفته در حالی که با دست راست چوبدستی شاخسی را که نمادی از شمشیر است در دست گرفته و با دست چپ حلقه در کمر نفر بعدی زده اند، به همراهی نوحه مخصوص شاخسی و حرکات ریتمیک پاها و دستها، نوحه خوانی می کنند. معمولا اولین بار سردسته چندین بار با صدای بلند یا حسین را می گوید تا به اصطلاح دم گرفته شود.

در زمان شور هیاتها زمانی است که چندین هیات شاخسی به هم برخورد می نمایند و در این صورت سردسته با فریادهای بلند " شاخسی، واخسی " حیدر، صفدر" حسینیم وای مظلوم اولن حسینیم وای، به آسمانها شنیده می شود. امروز برای تهییج بیشتر گروههای شاخسی از ادوات موسیقی نظیر طبل و سنج نیز استفاده می شود.

محرم در مراغه, دسته های شاخسی, خیمه سوزانی,شهرهای آذربایجان شرقی - دیدنی های  آذربایجان شرقی

 

علم بندی

آئین سنتی عَلم بندی به صورت کاملاً سنتی در استان آذربایجان شرقی در سومین روز محرم در شهر مراغه واقع در محله دروازه مراغه برپا می شود که همه ساله بازدید کنندگان مخصوص خود را دارد. علم مراغه تقریباً 50 متر است که توسط سرپرست هیاتهای مراغه با انواع پارچه ها و روسری ها نصب می گردد.

بعد از نصب پارچه ها و استحکام بخشی علم توسط سیم ها چند نفر از بالابر استفاده کرده و مابقی دستمالها را بر روی آن نصب می کنند. در حین نصب علم هزاران راس گوسفند در زیر پای علم قربانی می شود و هر کس نذری دارد در این روز و در بین اهالی حاضر پخش می کنند. نذورات هر چه است احسان امام حسین است از چای و خرما گرفته تا نان و پنیر. این رسم از آئین های کهن شهرستان مراغه است و تقریبا این عَلم تا اربعین به همان صورت برافراشته می ماند و 28 ماه صفر توسط سینه زنی و نوحه خوانی هیاتهای مراغه علم واچیده می شود.

محرم در مراغه, دسته های شاخسی, خیمه سوزانی,شهرهای آذربایجان شرقی - دیدنی های  آذربایجان شرقی

 

حجله قاسم (ع)

این مراسم در روستای نرج آباد شهرستان مراغه اجرا می شود. در شب پنجم ماه محرم با کمک اهالی روستا، حجله ای از پارچه های رنگین و گل و شیرینی آراسته می شود و در خانه فردی که همه ساله میزبان حجله قاسم است نهاده می گردد، اهالی محل هر کدام با خلعت و کادویی که برای تزیین حجله می آورند، جمع می شوند. این حجله در آن شب با حضور حاضران سینه زن و زنجیرزن آماده می گردد و بعد از آن شب برای گردش در محلات تا شب عاشورا می گردانند.

محرم در مراغه, دسته های شاخسی, خیمه سوزانی,شهرهای آذربایجان شرقی - دیدنی های  آذربایجان شرقی

 

شمع پای لاما

در روز نهم محرم ( تاسوعا) به هنگام غروب، مراسم "شمع پای لاما" در اکثر نقاط آذربایجان مرسوم است. هر کس در طول سال برای گشودن مشکلی و گرفتن حاجتی نذر کرده است که در این چنینی شبی به درب 41 مسجد برود و در هر کدام یک عدد شمع روشن کند، معمولا صاحبان هیاتها و مساجد از قبل جایگاهی را مشخص کرده اند که مخصوص افروختن شمع باشد. رسم است که حاجتمندان با پای برهنه این رسم را به انجام برسانند.

معمولا جایگاهی که محل افروختن شمع است بعد از نماز مغرب محل شاخسی زدن هیات است و شاید این کار به دلیل روشنایی باشد که در گرو شمع بوده است، چون در سابق روشنایی هیئت ها با این وسیله روشنایی تامین می شده است.

محرم در مراغه, دسته های شاخسی, خیمه سوزانی,شهرهای آذربایجان شرقی - دیدنی های  آذربایجان شرقی

 

مراسم خیمه سوزانی

این رسم در اکثر نقاط آذربایجان در ظهر عاشورا (قبل از اذان) برگزار می گردد. که منتسب به واقعه سوزاندن خیمه های اهل بیت (ع) توسط دشمنان بی رحم می باشد که بعد از آن مراسم اصطلاحاً می گویند "قتیل کسیلدی". اکثراً در نقاطی که شبیه خوانی برگزار می شود، مراسم سوزاندن خیمه با تعزیه این مراسم توام می گردد و برای تهییچ بیشتر مردم و بینندگان تعدادی شبیه خوان کودک را در صحنه نمایش در حالت فرار و شیون قرار می دهند تا تاثیر آن ملموس تر گردد.

محرم در مراغه, دسته های شاخسی, خیمه سوزانی,شهرهای آذربایجان شرقی - دیدنی های  آذربایجان شرقی

اللهم لبیک

زمان این مراسم صبحگاه عاشورا است، دسته جات سینه زن و عزادار قبل از طلوع آفتاب دسته دسته در حالی که کفن بر تن یا حوله ای به نشانه احرام بر بدن پوشیده اند، به حسینیه حاج غفار مراغه می رسند. بعد از اداء نماز صبحگاهی عاشورا در حالیکه صورت ها را گل و خاکستر مالیده اند با پای برهنه دو ردیف تشکیل می دهند.

سردسته این هیات ابتدا با لعنت گفتن بر ظالمان و آل یزیدیان و "بی شمار" گفتن دسته ها، جماعت را آماده می کند، سپس کم کم ورد و دعای مخصوص را می خواند با این مضمون " الله، الله " حسینا واینا؟" یعنی خدایا، خدایا، حسین کجاست؟ کم کم که شور و شوق جماعت را در بر می گیرد، مردم با هیجان به حالت هروله مانند حرکت در صفا و مروه به جوشش درآمده، در حالیکه با هر گفته ورد مخصوص بر سرها می کوبند، در فواصل معین ورد " اللهم لبیک یا حسین" را نیز می خوانند. یعنی حسین ما برای بیعت آماده ایم.

این مراسم با گردش در نقاط مختلف شهر تا حوالی ظهر ادامه می یابد، و در مسیر اینها قربانی های زیادی ذبح می شود، که همگی به بساط آشپزخانه حضرت برای اطعام عزاداران اهداء می شود.

محرم در مراغه, دسته های شاخسی, خیمه سوزانی,شهرهای آذربایجان شرقی - دیدنی های  آذربایجان شرقی

 

گرداندن اسب ذوالجناح

بازگشت اسب بی سرنشین در دشت کربلا یکی از غم انگیزترین صحنه های عاشورایی است، که درمراغه این حرکت نمادین بازآفرینی می شود. برای این کار اسب سفید رنگی که ملبس به پارچه های سبز و سفید است در حالیکه آغشته به خون کرده اند، به آن تیر و پیکانهای چوبین نیز متصل می نمایند و بعضا کبوترهای خونین بال را نیز سوار بر اسب می کنند و در بین دسته جات عزاداری می گردانند، زنان و مردان به طواف اسب شبیه دوالجناح می پردازند و هر کس نذرش را که عمدتا پول است به رواندازهای اسب وصل می کند، بعضا قطعاتی از پارچه سبز آن را برای تبرک و گرفتن حاجت و سلامتی از صاحب اسب طلب می کنند، کودکان شیرخوار را از زیر شکم اسب برای مصونیت از بیماری عبور می دهند. این اسب نمادین در حقیقت اسبی خسته و بازگشته از رزم است.

 

 

بخش گردشگری تبیان

برگرفته از میراث فرهنگی آذربایجان، فارس


گردآوری ایران شناسی آکاایران
  • اشتراک
  • گزارش تخلف
  • 0 محبوب
zavaran
رزرو هتل آپارتمان در مشهد

اخبار اکاایران